د افغانستان د اسلامي حزب مشر ګلبدین حکمتیار د ایران په بندرعباس کې د چادونې او پراخې اورلګېدنې پېښې په اړه خواشیني ښودلې او له قربانیانو سره یې خواخوږۍ شریکه کړې ده.
حکمتیار د چهارشنبې په ورځ (د غويي ۱۰مه) په خپله اېکسپاڼه کې لیکلي: «په بندرعباس کې د چادونې او اورلګیدنې پېښه چې له ځاني او مالي زیانونو سره مل ده، زموږ د ژورې خواشینۍ لامل شوې. له ایران سره خواخوږي شریکوو او دعا کوو چې اور ژر تر ژره مړ او زیانونه جبران شي.»
دا په داسې حال کې ده، چې د عباس بندر ستراتیژیک رجایي بندر د تېرې شنبې په ورځ د یوې قوي چاودنې شاهد و، چې له امله یې پراخه اورلګېدنه رامنځته شوې او اور لا هم نه دی مړ شوی.
ایران د پېښې د لاملونو د ارزونې لپاره یوه ځانګړې کمېټه جوړه کړې، خو کره معلومات لا هم نه دي روښانه.
دا په داسې حال کې ده، چې د ایران د بندرعباس د رجايي بندر یو کارګر مخکې ویلي و، چې په دې پېښه کې د افغانانو او بلوڅانو په ګډون ۳۰۰ کسان وژل شوي دي.
نوموړي زیاته کړې، چې افغان او بلوڅ کارګران په قاچاقي توګه په رجایي بندر کې پر کار بوخت وو او دقیق شمېر یې هم څرګند نه دی.
د هند او پاکستان ترمنځ اړیکه د اوږدې شخړې، درېیو لویو جګړو او پرلهپسې سرحدي نښتو شاهده پاتې شوې دي. که څه هم د رسنیو راپورونه او سیاسي څرګندونې تل دا وضعیت داسې انځوروي چې ګواکې جګړه نږدې ده، خو واقعي وضعیت دا نه دی.
دواړه هېوادونه د کورنیو ستونزو لکه اقتصادي ستونزو، ولسي مخالفت او کمزورې حکومتوالۍ سره مخ دي او شخړه یې یوازې یوه سیاسي وسیله ده.
د شخړې تکرارېدونکی دور
د ۱۹۴۷، ۱۹۶۵، ۱۹۷۱ او ۱۹۹۹ کلونو جګړو دا ثابته کړه چې هند او پاکستان دواړه په جګړه کې پایله نه شي ترلاسه کولی. د هرې جګړې وروسته یو ډول سولې ته تمایل راغلی؛ خو بیا هم د ترهګریزو بریدونو، سیاسي ناندریو، یا سرحدي بریدونو له کبله د اړیکو فضا خرابېږي.
د هند لومړی نریندرا مودي د اقتصادي ستونزو، د کار نشتوالي او مذهبي تفرقو له امله له سختو نیوکو سره مخ دی. د ده حکومت د انتخاباتو د ګټلو لپاره تل د پاکستان ضد تګلاره غوره کړې. د ولسي پاملرنه د خپل حکومت له ناکامیو څخه اړولو لپاره، د پاکستان پر ضد دریځ یو مؤثره حربه ګرځېدلې.
دا چاره یو ژور تاریخي شالید لري چې همېشه هند د پاکستان پر ضد دریځ د حکومتونو د تداوم لپاره د یو روایت لپاره کارولی دی.
پاکستان: کمزوری اقتصاد او پیاوړی داخلي کړکېچ
پاکستان له سخت اقتصادي بحران سره مخ دی. افراطیت، د بهرنیو پورونو زیاتوالی او د حکومتي ادارو کمزوري د دې سبب ده چې دا هېواد د جګړې توان نه لري؛ خو د پوځ او سیاسي مشرانو لپاره د هند سره لفظي جګړه یوه داسې وسیله ده چې ورسره کولی شي خپل سیاسي مشروعیت خوندي کړي.
