د ملاهبت الله طرح؛ د بستونو په تنقیص کې دې اجیرانو او ساتونکو ته ترجیح ورکړل شي

حبیب الله بدر وايي، د ولسي جرګې پخواني غړي الله ګل مجاهد باندې د قتل تور دی او د نورو بندیانو په څير په څرخي پله زندان کې د بند ټاکلې موده تیروي خو د مجاهد د اعدام په تړاو یې څه ونه ویل.

حبیب الله بدر کابل کې له یوه خصوصي ټلویزیون سره په مرکه کې ویلي:«د پخوانی وکیل الله ګل قضیه شخصي قضیه ده، د قتل موضوع ده، چا چې ادعا پرې کړې ده، قضا فیصله چې کوي دوی ته یا حکم د قید ورکوي یا اعدام ورکوي، هغه په قضا پورې تعلق لري، زموږ سره په زندان کې شته.»

د طالبانو د زندانو چارو د سمون ادارې نظامي مرستیال د الله ګل مجاهد په اړه دا هم روښانه نه کړه چې په څرخي پله زندان کې به د څومره وخت لپاره بندي وي.

خو افغانستان انټرنشنل تېر کال په سلواغې میاشت کې داسې اسناد ترلاسه کړي وو، چې په کابل کې د طالبانو یوې لومړنۍ محکمې د طالبانو د استخباراتو ریاست د یوه کارکوونکي قاري سعیدالله د «قصدي وژنې» په تور ، الله ګل مجاهد په ۱۷ کاله او زوی یې په یوه کال بند محکوم کړي.

بدر وايي، الله ګل مجاهد ته د نورو بندیانو په څیر د کورنۍ له غړو سره د لیدلو اجازه هم ورکول کیږي.

په ورته وخت کې دغه طالب چارواکی وايي، چې د دوی په زندانونو کې له ۱۰۰ تر ۱۳۰ بهرني وګړي د بېلابېلو جرمونو په تور بندیان دي. نوموړي د کوم هېواد د نوم له یادولو پرته وویل، چې یاد بهرني وګړي ډیری د ګاونډیو هېوادونو اوسیدونکي دي.

حبیب الله بدر وايي، دمګړۍ د طالبانو په زندانونو کې د ۱۴۰۰ ښځو او ۳۰۰ طالبانو په ګډون ۱۲۰۰۰ کسان بندیان دي.

سره له دې چې دغه طالب چارواکی په زندانونو کې د ربړونو او شکنجو راپورونه ردوي، خو پر دې ډله تور دی چې له بشري حقونو سرغړونه کوي او زندیان ربړوي.

دا سفر داسې مهال کیږي، چې قزاقستان له تور نوملړه د طالبانو د نوم اېستلو پرېکړه کړې او روسیې هم تازه ورته ګام پورته کړی.

له مرستې د «همکاریو تر نوي فصله»

له سفر وړاندې، قزاقستان افغانستان ته ۲۲۰۰ ټُنه بشري مرسته واستوله، چې د غنمو اوړو، وریژو، سبزیو تېلو او کمپلو ترڅنګ د ژمي او اوړي لپاره اړین توکي پکې شامل دي. ټاکل شوې درمل کابل ته په یوه جلا الوتنه کې واستول شي.

قزاق چارواکو دا مرسته یوازې بشرپاله اقدام نه، بلکې د اوږدمهاله اقتصادي شراکت بنسټ بللی.

قزاقستان هڅه کوي چې افغانستان ته د غنمو او اوړو صادرات زیات کړي او په بدل کې د افغانستان مېوې، سبزیجات، وچه مېوه او نور خوراکي توکي وارد کړي.

هممهاله د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د ستراتېژیکو مطالعاتو مرکز د قزاقستان او افغانستان د اړیکو پر پیاوړتیا څېړنیزې ناستې کوربه و.

