په غور کې یوې پېغلې له «طالب سره د جبري نکاح» په غبرګون کې ځان ته اور اچولی

د ایرانۍ ورځپاڼې ایراف د خپرې شوې مقالې له مخې؛ حقاني د جلاوطنه مخالفینو د وړتیا په کارولو او د ولسواکۍ پر بنسټ شعارونو په راپورته کولو سره هڅه کوي، چې خپل کندهاری سیال شاته وغورځوي او د افغانستان دننه او بهر پراخ مشروعیت ترلاسه کړي.
طالبانو ته نږدې سیاسي شخصیت جعفر مهدوي په دې وروستیو کې استانبول ته د دغې ډلې د ځینو سیاسي مخالفینو سره د لیدو لپاره تللی دی.
راپورونه ښیي، چې د دغه سفر موخه د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني پیغام لېږل وو.
ښاغلي مهدوي تر دې وړاندې خپله هم ویلي و، چې هغه یو مهم پیغام له ځان سره وړی دی.
داسې انګېرنې شته، چې حقاني هڅه کوي د طالبانو د سیاسي مخالفینو پام ځانته را واړوي؛ ترڅو د طالبانو د مشرتابه سره په سیالۍ کې خپل دریځ پیاوړی کړي.

له واکه د هبت الله د لرې کولو لپاره د حقاني اوسپنیز وار

سراج الدین حقاني د هبت الله اخوندزاده یو له سرسختو سیالانو څخه دی.
که څه هم واک ته د طالبانو د رسېدو په لومړیو میاشتو کې د عبدالغني برادر او یعقوب مجاهد نومونه د طالبانو د مشر د سیالانو او ناراضه کسانو په نوملړ کې راغلي وو؛ خو اوس داسې ښکاري، چې سراج الدین حقاني د طالبانو د مشر یو له سختو سیالانو څخه دی.
د مقالې له مخې، سراج الدین حقاني تر هغه چې واک ترلاسه نه کړي او خپلې موخې ته ونه رسېږي، د دې اراده نلري چې د واک لپاره له خپلې مبارزې لاس واخلي.
نوموړی دارنګه په ​​دې وروستیو کې له درې میاشتني غیبت وروسته خپل دفتر ته راستون شو.
په دغه موده کې د نوموړي د استعفا خبرونه هم ښکته پورته کېدل.
په دغې موده کې نوموړي د ځینو طالب چارواکو سره هم ناستې لرلې او په دې لړ کې د دغې ډلې د کډوالو چارو سرپرست وزیر سره « هغه کس چې د طالبانو د مشر د تګلارو پټ نیوکه کوونکی ګڼل کېږي او ویل کېږي چې له حقاني شبکې سره نږدې اړیکې لري» یې هم لیدلي و.
خو اوس داسې برېښي، چې له اوږدې غیر حاضرۍ وروسته سراج الدین حقاني اوسپنیز وار ته چمتو دی؛ ترڅو د واک مسله د خپل ځان په ګټه وتړي. تر دې حده چې هغه اوس د خپل دریځ او نفوذ د پیاوړتیا لپاره له طالبانو هاخوا ګام پورته کړی او خپله هیله یې په جلاوطنۍ کې د طالبانو مخالفینو پورې تړلې ده.

استانبول، د ژغورنې لپاره د تېښتې ځای

واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته؛ ترکیه د طالبانو مخالفو مشهورو سیاسي شخصیتونو لپاره د جلاوطنۍ ځای ګرځېدلی دی او همدارنګه د هغو خوځښتونو سرچینه ګرځېدلې، چې د دغې ډلې سره د مقابلې په موخه راڅرګند شوي دي.
که څه هم دغو غورځنګونو تر اوسه د طالبانو د حکومت په ننګولو کې کومه د پام وړ لاسته راوړنه نه لرله؛ خو په وروستیو میاشتو کې یې پام ځانته راړولی دی.
نو اوس حقاني هم هیله‌من دی، چې د دغه خلکو په ملاتړ سره د ځان لپاره د یوې اډې او کورني مشروعیت لپاره کار واخلي.
خو اوس پوښتنه دا ده، چې دغه ډله به د سراج الدین حقاني د نفوذ په پیاوړتیا کې څومره مرسته وکړي؟ ایا د دوی حضور به هرڅه د حقاني په ګټه کړي؟

