پستهلرونکي قیمتي چاکلیټ چې په ټولنیزو رسنیو کې د «دوبۍ چاکلیټ» په نوم پېژندل کېږي، د خپل زیات شهرت له امله د دې لامل شوی چې پسته په نړۍوال بازار کې کمه شي او بیه یې هم په بېسارې توګه لوړه شي.
د «سي جي هکینګ» سوداګریزې کمپنۍ په وینا، د پستې مغز د یو پونډ بیه د یوه کال په اوږدو کې له ۷.۶۵ ډالرو څخه ۱۰.۳۰ ډالرو ته لوړه شوې ده.
د دې چاکلیټ بېسارې غوښتنه د دې لامل شوې، چې د پستې نړۍوال اکمالات کم شي.
پسته تر ډېره په امریکا او ایران کې کرل کېږي.
له دې وړاندې هم په امریکا کې د پستې د حاصلاتو د کمښت له امله، چې تر ټولو ستر صادروونکی هېواد دی، عرضه کمه شوې وه.
په ایران کې هم د پستې صادراتو کې زیاتوالی راغلی، په ځانګړې توګه متحده عربي اماراتو ته چې د «دوبۍ چاکلیټ» له مهمو توزیعکوونکو مرکزونو ګڼل کېږي.
د رسمي شمېرو له مخې، ایراني تولیدوونکو د ۲۰۲۵کال د مارچ تر پایه پورې اماراتو ته ۴۰سلنه زیاته پسته صادر کړې، چې دا له ټول تېرکال څخه ډېره ده.
دا چاکلیټ له هغې وروسته مشهوره شو، چې د ۲۰۲۳کال په پای کې یوې ویډیو کې د دې چاکلیټ ستاینه وشوه او تر اوسه له ۱۲۰ مېلیونو زیات لیدونکي لري، چې ورسره ورته نورو ویډیوګانو هم بازار موندلی دی.
په ۲۰۲۱ کال کې د نړۍ شاوخوا ۶ سلنه وګړي یا نږدې ۵۲۹ مېلیونه کسان د شکر ناروغۍ (ډیابېتس) په ځانګړې توګه ډېری یې د ډیابېتس ټایپ ۲ سره مخ و. په دې کال د یادې ناروغۍ له امله ۱۶ لکه کسان مړه شول.
ډیابېتس ټایپ ۲یوه پېچلې ناروغي ده، چې د وخت په تېرېدو سره پراخېږي او بدن د انسولین کافي اندازه نه تولیدوي یا یې په مؤثره توګه نه کاروي، چې په پایله کې یې د بدن شکرو، فټونو او پروټینو د کارولو او ذخیره کولو ظرفیت اغېزمن کېږي.
ډیابېتس ټایپ ۲سره مختلفې ناروغۍ لکه د زړه ناروغۍ او د فلج کېدو ګواښ پیدا کېږي.
له نیکه مرغه، د ډیابېتس ټایپ ۲مخنیوی ممکن دی او اومېګا ۳په دې برخه کې مرسته کولای شي.
د ماهي د غوړ کپسولونو کې موجود فیټي ایسډونه د ډیابېتس ټایپ ۲ او د زړه د ناروغیو خطر کموي.
د کاناډا په مونټریال انسټېټیوټ کې ترسره شوې یوې څېړنه کې چې ۴۰ کسانو چې هېڅ ډول درمل یې نه کارول برخه اخیستې وه.
د دغو کسانو روغتیایي وضعیت له ۲۰۱۳ کال څخه تر ۲۰۱۹ پورې وڅېړل شو.
هغوی ته ۱۲ اونۍ اومېګا ۳ سپلیمینټونه ورکړل شوي وو او د هغوی خوراک هم عادي حالت کې پاتې شوی و.
د دې څېړنې په جریان کې د هغوی کاربوهایډریټ او فټ متابولیزم معاینه شو او د جسم د التهاب ضد معاینه یې هم وشوه.
التهاب زموږ د بدن یو طبیعي دفاعي عمل دی چې د ناروغیو سره د مبارزې لپاره بدن سره مرسته کوي، خو که چېرته التهاب اوږد مهال پاتې شي، دا د دایمي ناروغیو لکه ډیابېتس ټایپ ۲ او د زړه د ناروغیو خطر زیاتوي.
څېړنه کې معلومه شوه، چې د ماهي د غوړو کپسولونو د خوړلو څخه وړاندې، د دغو افرادو په وینه کې د التهاب او غوړو کچه زیاته وه، خو د سپلیمینټونو د استعمال درې میاشتې وروسته د دوی بدن کې د التهاب سطحه کمه شوه، چې په دې سره د ډیابېتس ټایپ ۲ او د زړه د ناروغیو خطر هم کم شو.
