ډان ورځپاڼه: هند پرته له کوم ثبوته پر پاکستان د ترهګرۍ تور پورې کړی

مایکل الن په دغه مقاله کې چې وال سټریټ ژورنال خپره کړې لیکلي، دغه حالت به د ۲۰۲۱ کال هغه فاجعې ته ورته وي، چې د امریکا ناڅاپي وتلو له امله د افغانستان حکومت سقوط وکړ.

هغه وايي، که ډونالډ ټرمپ ریښتیا غواړي په اوکراین کې تلپاتې سوله راولي، باید تر هغه وخته د امریکا پوځي ملاتړ روان وساتي څو اروپا دې ته چمتو شي، چې د ملاتړ لویه برخه پر غاړه واخلي.

نوموړی زیاتوي، چې د روسیې اراده او توان ورځ تر بلې د نفوذ پراخولو لپاره ډېرېږي او که ناڅاپي مرستې پرې شي، دا به مسکو ته د لار نورو بریدونو لپاره ښه زمینه برابره کړي.

مایکل الن ویلي، که څه هم ټرمپ تل وایي چې غواړي «وینه تویېدل ودروي»، دا کار یوازې هغه وخت شونی دی، چې داسې یوه هوکړه وشي چې روسیه بېرته جګړې ته د راستنېدو جرات ونه کړي.

هغه زیاتوي، له ناټو سره د اوکراین یو ځای کېدل یا د ناټو ځواکونو استول مسکو ته د منلو نه دي، نو تر ټولو ښه لاره دا ده، چې د ناټو نظامي ملاتړ دوام پیدا کړي څو اوکراین د خپلې دفاع لپاره پر ځان تکیه پيدا کړي.

الن د جو بایډن له لوري د افغانستان د تګلارو په په هکله هم نیوکه کوي او وایي، که ټرمپ د اوکراین پوځي ملاتړ بند کړي، دا به د بایډن تېروتنو تکرار وي. هغه تېروتنه چې د استخباراتي ادارو د خبرداریو له نادیده نیولو او د کابل د سقوط له بې‌ غورۍ څخه رامنځته شوه.

مایکل الن د امریکا د استخباراتو د مشر دفتر راپور ته په اشارې سره لیکلي، روسیه خپل پوځ ډېر پیاوړی کوي او له چین، ایران او شمالي کوریا څخه هم ملاتړ ترلاسه کوي.

هغه خبرداری ورکوي چې یوازې پر اروپا تکیه کول، چې اوس هم چمتو نه ده، یوه سټراټېژیکه تېروتنه کېدای شي.

نوموړی د روسیې د تېرو یرغلونو لکه د چیچنیا هغې ته اشاره کوي او وایي، پوتین هیڅکله د سولې تړونونو ته ژمن نه دی پاتې شوی او د اوکراین پر خاوره یې ادعاوې تر هغو سیمو ډېرې دي چې روسیه یې اوس تر خپل واک لاندې لري.

په پای کې الن وایي، که ټرمپ پرته له یوه بدیل پلان څخه د اوکراین ملاتړ پای ته ورسوي، نو نه یوازې به د خپل شعار «د ځواک له لارې سوله» به پلي نه کړي، بلکې ښايي د امریکا د بلې سټراټېژیکې ماتې مسوول وګڼل شي.

د هند اېنډین اېکسپرېس په راپور کې راغلي، که څه هم په رسمي ډول اسلام اباد په دغه پېښه کې له هر ډول لاس لرلو انکار کړی؛ خو لومړنۍ څېړنې، او جیوپولیتیک شرایط چې په کې برید شوی، د پاکستان د رول په اړه شک په ډاګه کوي.

تر دې وړاندې د پاکستان دفاع وزیر د هند تر ولکې لاندې کشمیر کې د پهلګام په برید کې د پاکستان لاس لرل رد کړي و.

له ستونزو سره مخ پاکستان

دغه راپور کې راغلي، چې له کلونو راهیسې پاکستان په افغانستان کې د خپلو موخو لپاره د امریکا یو مهم ملګری و.
د راپور له مخې، د اسلام اباد له ملاتړ پرته په افغانستان کې نه جګړه کېدای شي او نه هم سوله.
راپور زیاتوي، په ۲۰۲۱ کال کې له افغانستان نه د امریکا له وتلو سره هغه نفوذ چې پاکستان له امریکایانو سره لاره؛ تر ډېره له منځه تللی دی.
راپور کاږي، لکه څنګه چې پاکستان یو له ننګوونکي اقتصادي ناورین سره مخ دی؛ امریکا یې د ژغورنې لپاره د تېر په څېر لسټوني نه دي بډ وهلي.
راپور زیاتوي، چې د منځني ختیځ هېوادونو هم له پاکستان نه شا کړې ده.
د راپور په ټکو، د منځني ختیځ هېوادونه له پاکستان سره په وار، وار مرستو ستړي شوي دي او ان چین هم د پاکستان له مرستو ستړی شوی دی.