د طالبانو بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې په دې ناسته کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي، سیاسي، سوداګرۍ اوسیمه‌ییزو همکاریو د پراخېدو په هکله خبرې وشوې.

په دې ناسته کې په کابل کې د قزاقستان سفارت ډېپلوماټانو او د یاد هېواد د ستراتیژیکو مطالعاتو مرکز رییس جکین توکوموف هم ګډون درلود.

نوموړي په دې ناسته کې ټینګار کړی، چې قزاقستان له طالبانو سره په بېلابېلو برخو کې د همکاریو پراخولو ته چمتو دی.

طالبانو په دې ناسته کې ویلي، چې له قزاقستان سره د ټرانزیټ او سیمه‌ییز اتصال په برخه کې د پام وړ فرصتونه رامنځته شوي دي.

دوی دغه وضعیت د دوه اړخیزو اړیکو لپاره نوی فصل بللی دی.

د ۲۰۲۴ کال د لومړۍ نیمايي پایلو له مخې، د افغانستان له لارې د قزاقستان د سړکونو ترانزیتي لېږد ۸ سلنه ډېر شوی، چې مجموعي حجم یې له ۵۰۰۰ ټنه څخه زیات و. تیر کال، دا شمېر تر ۱۰۰۰۰ ټنه زیات و.

قزاقستان غواړي چې افغانستان د شمال-جنوب اقتصادي دهلیز یوه مهمه کړۍ وګرځوي، چې د چین، قزاقستان، افغانستان، او بیا د پاکستان له بندرونو (کراچۍ او ګوادر) څخه منځني ختیځ او جنوبي اسیا ته د سوداګرۍ یوه لنډه لاره پرانیستل شي.

په تېره اکتوبر میاشت کې الماتا ښار د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیرنورالدین عزیزي او د قزاقستان د ملي اقتصاد وزیر سېرېک ژومانګارین په ګډون د «افغان-قزاق تجارتي مجمع» کوربه و. په دغه فورم کې د ۳۱۷،۶ میلیونه ډالرو په ارزښت ۲۳ قراردادونه لاسلیک شول او یوه د لارې نقشه هم وړاندې شوه چې د دوه اړخیز تجارت کچه باید تر درې میلیارده ډالرو ورسوي.

د کانونو او انرژۍ برخه کې پانګونه

طالبانو په دغه فورم کې د افغانستان کاني زیرمو ته اشاره وکړه، چې سره زر، لیتیم، مس، جست او مرمر پکې شامل دي. د طالبانو د کانونو مرستیال وویل، چې د هېواد امنیتي وضعیت اوس دومره ښه شوی چې پانګوالو ته زمینه برابره ده.

قزاقستاني چارواکو د ټاپي ګازو نل‌لیکې پروژه کې د ګډون لیوالتیا هم ښودلې، چې له ترکمنستان نه تر هندوستان پورې د افغانستان له لارې تېرېږي.

قزاقستان چین-افغانستان-قزاقستان د ټرانزیټ له لارې د لا اغېزناکې سوداګرۍ لپاره دوه بدیلې طرحې وړاندې کړې دي، چې هدف یې د خالي کانټینرونو د بیرته ستنولو لګښت کمول دي.

همداراز، قزاقستان د «خورغوس» وچ بندر له لارې د افغان توکو لپاره د لوژستیکي مرکز د جوړېدو وړاندیز کړی.

دا تعاملات داسې مهال دي، چې د طالبانو حکومت لاهم نړیوالو په رسمیت نه دی پېژندلی، خو د سیمې هېوادونو قزاقستان او روسیې او دغه راز ازبکستان له دې ډلې سره خپلې اړیکې پیاوړې کړې دي.

ورځپاڼه زیاتوي، دغه اسلامپالي د بدخشان، بغلان او هرات په ولایتونو کې ځای پر ځای شوي چې سیمه‌ییز امنیت ته ګواښ پېښوي او شونې ده چې منفي اغېزې یې تاجکستان، ازبکستان او هند ته هم وغځېږي.