د شهباز شریف په مشرۍ جوړ شوی مشترک حکومت د عمران خان له ګوند سره په کړکېچ اوښتی، عمران خان زنداني دی او ګوند یې د پاکستان په پارلمان کې په دویمه درجه ډېرې څوکۍ ګټلي دي.
دا داخلي سیاسي اختلاف د دې سبب شوی چې په حکومتي چوکاټونو اعتبار کم شي، د ولس او حکومت تر منځ فاصله لا زیاته شي، چې په داسې مهال له هند سره ټکر د حکومت لپاره د ملاتړ روایت ایجادولی شي؛ خو د جګړې امکان نه شي زیاتولی.
ولې جګړه نه کېږي؟
۱. اقتصادي محدودیتونه
هند او پاکستان دواړه د جګړې اقتصادي توان نه لري. جګړه به د دواړو هېوادونو اقتصاد ته سخت زیان ورسوي او د نړۍوالو اړیکو لپاره به هم خطرناکه وي.
هند که څه هم له پاکستانه په ښه اقتصادي وضعیت کې دی؛ خو که د جګړې ډګر ته ښکته کیږي دا په دې معنا چې د پرمختګ له کرښې اوړي او په یو وخت کې چین او پاکستان سره په مخامخ اختلاف اخته کیږي.
۲. ولسي مخالفت
دواړو هېوادونو کې خلک جګړه نه غواړي. که څه هم د جګړې پر وړاندې په ټولنیزو رسنیو کې احساسات پارېدونکي دي؛ خو ولسونه د سولې، کار، زدهکړې او روغتیا غوښتونکي دي، نه د جنګ او وینې تویېدو. دا ښکاره ده چې جګړه د ولس غوښتنه نه ده، بلکې د سیاستوالو اراده ده.
۳. اټومي وسلې او متقابل بازدارنده ځواک
هند او پاکستان دواړه اټومي وسلې لري. دا وسلې یو بل ته د برید مخه نیسي، ځکه د جګړې هره تېروتنه کولی شي د سیمهییز ناورین لامل شي. همدې دلیل جګړه ناممکنه کړې ده.
د سپای کرونیکل کتاب: د استخباراتي همکارۍ شواهد
The Spy Chronicles چې د هند د RAW او د پاکستان د ISI پخواني مشران یې لیکوالان دي، ښيي چې دواړه استخباراتي ادارې پخوا پټې اړیکې او همکارۍ لرلې. په دې کتاب کې راغلي چې:
دواړو ادارو د سولې لپاره پټې هلېځلې کړې.
دواړو هېوادونو له جګړې نه، بلکې له خبرو اترو ډېر څه ترلاسه کولی شول.
شهباز شریف ټینګار وکړ، چې د جمو او کشمیر لانجه باید په سوله ییز ډول حل شي، ځکه دا د سیمې د دايمي ثبات یوازینۍ لاره ده.
تمه کېږي، چې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر به په دې اړه له هندي چارواکو سره هم خبرې وکړي.
تر دې مخکې، سعودي عربستان هم د نن په یوه اعلامیه کې له دواړو هېوادونو وغوښتل، چې ژر تر ژره تاوتریخوالی کم کړي، له نورو اقداماتو دې ډډه وکړي او خپل اختلافات له ډیپلوماتیکو لارو هوار کړي.
بل خوا، د پاکستان او هند ترمنځ د وضعیت له ترینګلتیا وروسته دواړو هېوادونو د پاکستاني او هندي وګړو د بېرته ستنولو لړۍ پیل کړې ده.
د پاکستان جیونیوز د راپور له مخې، دغه هېواد د چهار شنبې په ورځ ۳۱۵ تنه هندیان د واګه بندر له لارې بېرته هند ته ستانه کړي دي او هند هم ۲۰۱ پاکستانیان بېرته پاکستان ته اخراج کړي دي.