د دې سپلیمینټونو د استعمال سره د دوی بدن کې د انسولین د استعمال وړتیا هم ښه شوه او د وینې د شکر او د جسم د غوړو پر وړاندې حساسیت هم زیات شو.
که څه هم چې د مچھلي یا د ماهي د غوړو کپسولونو څخه پرته اومېګا ۳فیټي ایسډونه د کتان د تخمونو څخه ترلاسه کېدای شي، خو زموږ بدن نباتي منابعو څخه د اومېګا ۳ ایسډونو ته ای پي ای او ډي اېچ ای بدلولای نه شي.
ای پي ای او ډي اېچ ای هغه فیټي ایسډونه دي، چې د زړه د روغتیا د ساتلو لپاره مهم دي.
دا دواړه د وینې د چربی کچه کموي او همدارنګه د مفصلونو درد کموي.
محققین وايي، چې دغه سپلیمینټونه د ډیابېتس ټایپ ۲ او د زړه د ناروغیو خطر کموي او د دې لپاره څېړنې روانې دي، چې معلومه شي څنګه دا سپلیمینټونه د وینې د غوړ کچه او د زړه د ناروغیو خطر کموي.
ډېرو خلکو سره دا پوښتنه ده چې د مېړه او مېرمن ترمنځ د عمر تفاوت باید څومره وي، مېړه باید ډېر عمر ولري او که مېرمن؟ یا دواړه د عمر له اړخه یوشان وي چې چې مشترک ژوند سره پېل کړي. ممکن دا پوښتنې ستاسو په ذهن کې هم ګرځي.
په هر صورت، هېڅ تضمین نشته چې د مېړه او مېرمنې ترمنځ د عمر توپیر به د واده یا اړیکې د خوشحالۍ لامل شي.
په دې برخه کې بېلابېل شیان لکه عاید، شخصي عادتونه، باورونه او د ژوند موخې مهمې ثابتې شوي دي.
ډېری وختونه، د زیات عمر توپیر سره-سره، اړیکه بریالۍ کیږي، په داسې حال کې چې ډېری وختونه حتا د لږ عمر توپیر نشي کولی د واده اړیکه له ماتیدو څخه وژغوري.
ایا پوهېږئ چې ساینس ددې په اړه څه وایي؟
د متحده ایالاتو د ایموري پوهنتون یوې څېړنې موندلې چې د جوړو ترمنځ د عمر ډېر توپیر، د جلا کیدو احتمال ډېروي.
د دې څېړنې له مخې، د جوړو ترمنځ د عمر له یو څخه تر درېیو کلونو توپیر کولی شي د اړیکو په بریالیتوب کې مهم وي.
په اسټرالیا کې د ۲۰۱۷ کال یوې څېړنې موندلې چې د واده له لومړیو ۶ څخه تر ۱۰ کلونو وروسته د هغو کسانو جوړې په چټکۍ سره خرابېږي چې تر منځ یې د عمر زیات توپیر وي.
په ورته ډول، هغه جوړې چې عمر یې له یو څخه تر درېیو کلونو پورې توپیر لري له ۶ څخه تر ۱۰ کلونو وروسته د خپلو اړیکو څخه ډېر خوښ دي.
هغه جوړه چې د ۴ څخه تر ۶ کلونو پورې د عمر توپیر لري یو څه خرابې اړیکې لري، په داسې حال کې چې د ۷ یا ډېرو کلونو توپیر په اړیکو کې لږ خوښي تجربه کوي.
په سویلي کوریا کې د ۲۰۱۵ کال یوې څېړنې وموندله چې د عمر توپیر د خپګان پر کچې اغیزه لري.
څېړنې موندلې چې د ورته عمر لرونکي جوړه د خپګان ترټولو ټیټه کچه لري، برعکس هغه جوړې چې د ۳ کلونو توپير ترمنځ ولري د خپګان کچه یې لوړه وي.
يعنې څېړنيزو راپورونو کې ويل شوي چې د مېړه او مېرمنې په عمر کې له يو څخه تر درېيو کلونو توپير غوره ګڼل کېدای شي، خو ځينو څېړونکو څرګنده کړې چې د عمر له لسو کلونو کم توپير هم اړيکې ډېرې بريالۍ کولی شي.
باید یادونه وشي چې دا ټولې پایلې د احصایو په نظر کې نیولو سره ترتیب شوي او په لویه کچه په دې برخه کې ډېرې څېړنې نه دي شوي.
د عمر تر څنګ څو نور عوامل لکه د مېړه او مېرمنې زده کړه، مالي امنیت، اولادونه، د کورنۍ له نورو غړو سره اړیکې، لوړ احساساتي هوښیارتیا او د مېرمنې پر تېروتنو سترګې پټول د اړیکو په بریالیتوب کې مهم دي.