سره له دې چې قرغزستان له افغانستان سره ګډه پوله نه لري؛ خو بیا هم د سخت دریځو د فعالیتونو له زیاتېدو اندېښمن دی او د روان کال له پیله یې د کودتا دوه هڅې شنډې کړې دي.

همدا راز تاجکستان هم د داعش له ګواښونو سره مخ دی او دغې ډلې د یوې ویډیو په خپرولو سره د دوشنبې حکومت ته ګوت څنډه کړې ده.

بل خوا روسیې تېره ورځ طالبان د ترهګرو ډلو له نوملړه اېستلي؛ ترڅو په افغانستان او پاکستان کې د طالبانو له ملاتړه برخمن شي.

د هند د اکانومیک ټایمز ورځپاڼې د راپور له مخې، داعش هڅه کوي چې د افغانستان او پاکستان په سیمه کې خپل حضور پراخ کړي؛ ترڅو د منځنۍ اسیا «سېکولر» رژیمونه او طالبان په نښه کړي.

داسې راپورونه هم خپاره شوي، چې ګواکې داعش د پاکستان په بلوچستان ایالت کې د پاکستاني پوځ په ملاتړ روزل کېږي.

د حزب التحریر ډله چې اوس د بنګله دېش په حکومتي جوړښت کې فعاله ده، په قرغزستان کې یې هم خپل نفوذ پراخ کړی دی.

ورځپاڼه وایي، چې هند له ازبکستان او تاجکستان سره د افغانستان په پوله کې پرمختګونه له نږدې څاري؛ ځکه د ازبکستان د اسلامي غورځنګ د راتګ په اړه اندېښنه لري، چې ښايي په سوریه کې د واک له بدلون او د حزب التحریر الشام له راپورته کېدو وروسته بېرته فعال شي.

اکانومیک ټایمز ورځپاڼې د باخبرو سرچینو په حواله ویلي، چې ازبکستان او تاجکستان هم د سوریې له اسلامپالو سره د تړاو لرونکو سخت دریځو له زیاتېدونکي نفوذ څخه اندېښمن دي چې په منځنۍ اسیا کې د «سېکولر» حکومتونو د نسکورولو لپاره له افغانستان څخه فعالیت کوي.

په سوریه کې د اسلامپالو وروستیو بریاوو په منځنۍ اسیا او په ځانګړې توګه په ازبکستان او تاجکستان کې ډېری سخت دریځي یې د بریا لپاره هڅولي دي.

د یوه راپور له مخې چې د جنورۍ په میاشت کې خپور شو؛ سیف الدین تاجیبایف چې یو تاجکستانی وګړی دی، د سوریې د اسلامي پوځ لپاره منصوب شوی او ښایي د منځنۍ اسیا په هېوادونو کې د «ترهګریزو فعالیتونو» په برخه کې یو مهم کس شي.

راپور زیاتوي، چې د سوریې د نوي حکومت د دفاع وزارت د عملیاتو څانګې لوی درستیز په توګه د تاجیبایف ټاکل کېدل د تاجکستان، ازبکستان، قرغزستان او افغانستان د سخت دریځو له تود هرکلي سره مخ شوی دی.

هغه دغه څرګندونې د ملاهبت الله د وروستیو فرمانونو د ښه پلي کېدو اړوند یوې غونډې ته د وینا پرمهال کړې دي.

حنفي همدا راز دیني عالمان او طالبان د ټولنې سرلاري بللي او لارښوونې یې د ټولنې د راتلونکي لپاره ارزښتمنې ګڼي.

هغه زیاتوي، چې عدل او انصاف د اسلامي نظام ځانګړنې دي.

د طالبانو دغه وزیر په خبره، اسلامي نظام د مسلمانانو په ګډون د غیر مسلمان وګړو ټول حقونه او اړتیاوې په پام کې نېسي.