د راپور په ټکو، بیجینګ د خپل مخکښ بیلټ اینډ روډ نوښت د یوې برخې په توګه په پاکستان کې د زېربناوو د پراختیا لپاره مېلیاردونه ډالر لګولي دي؛ خو په پاکستان کې د چین ګڼې پروژې په ټپه ولاړې دي.
د اېنډین اېکسپرېس راپور کې راغلي، د فساد او بې کفایتۍ ترڅنګ پاکستان د امنیتي ژمنو په پوره کولو کې هم پاتې راغلی.

په وروستیو کلونو کې یو شمېر چینایي انجینران او د پروژو څارونکي د بلوچ وسله‌والو له‌خوا وژل شوي دي، که څه هم چین د پاکستان ترټولو لوی ملاتړی پاتې شوی؛ خو د دواړو هېوادونو دوه اړخیزې اړیکې اوس د پخوا په شان نه دي.
راپور کاږي، چې په افغانستان کې د طالبانو حکومت هغه ډول نه دی؛ لکه څنګه چې پاکستان یې تمه لرله او اوس د دواړه خواوو دوستي په دښمنۍ بدله شوې ده.
راپور کې راغلي، له ایران سره هم د پاکستان د پولې وضعیت ښه نه دی. یوازې تېره اوونۍ د ایران په سیستان-بلوچستان ولایت کې د بلوڅ وسله‌والو ډلې له‌خوا اته پاکستاني کډوال په ډزو ووژل شول.

تېر کال هم دواړه هېوادونو د یو بل په سرحدي سیمو کې د ترهګرو پټنځایونه په نښه کړل.

هند دارنګه ویلي، له اسلام اباده خپل ډیپلوماتان باسي او په خپل هېواد کې یې له پاکستاني ډیپلوماتانو غوښتي چې ژر تر ژره له هند ووځي.

د پاکستان اېکسپرېس ټربیون ورځپاڼې راپور ورکړی، چې د چهارشنبې د ورځې په غونډه کې د پښتونخوا اسمبلۍ په ګډه بېلابېل پنځه پرېکړه لیکونه تصویب کړل.
د دغې اسمبلۍ غړي شرافت الله له‌خوا په وړاندې شوي پرېکړه لیک کې روښانه شوې، چې پښتونخوا له اوږدې مودې راهیسې د ترهګرۍ قرباني ده او خلکو ته یې د سر او مال زیانونه اړولي دي.
په پرېکړه لیک کې د افغانستان په اړه د مرکزي حکومت پر تګلارې سختې نیوکې شوې دي.

په دغه پرېکړه لیک کې راغلي، چې مرکزي حکومت د ترهګرۍ سره د مبارزې په برخه کې پاتې راغلی او پر ځای یې د پاکستان او افغانستان ترمنځ دوه اړخیزې اړیکې هم خورا ترینګلې شوې دي.
په دې کې د اوسنۍ تګلارې د هر اړخیزې او سملاسي بیاکتنې غوښتنه وشوه.
له بل پلوه ټیک دوه ورځې وړاندې د پښتونخوا سر وزیر علي‌امین ګنډاپور هم د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار ته ګېله کړې وه، چې افغانستان ته یې په خپل سفر کې د پښتونخوا حکومت نه دی شامل کړی.
هغه ویلي و، د پاک-افغان خبرو اترو تر ټولو لوی او مهم اړخ پښتونخوا ایالت دی؛ چې له دې خبرو پاتې کړل شوی.
ښاغلي ګنډاپور زیانه کړې وه: «موږ د خبرو اترو لپاره شرایط هم واستول؛ خو د حکومت له‌خوا مو هیڅ ځواب ترلاسه نه کړ او اوس د خبرو اترو او هوکړو جزییات هم نه دي افشا شوي.»

د ښاغلي ګنډاپور په وینا: «که زموږ جرګه ومنل شي؛ نو د پام وړ پایلې به ترلاسه شي.»
په خپل دویم پرېکړه لیک کې د دغې اسمبلۍ غړي شرافت الله وویل، چې مرکزي حکومت د افغان کډوالو د بېرته ستنېدو لپاره یوه وروستۍ نیټه ټاکلې ده.
هغه ټینګار وکړ، د کډوالو بېرته ستنېدل چې د لسیزو راهیسې په پاکستان کې ژوند کوي، په ټولنه کې مدغم شوي او د هېواد په سوداګرۍ کې مهم رول لوبوي؛ نو د دوی بېرته ستنېدل به عملي ننګونې او بې باوري رامنځته کړي او د ورورۍ په اړیکو به منفي اغېز وکړي.
د پښتونخوا اسمبلۍ سپارښتنه وکړه، چې مرکزي حکومت باید د افغان کډوالو د بېرته ستنېدو لپاره وروستۍ نېټه وغځوي.