خلک د واک ترلاسه کولو لپاره د حقاني یوه پلمه ده

له غیر حاضرۍ وروسته په خپلې لومړنۍ ناسته کې د طالبانو پر مشر د نیوکې پر ځای، سراج الدین حقاني پرېکړه وکړه، چې په خپلې وینا کې اصلي تمرکز په «خلکو» وکړي.
د کندهار سره د سیالۍ لپاره هغه تل هڅه کړې، چې د "خلکو" د نوم په اخیستلو سره خپل دریځ پیاوړی کړي.
هر کله چې ملاهبت الله د خلکو په وړاندې خپلې سختې تګلارې پلي کړې دي، نوموړی د یو جدي مخالف په توګه راڅرګند شوی دی.
هغه د بل هر طالب چارواکي پرتله تل هڅه کړې، چې د خلکو د ګټو لپاره د طالبانو سختې تګلارې وننګوي.
هغه په ​​دې پوهېږي، چې د واک په مبارزه کې یوازې وسله او پوځي ځواک کافي نه‌دی. حقاني د خلکو په منځ کې د یو اصلاح غوښتونکي او منځلاري انځور په جوړولو سره هڅه کوي، چې خپل نرم دریځ د خلکو په منځ کې پیاوړی کړي او دا هغه څه دي، چې هبت الله له پامه غورځولي دي.

دا کنفرانس، چې د «افغانستان: سیمه‌ییز اتصال، امنیت او پرمختګ» تر سرلیک لاندې ترسره شوی، د اذربایجان د دولتي امنیتي خدمت (SSS) له لوري تنظیم شوی و. د کنفرانس پرانیستونکې وینا د یادې ادارې رییس ډګر جنرال علي نقییف وکړه، چې دا یې د افغانستان په اړه د پخوانیو ناستو دوام وباله.

د اذربایجاني رسنیو د رپوټ له مخې، نقییف وویل: «د افغانستان لپاره د یو متمرکز دولت جوړښت، چې د نړیوالو قوانینو او اصولو پابند وي، باید زموږ ټولو ګډ هدف وي».

هغه زیاته کړه، چې دا کنفرانس به د دغه هدف په ترلاسه کولو کې مهم رول ولوبوي.

نقییف د افغانستان او اذربایجان ترمنځ د اوږدمهاله اړیکو یادونه وکړه او ویې ویل چې دواړه ملتونه ژور تاریخي او فرهنګي تړاوونه لري. . هغه زیاته کړه، « اذربایجان تل د افغانستان د سیاسي ثبات او امنیت د ټینګښت لپاره د نړیوالو هڅو ملاتړ کړی او هېڅکله یې له خپلو هڅو ډډه نه ده کړې».

هغه د نړۍ او سیمې د هېوادونو پر ګډ اقدام ټینګار وکړ او ویې ویل: « اوسنی حالت دا ایجابوي چې نړۍ باید د ترهګرۍ، مخدره موادو قاچاق او ناقانونه مهاجرت په وړاندې د افغانستان د مبارزې پراخ ملاتړ وکړي».

نوموړي وویل، د دې کنفرانس له مهمو موخو یوه دا وه چې د هغو تخریبي ډلو او ترهګرو پر ضد یو واحد دریځ رامنځته شي، چې غواړي د افغانستان وضعیت لا پسې کړکېچن کړي. هغه زیاته کړه، « موږ باید ډاډمن شو چې افغانستان په نړیوال نظام کې خپل ځای ونیسي او سوله پکې ټینګه شي».

په کنفرانس کې د نورو هېوادونو استازو هم خبرې وکړې او څرګنده یې کړه، چې دا ناسته به د افغانستان د سولې او امنیت په برخه کې د جدي اقداماتو لپاره نوي فرصتونه رامنځته کړي.