خالد حنفي همدا راز ویلي، په خپلو چارو کې ناغېړي کوونکي کسان خدای تعالی په دوکه کوونکو کې شمېرې او پر هغه مسوولینو هم هلاکت ویل شوی چې خپلې دندې په سمه توګه پرمخ نه وړي.

د طالبانو دغه وزیر د خپلې سختدریځې مفکورې له امله مشهور دی او د خپل مشر ملاهبت الله لوري ورکړل شوي افراطي فرمانونه په خورا جدي توګه پلي کوي.

خالد حنفي په وار، وار د نجونو د زده‌کړو اړوند د طالبانو د مشر له دریځ څخه ملاتړ کړی او په ویناوو کې یې «عصري زده‌کړې مباح» بللې دي.

د بشري حقونو نړۍوالو سازمانونو او د ملګرو ملتونو ادارې هم د نوموړي په مشرۍ د امر بالمعروف د سختدریځه قانون پر پلي کېدو نیوکې کړې دي.

ویل شوي، چې په یاد قانون کې د‌ ښځو حقونه، بشري ازادۍ، ټولنیز ارزښتونه او فردي ازادۍ په خورا سخته توګه تر پښو لاندې شوي دي.

طالبانو د خپلو دغو قوانینو د پلي کېدو له امله د هېواد په ګوډ، ګوډ کې د ټولنې بېلابېل قشرونه تر سختو فشارونو او شکنجو لاندې هم راوستي دي.

ملګرو ملتونو ویلي، چې د طالبانو یاد قانون په افغانستان کې د خلکو ژوند تریخ او کړکېچن کړی دی.

د ټرمپ ادارې افغان کډوالو ته یو خبرداری استولی او ویلي یې دي، یوازې یوه اونۍ وخت لري چې له امریکا ووځي. ډېری یې هغه کسان دي، چې د امریکايي ځواکونو د مرستې لپاره یې هر څه له ګواښ سره مخ شوي دي.

ويل سلبر وويل:« له افغانستانه د وتلو پر مهال شاوخوا ۱۲۰زره افغانان لېږدول شوي او ډېر نور له هغه وروسته امريکا ته راغلي دي. ټول هغه کسان چې دلته راغلي د احتمالي اخراج سره مخ دي. که دوی افغانستان ته واستول شي؛ نو خامخا وژل کېږي. دوی به سل په سلو کې ووژل شي.»

د هغه په ​​وينا، داسې راپورونه يې ترلاسه کړي، چې دغه هېواد راستنېدونکي افغان کډوال او پخواني سرتېري د طالبانو له لوري نيول شوي، ربړول شوي او ان وژل شوي دي.

څو ورځې وړاندې د امریکا حکومت له یو شمېر هغو افغان پناه‌غوښتونکو چې له ۲۰۲۱ کال وروسته امریکا ته ورغلي غوښتي، چې په یوه اوونۍ کې باید له امریکا ووځي؛ که نه د قانوني اقداماتو له مخې به و اېستل شي.

دغه خبرداری د امریکا د کورني امنیت وزارت له لوري د رسمي برېښنالیکونو له لارې افغانانو ته استول شو دی.

بل خوا، په جلاوطنۍ کې د افغانستان جمهوري‌غوښتونکي ډیموکراتیک خوځښت (پي‌ډي‌اېم‌اې) له ۱۴ زرو څخه ډېرو افغانانو لپاره د امریکا متحده‌ایالاتو د خوندیتوب وضعیت (ټي‌پي‌اېس) پر لغوه کېدو ژوره اندېښنه ښودلې ده.

دغه خوځښت ټینګار کړی، چې یادو افغانانو د رسنیو، مدني ټولنو او متحده‌ایالاتو حکومت له پروګرامونو سره کار کړی او له همدې امله که هغوی افغانستان ته ستانه کړل شي؛ نو ژوند به یې له جدي ګواښ سره مخ شي.