د پهلګام برید وروسته د هند اپوزېسيون نیوکې؛ ایا مودي د دې پېښې مسوولیت پر غاړه اخلي؟

نوموړي د جمعې په ورځ (اپرېل ۲۵مه) د اېکس‌پاڼې له لارې په یوه بیان کې د هند او پاکستان په تړاو د خپلو څرګندونو په دوام زیاته کړې، که چېرې پاکستان په دغه برید کې ښکېل وي، دا «غېرانساني او بې‌پروا» اقدام دی.

خلیلزاد د پاکستان پر وړاندې د هند قوي غبرګون احتمال ته په اشارې لیکلي: «په هند کې اوسنۍ سیاسي او ټولنیزې فضا ته په پام، د پاکستان پر وړاندې د پوځي اقدام امکان خورا لوړ دی.»
نوموړي د خپلو څرګندونو په دوام ټینګار کړی: «که چیرې دا څرګنده شي چې پاکستان په رېښتیا هم په دغه برید کې ښکېل دی، نو دا به یو غېرانساني او بې پروا اقدام وي چې د سیمې ثبات لپاره به جدي پایلې ولري.»

د افغانستان په چارو کې د امریکا متحده‌ایالاتو پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد له دې مخکې د طالبانو له‌خوا د هندي کشمیر په پهلګام کې پر سیلانونو د برید غندل یو هڅوونکی پرمختګ بللی دی.

هغه د جمعې په ورځ پر خپله اېکس‌پاڼه لیکلي:« په یوه هڅوونکي پرمختګ کې طالبانو په کشمیر کې له سیلانیانو سره د ملاتړ څرګندونه او د دغه ترهګریز برید غندنه کړې ده.»

خلیلزاد دا څرګندونې داسې مهال کوي چې د پاکستان او هند ترمنځ اړیکې وروسته تر هغې کړکېچن وضعیت ته ورسېدې، چې دوه ورځې مخکې د وسله‌والو یوې ډلې په هندي کشمیر کې ۲۵ هنديان او یو نیپالی وګړي وژلي او ۲۰ نور یې ټپیان کړي دي.

همداراز، یو شمېر هندي رسنیو راپور ورکړی چې د هند او پاکستاني ځواکونو د کشمیر په کنټرول کرښه کې پر یو بل ډزې کړي دي.په دواړو هېوادونو کې ځواکونه د تیارسۍ په حالت کې دي او وېره شته چې ګوندې هند یو ځل بیا د پاکستان ځینې ښارونه په نښه کړي.

اېمل د جمعې په ورځ (اپرېل ۲۵مه) له پاکستانۍ ډان ورځپاڼې رسنۍ سره په مرکه کې په سیمه کې د ټولنیزو او سیاسي لومړیتوبونو د بدلون غوښتنه کړې او د تاوتریخوالي او جګړې پر مخنیوي ټینګار کړی دی.
نوموړي زیاته کړې: «موږ د هغوی لپاره دعا کولای شو، روحیه ورکولای شو، خو نه‌شو کولای وسلې راپورته کړو. ولس دومره مه احساساتي کوئ چې بیا یې کنټرول نه شئ کړای.» دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې په دې وروستیو کې د هند او پاکستان اړیکې یو وار بیا ترینګلې شوې دي.
د عوامي نېشنل ګوند مشر ټینګار کړی چې اصلي تمرکز باید د کاري فرصتونو پر رامنځته‌کولو، پر سوداګریزې پراختیا او صنعت وشي. هغه وویل :«لومړیتوبونه بدل کړئ، د توپ پر ځای سړک او د ټانک پر ځای ښوونځي ته ترجیح ورکړئ.»
اېمل ولي خان د پاکستان او هند سوله‌ییزې فضا رامنځته‌کېدو ته په اشارې وویل: «که دواړه خواوې خپل لومړیتوبونه بدل کړي، نو د سولې او مینې فضا رامنځته کېدای شي.

د عوامي نېشنل ګوند مشر اېمل ولي خان دا څرګندونې داسې مهال کوي چې د پاکستان او هند ترمنځ اړیکې وروسته تر هغې کړکېچن وضعیت ته ورسېدې، چې دوه ورځې مخکې د وسله‌والو یوې ډلې په هندي کشمیر کې ۲۵هنديان او یو نیپالی وګړي وژلي او ۲۰ نور یې ټپیان کړي دي.

همداراز، یو شمېر هندي رسنیو راپور ورکړی چې د هند او پاکستاني ځواکونو د کشمیر په کنټرول کرښه کې پر یو بل ډزې کړي دي.په دواړو هېوادونو کې ځواکونه د تیارسۍ په حالت کې دي او وېره شته چې ګوندې هند یو ځل بیا د پاکستان ځینې ښارونه په نښه کړي.