ایا مصنوعي ځیرکتیا کولی شي د انسان ژوند وژغوري؟ممکن باور ونه کړئ چې د مصنوعي ځیرکتیا یو اپ دې د یوه انسان ژوند ژغورلی وي، خو دا رښتیا ده! د دې حیرانوونکي خبر تر لوستو وروسته به تاسو هم باوري شئ.
چټ جي پي ټي، چې د مصنوعي ځیرکتیا پر بنسټ کار کوي، د یوې امریکایي مېرمنې او د هغې د زېږېدونکي ماشوم ژوند وژغوره.
دا پېښه د امریکا په متحده ایالاتو کې رامنځته شوې.
د متحده ایالاتو د شمالي کارولینا د شارلټ سیمې اوسېدونکې نتالیا ترین چې انځور اخیستونکې ده له چټ جي پي ټي سره یې ټوکې کولې.
نتالیا ویلي چې له چیټ جي پي ټي سره یې ټوکې کولې او د یوې پوښتنې په کولو نوموړې اړ شوه چې روغتون ته ولاړه شي.
نوموړې په انسټاګرام لیکلي چې د اته میاشتو ماشوم مې په نس وو او له چټ جي پي ټي مې په ټوکه پوښتنه وکړه چې ولې مې ژامې نښتې دي؟
له دې پوښتنې وروسته راته چټ جي پي ټي وویل: «چې که څه هم نښې ډېرې جدي نه دي مګر یو ځل د وینې معاینه وکړه.»
نتالیا تیرین وویل: "نو ما خپل د وینې فشار معاینه کړ، کوم چې ډېر لوړ و. ما فکر کاوه چې دا به یو څه وروسته راټیټ شي، مګر دوام یې لره."
نتالیا تیرین لاهم تمه درلوده چې د هغې د وینې فشار دې راټیټ شي، مګر د AI چټ له هغې وغوښتل چې سمدستي امبولانس ته زنګ ووهي.
هغې په یوه بل انسټاګرام پوسټ کې وویل چې هغه د سر درد سره ستونزه نه درلوده، نو هغه فکر کاوه چې د چټ جي پي ټي مشورې له پامه غورځوي، مګر له نېکه مرغه داسې ونه شول.
هغې وویل، "کله چې زه روغتون ته ورسیدم، زما د وینې فشار ۲۰۰/۱۴۶ و."
په روغتون کې د مېرمنې تر معایناتو وروسته ډاکټرانو وویل، چې د ماشوم د زیږون لپاره سمدستي عملیات ته اړتیا ده.
د ماشوم له زېږېدو وروسته ډاکټرانو څرګنده کړه چې که هغه د شپې وېده شوې وای نو هېڅ کله به یې بیا سهار نه وو لیدلی.
او دا دومره جدي مسله وه چې د زیږون څخه ۵ ورځې وروسته، د نتالیا تیرین د وینې فشار لوړ وو او د یو څه مودې لپاره یې خپل لید له لاسه ورکړی وو.
اوس د هغې حالت له خطر څخه بهر دی او هغه د جي پي ټي له مرستې مننه کوي.
ساینسپوهانو د جېمز وېب فضايي ټيليسکوپ له لارې د داسې کیمیاوي ګازونو نښې موندلي، چې یوازې د ژوندیو موجوداتو له خوا تولیدېږي او دا په یوه داسې سیاره کې موندل شوې چې له ځمکې شاوخوا ۱۲۴نوري کاله واټن لري.
دا سیاره، چې نوم یې (K2-18 b) دی، له ځمکې ۸،۶چنده درنده ده او قطر یې ۲،۶ ځله لوی دی. دغه سیاره د یوه کوچني سره ستوري پر شاوخوا راڅرخي، چې د لمر په پرتله کمه رڼا ورکوي.
په دې سیاره کې ديمېتېل سلفايډ او ديمېتېل ډيسلفايډ ګازونه موندل شوي، چې په ځمکه کې یوازې د سمندري وښو او نورو میکروبي موجوداتو له خوا تولیدېږي. ساینسپوهان وايي، که څه هم دا د ژوند مستقیم ثبوت نه دی، خو دا یې تر ټولو قوي احتمال ګڼلی دی.
د رویټرز د رپوټ له مخې، دغه سیاره (K2-18 b) ممکن د «هایسین یا هایدروسمندر» یوه بیلګه وي چې تر هایدروجنلرونکي فضایي پوښ لاندې یې اوبهلرونکی سمندر او میکروبي ژوند شونی دی. تر دې مخکې د جېمز وېب ټيليسکوپ د دغې سیارې په فضا کې میتان او کاربن ډایاکسایډ هم موندلي وو.