د پاکستان حکومت تېره اوونۍ په دغه هیواد کې مېشتو افغان کډوالو ته د وتلو وروستۍ نیټه د روانې اپریل میاشتې وروستۍ ورځ ټاکلې چې ایله یوه اوونۍ ورته پاتې ده.
د پښتونخوا اسمبلۍ د پرېکړه لیک له مخې، مرکزي حکومت باید کډوالو ته اجازه ورکړي چې په عزت او خپله خوښه بېرته افغانستان ته ستانه شي او اجازه دې ورکړي، چې خپل د کور سامان له ځانه سره یوسي.

د اسراییل لومړي وزیر او دفاع وزیر له «افراطیت» سره پر مبارزې او د خپل هېواد امنیت خوندي‌توب پر اړتیا ټینګار کړی دی.

د ایران د اټومي فعالیتونو په تړاو د اندېښنو د ډېرېدو په دوام د اسراییل د دفاع وزیر یسراییل کاتز وايي، هېواد یې پرېکړه کړې چې ایران ته به د اټومي وسلو د لاس‌رسي اجازه ورنه کړي.

هغه زیاته کړې: «دا زموږ لپاره یو تاریخي مسوولیت دی او موږ به د اسراییل د بقا لپاره هر لازم اقدام ترسره کړو.»

کاتز پر حماس، حزب‌الله او د بشارالاسد پر حکومت د اسراییلي ځواکونو بریدونو ته په اشارې وايي، چې د اسراییل حکومت به په ډېر شدت سره همدا لار تعقیبوي.

نوموړي وويل: «موږ په تېرو وختونو کې خپلو دوښمنانو ته ماتې ورکړې او د هر نوي ګواښ پر وړاندې کلک ولاړ یو.»

ورته مهال، د اسراییل لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو د «هولوکاسټ» په مراسمو کې ویلي، چې نړۍ باید د ایران اسلامي جمهوریت غوندې «ترهګر» رژیم ته اجازه ورنه‌کړي، څو اټومي وسلو ته لاس‌رسی ولري.

هغه خبرداری ورکړی، چې «که ایران دا وسله ترلاسه کړي، نو دا به د ټول بشریت لپاره یوه لویه فاجعه وي.»

نتنیاهو زیاته کړې، چې افراطیت نه یوازې د اسراییل لپاره ګواښ دی، بلکې د نړۍ ټولو هېوادونو، په ځانګړې توګه لوېدیځ هېوادونه به هم له دغه ګواښ څخه خوندي نه وي.

نوموړي خبرداری ورکړی، چې د افراطیت څپه کولای شي ډېر ژر د سیمې هېوادونه تر خپل اغېز لاندې کړي.

د اسراییل لومړي ادعا کړې، چې هېواد یې په تېر یو کال کې ایران او د دغه هېواد سیمه‌ییزو ملګرو ته د پام وړ زیان اړولی دی.

هغه ټینګار کړی، چې اسراییل د منځني ختیځ څېره بدله کړې او دا بهیر به دوام ولري.

د یادونې ده، چې تازه د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو هم په عمان کې د تهران او واشنګټن ترمنځ د شنبې ورځې له مذاکراتو وړاندې په یوې پاډکسټ مرکه کې ټینګار کړی، چې ایران له متحده‌ایالاتونو سره په هره هوکړه کې باید د یورانیمو له غني‌کېدو تېر شي.

روبیو زیاته کړې، له ایران سره د امریکا د اټومي مذاکراتو استازی سټیف ویټکاف دا خبره کړې چې ګواکې ایران ته به یوازې دومره اجازه وي، څو ۳.۶۷ سلنه غني شوي مواد ولري؛ خو دا خبره د هغو موادو ته اشاره ده، چې ایران یې یوازې واردولی شي، نه دا چې په خپل هېواد کې یې په دومره کچه غني کړي.

د هند سینما یاد فلمي ستوري د چهارشنبې په ورځ (د اپرېل ۲۳مه) د خپلې اېکس‌پاڼې له لارې په یوه لنډ پیغام کې د انسان د ژوند پر ارزښت ټینګار کړی او زیاته کړې یې ده: «د یو بې‌ګناه انسان وژل د ټولې نړۍ د وژلو په معنا دی.»

سلمان خان دا څرګندونې وروسته له هغې کړي، چې پرون د هندي کشمیر په بهلګام سیمه کې د یوه وسله‌وال برید په ترڅ کې ۲۵ هندیان او یو نيپالی وګړي وژل شوي دي.

هند وايي، په دغه برید کې پاکستان ښکېل دی. هندي چارواکو د کشمیر پېښې په غبرګون کې هغو پاکستانيانو ته چې مخکې ویزې ورکړل شوې وې، لغوه کړې او هغه پاکستانيان چې دا مهال فعالې ویزې لري او په هند کې دي، له دغه هېواده یې د وتلو لپاره ۴۸ ساعته وخت ورکړی دی.

طالبانو هم په هندي کشمير کې پر سیلانیانو برید ته غبرګون ښودلی دی. د دغې ډلې د بهرنیو چارو وزارت په یوه بیان کې په هندي کشمېر کې پر سیلانیانو وروستی برید غندلی او د وژل شویو له کورنیو سره یې خواخوږي شریکه کړې ده.