په اسلام اباد کې د روسیې سفارت د جمعې په ورځ په یوې خبرتيا کې له خپلو اتباعو غوښتي، چې پاکستان ته دي سفر نه کوي.

سفارت د دواړو هېوادونو د اړیکو د ترينګلتیا او د یو شمېر چارواکو له جګړیزو څرګندونو وروسته دغه اقدام کوي.

په هندي کشمېر کې پر سیلانیانو تر برید وروسته چې ۲۶ تنه په کې ووژل شول د دواړو هېوادونو اړیکې بیا ځلي ورانې شوې.

ډیلي په دې بريد کې د پاکستاني ډلو لاس ګڼي او د غچ اخیستلو خبردارۍ ورکوي؛ خو د پاکستان سنا وايي، که هند د پاکستان په وړاندې هر ډول تېروتنه یا اقدام وکړي، پاکستان به ورته، پیاوړی او پرېکند ځواب ورکړي.

دواړو هېوادونو يو پر بل بندیزونه هم لګولي.

هند او پاکستان له خپلو هېوادونو یو د بل ډېپلوماټانو، اتشو او یو شمېر سلاکارانو ته هم خبردارۍ ورکړی او ټاکلې نېټه يې ورښودلې، چې ووزي او خپلو هېوادونو ته لاړ شي.

په دواړو هېوادونو کې ځواکونه د چمتووالي په حالت کې دي.

ډونالډ ټرمپ د اوکراین او روسیې د جګړې په اړه د ټایمز مجلې د پوښتنې په ځواب کې پر اوکراین تور پورې کړ چې له روسیې سره یې جګړه پیل کړه.

ډونالډ ټرمپ وايي:« کله چې دوی له ناټو سره د یوځای کېدو خبرې پیل کړې، نو همهغه وخت جګړه پیل شوه.»

نوموړی وايي، له روسیې د سولې په روانو مذاکراتو کې به ولادیمیر پوتین ته د اوکراین شاوخوا ۲۰ سلنه ځمکه ورکړي.

ټرمپ وویل:« کرېمیا به د روسیې برخه پاتې شي.»

وړاندې تردې زیلینسکي ټینګار کړی و، چې اوکراین به په هیڅ تړون کې کریمیا باندې د مسکو قانوني کنټرول په رسمیت ونه پیژني.

روسیې په ۲۰۱۴ کال کې کریمیا ونیوله او بیا یې د خپل هېواد یوه برخه وبلله.

ټرمپ له ټایمز مجلې سره په دغه مرکه کې ویلي، چې اروپایان د خپل امنیت لپاره د زیاتو پیسو ورکړې هڅونې، د اسراییل او ځینو نورو عربي هېوادونو ترمنځ د سولې لپاره ګامونو پورته کولو باندې ویاړي.

د ټایمز مجلې د راپور له مخې، ډونالډ ټرمپ د خپلې لومړۍ دورې په پرتله دا ځل ډیر ډاډمن، هوښیار او کم فشارونه احساسوي.

ټرمپ وايي:« تېر ځل ما د بقا لپاره مبارزه کوله، دا ځل زه د نړۍ لپاره مبارزه کوم.»

ميلز دا هم ويلي، چې هغه د احمد شرع یو شخصي لیک لري، چې ډونالډ ټرمپ ته یې رسوي.

کوري ميلز د پنجشنبې په ورځ بلومبرګ نیوز ته وویل، هغه تیره اونۍ د غیر رسمي حقیقت موندنې ماموریت په ترڅ کې دمشق ته سفر کړی و، چې د سوریايي - امریکایانو د یوې اغیزمنې ډلې لخوا تنظيم شوی و.

د نوموړي په خبره، د سوريې له موقت ولسمشر احمد شرع سره یې شاوخوا ۹۰ دقیقې خبرې وکړې.

د بلومبرګ په خبر کې لیکل شوي، چې دغه سوریايي – امریکایي ډله هڅه کوي؛ امریکا قانع کړي، هغه سخت بنیزونه لرې کړي، چې د سوریې د پخواني ولسمشر بشارالاسد پر حکومت لګول شوي وو.

میلز د احمد شرع سره د لېدنې په اړه ویلي، چې د خبرو تمرکز یې دا و، چې سوریه په کومو شرایطو له اسرییل سره د اړیکو عادي کولو ته چمتوده.

هغه زياته کړه، چې په دليدنه کې د امریکا له خوا د هغو اقتصادی بندیزونو پر لرې کولو هم خبرې وشوې چې د بشارالاسد د واکمنۍ پر مهال لګول شوي وو.