دا کنفرانس په داسې حال کې ترسره کېږي، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان لا هم له سیاسي بې‌ثباتۍ، اقتصادي بحران او امنیتي ګواښونو سره لاس او ګرېوان دی او نړیوالې هڅې د یوه باثباته، ټولشموله او خپلواک دولت د جوړولو لپاره روانې دي.

طالبانو په دې وروستیو کې د منځنۍ اسیا هېوادونو ته مخه کړې، چې پر ځان د نړیوالې انزوا اغیزې کمې کړي.

د طالبانو د کابل امنیه قوماندانۍ کې سرچینې وايي چې یوه اونۍ کېږي کریم الله وفا خپله دنده پیل کړې ده.

د سرچینو په وینا، د منطقوي کنټرول مدیریت د امنیتي ګواښونو له منځه وړلو لپاره پر کورونو او جګپوړو ودانیو څار او کنټرول ساتي او د مېشتو کسانو د ثبت پروسه پرمخ وړي.

دا ګومارنه په داسې حال کې شوې، چې په وروستیو کې د بودجې د کسر له امله طالبانو په ټولو دولتي ادارو کې ۲۰ شلنه مامورین تنقیص کوي.

د طالبانو د بلخ والي محمد یوسف وفا زوی کریم الله وفا له دې وړاندې هم د کورنیو چارو وزارت په چوکاټ کې د کندهار ولایت د ځانګړې قطعې قوماندانۍ کې د کشف امریت امر و، خو شاوخوا دوه کاله وړاندې کریم الله وفا د طالبانو د مشر ملاهبت الله د فرمان پر اساس چې طالب مسوولین نه شي کولی د خپل امر لاندې ادارو کې خپل خپلوان وګوماري، له یادې دندې ګوښه شو.

د ۱۴۰۳ کال د سلواغې پر ۲۸ مه سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې ملاهبت الله ته نژدې کس او د بلخ والي یوسف وفا زوی کریم الله وفا اوس مهال په بلخ کې دی او په ځینو عایداتي ادارو کې مداخله کوي.

د طالبانو د ډېری چارواکو په اړه ویل کیږي چې په اړوندو ادارو، وزارتونو، ریاستونو او مدیریتونو کې د خپلو کورنیو غړي او نږدې ملګري ګوماري.

له دې وړاندې د افغانستان انټرنشنل - پښتو په یوه څېړنیز راپور کې په ډاګه شوې وه، چې د طالبانو یو شمېر وزیرانو د ملا هبت الله د فرمان خلاف په دولتي ادارو کې خپلوان او ملګري مقرر کړي دي.

د افغانستان انټرنشنل ـ پښتو موندنو ښودلې وه، چې د طالبانو کورنیو چارو وزیر، د کانونو او پټرولیم وزیر او د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي د خپلې کورنۍ غړي په دولتي دندو ګومارلي دي. دغه راز ددې ډلې د قطر سفارت نوي مسوول سهیل شاهین زوی په هند کې د ډېپلوماټ په توګه معرفي شوی دی.

دا مقررۍ په داسې حال کې دي، چې ملا هبت الله اخواندزاده په یوه فرمان کې له طالبانو غوښتي وو، چې تر خپل واک لاندې ادارو کې خپلوان او انډيوالان د اړیکو په بنسټ ونه ګوماري.

د ملا هبت الله له دغه فرمان وروسته یو شمېر طالب وزیران په خپلو منځونو کې داسې پرېکړې ته ورسېدل چې دوی به د یو بل د کورنۍ غړي په خپلو وزارتونو کې ګوماري.

د ملا هبت الله د فرمانونو او حکمونو د تعقیب او نظارت ریاست څه موده وړاندې د طالبانو ټولو ملکي او نظامي ادارو ته لارښوونه کړې وه، چې د دې ډلې د مشر له فرمان څخه اطاعت وکړي، چې وايي، د خپلوي او انډيوالۍ پر بنسټ دې په ادارو کې څوک نه ګوماري.