د کمبرېج پوهنتون استروفزیک پوه نیکو مادوسودهان وویل: « موږ اوس یوې نوې مرحلې ته داخل شوي یو، چې له اوسنيو وسایلو سره د ژوند نښې پکې موندلای شو. دا د مشاهداتي ژوندفضا پوهنې نوی عصر دی».
مادوسودهان ټینګار وکړ، چې دا موندنه باید په احتیاط سره وڅیړل شي، « موږ باید د مشاهدې ثبوت دوه یا درې ځلې بیا تکرار کړو، څو یقیني شو چې دا تصادفي تېروتنه نه ده. همداراز، باید داسې نظريې هم وڅېړو چې دا ګازونه له حیاتي(abiotic) لارو هم جوړ شوي نه وي».
مادوسودهان وویل، د بهرنیو سیارو ساینس لپاره «سپېڅلی هدف» دا دی چې د لمر له نظامه بهر په داسې سیاره کې د ژوند نښې وموندل شي، چې د ځمکې په څېر وي. نوموړي زیاته کړه، چې « انسانان له زرګونو کلونو راهیسې دا پوښتنه لري چې ایا موږ په کایناتو کې یوازې یو؟ او اوس ښايي موږ له دې واقعیت سره یوازې څو کاله واټن ولرو چې د یوې "هایسین نړۍ" پر مخ د ممکنه بهرني ژوند نښې ومومو».
د دغې سیارې د فضايي جوړښت د معلومولو لپاره ساینسپوهان هغه وخت د ستوري رڼا تحلیلوي، چې سیاره د ستوري مخې ته تېرېږي. یو کوچنی مقدار رڼا د سیارې د فضا له لارې تېرېږي، چې له مخې یې د فضا کيمياوي مواد معلومېږي.
دا لا هم یوه ابتدایي نښه ده، خو د ساینسپوهانو لپاره دا یو مهم پړاو دی. دوی باور لري، چې کېدای شي د ژوند نښې په راتلونکو څو کلونو کې لا روښانه شي ، خو له دې سره سره دا تر اوسه یوازې د میکروبي ژوند احتمال دی، نه پرمختللی یا هوښیار ژوند.
ورزش د روغتیا لپاره ډېر ګټور بلل کېږي، خو په اسټرالیا کې یوه طبي څېړنه ښیي چې د ورځې یو وخت داسې هم شته چې په دغه وخت کې د بدني یا فزیکي فعالیتونه کول، کولی شي د شپې خوب خراب کړي.
د موناش پوهنتون څېړنه ښيي، چې د خوب له وخت نه لږ وړاندې ورزش کول کولی شي د خوب کیفیت او موده ګډوډه کړي.
څومره چې د خوب څخه مخکې سخت ورزش ترسره شي، هغومره د خوب خرابیدو ګواښ زیاتوي.
په دې څېړنه کې ۱۴،۶۸۹کسانو ګډون کړی وو، چې د هغوی ورځیني عادتونه د یو کال لپاره وڅېړل شول.
دوی ته څو-سنسوره بیومتریک وسایل ورکړل شول څو د ورزش، خوب او د زړه د فعالیتونو معلومات راټول کړي.
په څېړنه کې د ماښام له خوا ورزش، د بدن فعالیتونه، د خوب کیفیت او د شپې د زړه فعالیتونو ترمنځ اړیکه تحلیل شوه.
پایلو وښوده، چې له خوب څلور ساعته وړاندې ورزش، د خوب کیفیت خرابوي او موده یې لنډوي.
همدارنګه، د استراحت پر مهال د زړه درزا هم لوړېږي.
څېړنه وايي، چې د جنسیت، عمر، موسم، فزیکي حالت او د تېرو شپو د خوب له درک سره، معلومه شوې چې شدید ورزشونه د خوب کولو توان لا کموي، د خوب وخت لا راټیټوي او کیفیت یې نور هم خرابوي.
همدا راز، دغه ډول ورزشونه د تنفس کچه، د زړه درزا، ذهني چټکتیا او د بدن تودوخه زیاتوي.
څېړونکو ویلي، چې د شپې سخت ورزش کول بدن ډېر فعالوي او همدا علت دی چې مشوره ورکول کېږي، څو د خوب نه لږ وړاندې ورزش و نه شي.
هغوی زیاتوي: «زموږ څېړنه دا ثابتوي چې که غواړئ ښه خوب ولرئ، نو باید تر خوب لږ تر لږه څلور ساعته مخکې ورزش پای ته ورسوئ.»
د څېړونکو په وینا، که مو ورزش همدغه څلور ساعتونو ته نږدې وي، نو غوره ده چې یوازې قدم وهل یا سپکې منډې ووهئ، څو خوب مو لږ تر لږه اغېزمن نه شي.