میلز دا هم وویل، چې هغه د احمد شرع لخوا ډونالډ ټرمپ ته یو شخصي لیک هم له ځان سره وړی، خو د لیک د منځپانګې په اړه یې مالومات وړاندې نه کړل.

سپينې ماڼۍ تر اوسه د دې ليدنې په اړه غبرګون نه دی ښودلی.

د میلز په خبره غواړي، چې د احمد شرع سره د لیدنې جزيات له ټرمپ او د سپيڼې ماڼۍ د ملي امنیت سلاکار مایک والټز ته وړاندې کړي.

د احمدشرع یو سلاکار ویلي، چې هغه د دې ليدنې په اړه نه غواړی تبصره وکړي.

د بندیزونو د لرې کولو لپاره د امریکا شرایط

د ميلز په وینا، هغه د دې غونډې په جریان کې د ټرمپ ادارې لخوا له سوریې د بندیزونو د لرې کولو لپاره د غوښتنو بشپړ لیست وړاندې کړی دی.

د شرع اداره دامهال له سخت بشري او اقتصادي بحران سره مخ ده؛ هغه بحران، چې له یوې لسيزې زياتې کورنۍ جګړې له امله رامنځته شوی.

ځيني خلیجي عربي هيوادونو د سوريې د بیارغونې لپاره د مالي مرستو چمتوالی ښودلی؛ خو د امریکا بندیزونه د سوريې له حکومت سره د بشري مرستو پرته هر ډول اقتصادي تعامل منعه کوي.

میلز وايي د امریکا یو له اساسي شرطونو د بشارالاسد د واکمنۍ پر مهال د پاتې کيمياوي وسلو بشپړ له منځه وړل او له امریکا او عراق سره د ترهګرۍ په وړاندي په مبارزه کې د سوريې همکاري ده.

د هغه په خبره، د شرع اداره باید د سوريې په خاوره کې د بهرنيو جنګیالیو د شتون په اړه روښانه دريځ ولري او اسرایيلو ته امنیت ضمانتونه ورکړي.

د احمد شرع له لوري د امریکا د اندېښنو د لرې کولو لپاره چمتووالی

میلز بلومبرګ اژانس ته دا هم ویلي، چې احمدشرع د امریکا اندېښنو د حل لپاره ليواتیا ښودلې او زياته کړې یې ده چې که شرایط برابر شي سوريه د «ابرهیم تړون» سره یو ځای کېدو ته لېواله ده.

دغه تړون د ټرمپ د ولسمشرۍ په لومړۍ دوره کې د اسراییل او یو شمېر عربي هېوادونو لکه (متحده عربي امارت) ترمنځ د اړیکو د عادي کولو لامل شو.

سوریې او اسراییل په تېر کې یو د بل په وړاندي درې لویې جګړې کړې دي.

دمشق لا هم په بشپړ ډول د جولان لوړې برخې نیول غواړي، اسراییل دغه سیمه په ۱۹۶۷ کې اشغال او خپله خاوره یې بللې.

ډونالډ ټرمپ په ۲۰۱۹ کال کې جولان د اسراییل حاکمیت په رسميت وپېژاند.

میلز د شرع سره د خبرو اترو فضا «مثبته» وبلله او زیاته یې کړه، چې هغه د سوریې د بهرنیو چارو وزیر اسد حسن شیباني سره هم ولیدل.

هغه وویل: «زه په احتیاط سره خوشبین یم او هیله لرم چې موږ کولی شو پرانیستې خبرې اترې ته دوام ورکړو.»

میلز، چې په عراق کې د ۲۰۰۳ د یرغل وروسته د امریکا په پوځ کې دنده ترسره کړې ویلي: «یو وخت المان او جاپان زموږ دښمنان وو، خو که ثبات ته رسیدل غواړو، باید دا پړاو تیر کړو.»

هغه زیاته کړه: «ما احمد شرع ته وویل، راځه، چې د دوو سرتیرو په څیر خبرې وکړو؛ د جګړې له ډګر حکومتدارۍ ته لیږد یوه ډیره ستونزمنه پروسه ده.»

که څه هم له بشارالاسد وروسته د څو اروپايي هېوادونو د بهرنیو چارو وزيران او د بايډن د ادارې د بهرنیو چارو مرستیال وزیر دمشق ته سفر وکړ او له احمدشرع سره یې ليدلي؛ خو لا هم اندېښنې شته، چې شرع او د هغه سني متحدینو په لاسونو کې د واک تمرکز او د مذهبي اقلیتونو سره د چلند څرنګوالی څه ډول دی.