د طالبانو دغه ویاند په یوه خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي، چې ‏په یادو پروژو کې د زابل مرکز قلات سب‌ سټېشن او د کندهار ختیځ سب‌ سټېشن د پاتې چارو بشپړول او همداراز له کجکي برېښنا تولیدي فابریکې څخه د کندهار ختیځ سب ‌سټېشن پورې د ۱۱۰کېلوولټ برېښنا لېږد مزي غځول شامل دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې ‏په یادو پروژو باندې نږدې یو میلیارد افغانۍ لګښت راځي، چې سلګونه زره نوي پېرودونکي به له برېښنا برخمن شي.

طالبان وایي، چې د يادو پروژو په بشپړېدو سره به د کجکي برېښنا تولیدي فابریکې ټوله برېښنا په اساسي ډول جذب او صنعتي، سوداګريزو او کرنیزو سکټورونو ته به د اړتیا وړ برېښنا برابره شي.

طالبان په داسې حال کې د کاري فرصوتونو د رامنځته کولو خبره کوي، چې په افغانستان کې ورځ تر بلې د فقر، بې وزلې او بې‌کارۍ کچه مخ په لوړېدو ده.

تر دې وړاندې د افغانستان د اقتصادي مطالعاتو مرکز په یوه خپور کړي راپور کې وویل، چې د طالبانو سختو تګلارو او ناسم اقتصادي سیسټم، مېلیونونه کورنۍ د فقر تر کرښې لاندې راوستې دي او د هغوی ژوند یې سخت بې ثباته کړی دی.

د افغانستان د اقتصادي مطالعاتو مرکز د معلوماتو له مخې، په افغانستان کې د بشري حقونو د سرغړونو او نړۍوالې انزوا له امله د سلګونو زرو لوستو کارګرانو کډوالۍ او په افغانستان کې کار کولو ته د بهرنیو پانګه‌والو نالېوالتیا د دغه هېواد اقتصاد نور هم کمزوری کړی دی.

بل خوا د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام په يو راپور کې ويلي، چې د امريکا د بشرپاله مرستو ځنډ د افغانستان د زيانمنو وګړو د خوراکي خونديتوب لپاره ستر ګواښ دی.

دغه سازمان خبر ورکړی، چې دوی یوازې شپږ مېلیونه افغانانو ته د خوړو رسولو وس لري او د بودجې د نشتوالي له کبله نه شي کولای، چې اته مېلیونه نورو افغانانو ته چې د لوږې ګواښ سره مخ دي مرستې ورسوي.

یاد سازمان همدا راز خبر ورکړی، چې د روان ۲۰۲۵ کال تر اګسټ میاشتې پورې د افغانانو سره د بېړنیو مرستو لپاره ۵۵۵ مېلیونه امریکایي ډالرو ته اړتیا لري.

دغې ادارې په یوه خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي، چې په ستانه کړل شویو کډوالو کې ۵۵۳ د ACC کارت لرونکي او ۱۰۲۲ تنه بې اسناده کسان شامل دي.

خبریالانو ته په لېږلو معلوماتو کې یادې ادارې زیاته کړې، چې تر دې مهاله یې ۵۲۶۴۱۵ تنه افغان کډوال له دغو لارو خپل هېواد ته استولي دي.

بلخوا د طالبانو د ریاست‌الوزرا اداري مرستیال عبدالسلام حنفي پرون مازدیګر د ملګرو ملتونو د سرمنشي له مرستیال ټام فلیچر سره په لیدنه کې غوښتنه کړې، چې ملګري ملتونه دې په جبري توګه له ګاونډيو هېوادنو د افغانانو د بېرته ستنولو په مخنیوي کې جدي اقدامات ترسره کړي.

د یادولو وړ ده، چې د کډوالو د بنسټونو د راپورونو له مخې پاکستان له ۲۰۲۳ کال نه تر اوسه نږدې یو مېلیون افغان کډوال جبري افغانستان ته ستانه کړي دي.

ملګرو ملتونو او د بشر حقونو نړۍوالو سازمانونو د افغان کډوالو پر وړاندې د پاکستان دغه اقدام ناقانونه او نا انساني بللی او له دغه هېواد یې په وار - وار غوښتي، چې د جبري اېستلو دا لړۍ ودروي.

تر اوسه پورې پاکستان بیا دغه غوښتنو ته مثبت ځواب نه دی ورکړی.