د طالبانو پلاوی په کازان کې د روسیې او اسلامي نړۍ په اقتصادي غونډه کې ګډون کوي

دغه سازمان نن چهارشنیه په یوه خپره کړې خبرپاڼه کې زیاته کړې، چې یاد هوکړه لیک په کابل کې د اسلامي همکاریو د سازمان د دفتر د مشر سعید العیاش او د طالبانو د سرې میاشتې د مشر شهاب الدین دلاور ترمنځ لاسلیک شو.

دا تړون په داسې حال کې لاسلیک کېږي، چې په افغانستان کې د زړه د ناروغیو سره د اخته ماشومانو شمېر خورا لوړ دی.

د سرې میاشتې ټولنې د راپورونو له مخې، تر ۱۴,۰۰۰ پورې ماشومان د زړه د مورزادي ناروغیو لکه د زړه د څنډې د درز (VSD) سره مخ دي.

په ۲۰۲۲ کال کې، د افغانستان په ختیځ جلال اباد ښار کې ترسره شوې یوه څېړنه ښيي چې د ۱,۳۲۳ ماشومانو په منځ کې چې د زړه د مادرزادي ناروغیو تشخیص یې شوی و، ۸۶.۴٪ یې د یوه کال عمر لاندې ماشومان وو.

د دې ناروغیو تر ټولو عام ډولونه د زړه د څنډې د درز (PDA)، د زړه د څنډې د درز بندښت (VSD) او (ASD) دي.

همدارنګه، د څېړنې پایلې ښيي چې د کلیوالي سیمو ماشومان د ښاري سیمو په پرتله د زړه د ناروغیو سره زیات مخ دي.

د دې ناروغیو د زیاتوالي یو لامل د نږدې خپلوانو ترمنځ واده کول، د حمل پر مهال د درملو بې ځایه استعمال، او د مور د روغتیايي پاملرنې نشتوالی ګڼل کېږي.

د يادونې وړ ده، چې د افغاني سرې مياشتې ټولنه د داسې ماشومانو د درملنې لپاره له يوې جرمنۍ موسسې سره تړون لري، چې هر کال شاوخوا څلوېښت ماشومان دغه هېواد ته د درملنې لپاره لېږدوي.

اوچا په یوه خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي، چې د غونډې تمرکز «له پاکستان څخه د افغان کډوالو بیرته راستنیدو سره د روان بشري ناورین د حل لپاره بیړنۍ اړتیا وه.» «»

هېره دې نه وي، چې ملا شيرين د طالبانو يو مهم غړى او د دې ډلې مشر ملا هبت‌الله ته نږدې کس دی، چې د ملا هبت‌الله بهرني میلمانه معمولاً له هغه سره ليده کاته کوي.

کندهار ته د ښاغلي فلیچر سفر په داسې حال کې کېږي، چې ملګري ملتونه د افغانستان لپاره پر یوه پلان کار کوي.

داسې پلان چې د افغانستان په مسله کې د ښکېلو خواوو، هېوادونو او همداراز د طالبانو نظرونه د هېواد د راتلونکي لپاره راټول کړي.

د ملګرو ملتونو دا پلان د افغانستان لپاره په شپږو مهمو مسايلو راڅرخي، چې د نړۍوالې ټولنې او طالبانو وړاندیزونه په کې شامل دي.

په دې پلان کې بشري حقونه، ټول شموله حکومت، له ترهګرۍ سره مبارزه، پر طالبانو بندیزونه، د افغانستان د کنګل شوې شتمني او ډیپلوماټیک ماموریتونه شامل دي.

خو د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر وايي، چې ټام فلیچر کندهار ته د خپل سفر پر مهال د ملګرو ملتونو د کډوالو د راستنېدوله مرکز او د میرویس نیکه په نوم دیتیم خانې څخه لیدنه وکړې ده.

هغه په خپل اېکس کې لیکلي: «دا ډېر سخت او ازمایښتي وختونه دي او زه یوازې اټکل کولای شم چې ستا په ذهن کې به څومره فکرونه او اندېښنې ګرځي. ستا خبرې به په دې نازک حالت کې ډېره زیاته اغېزه ولري او ستا نظرونه او څرګندونې به بې‌سارې ارزښت ولري.»

که څه هم هغه په مشخص ډول د دې نازکو حالاتو په اړه جزیات نه دي ورکړي، خو همداراز وایي: «لکه څنګه چې اور وسپنه کلکوي، همداسې دا ازموینه به هم ستا زړورتیا نوره هم پیاوړې کړي.»

د نوموړي په وینا، کوم بار چې اوسمهال د منظور پښتین پر اوږو دی هغه دومره اسانه نه دی.

صالح دا څرګندونې داسې مهال کوي چې په دې وروستیو کې د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور احمد پښتین یو وار بیا د پاکستاني دولت پر سیاستونو توندې نیوکې پیل کړي.

دغه سازمان د سې‌شنبې په شپه (غويي ۹مه) د خپلې اېکس‌پاڼې له لارې په یوه بیان کې د طالبانو له‌خوا د «راه فردا» ټلوېزیون د فعالیتونو د ځنډېدو پرېکړې په غبرګون د خواشیني د څرګندولو ترڅنګ، دا اقدام د بیان ازادۍ لپاره د اندېښنې وړ بللی دی.

دغه سازمان د طالبانو دغې پرېکړې ته په اشارې ټینګار کوي، چې د رسنیو اړوند شکایتونه باید د عادلانه او خپلواکو قضایي مراجعو له لوري وڅېړل شي، نه دا چې د رسنیو د فعالیت د بندېدو پرېکړه وشي.

د یاد سازمان په بیان کې راغلي: «که څه هم د خبریالانو د حقونو خوندیتوب زموږ لپاره لومړیتوب دی او هره اداره باید د خپلو کارکوونکو حقونو ته ژمنه وي، خو له شفاف قضایي بهیر پرته د رسنیو ازاد فعالیتونه ځنډول، د بیان ازادي تر پوښتنې لاندې راولي.»

د افغانستان له خبریالانو د ملاتړ سازمان دا څرګندونې وروسته تر هغې کوي، چې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت د رسنیو د سرغړونو د څېړنې کمېسیون په کابل کې د یوه خصوصي ټلوېزیون خپرونې له دې امله ځنډولي چې ګواکې کارکوونکو ته یې معاشونه نه دي ور کړي.

د طالبانو د رسنیو د سرغړونو د څېړنې کمېسیون د طالبانو ضد څېرې محمد محقق اړوند د «راه فردا» ټلوېزیوني شبکې دوسیه محکمې ته راجع کړې او په وینا یې، د محکمې تر پرېکړې به د دغه ټلوېزیون خپرونې بندې وي.

د طالبانو د اقتصادي مرستیال دفتر ویلي، چې عبدالغني برادر د کجکي بند څخه د اروزګان دهراوود ولسوالۍ ته د برېښنا رسولو پروژه پرانیستې ده.

دا پروژه د ۲۰۱مېلیونه افغانیو په لګښت پلي شوې او د بشپړېدو په صورت کې به ۴۵۰۰ کورنۍ له برېښنا څخه برخمنې شي.

برادر د دې پروژې د پرانېستې په مراسمو کې له ملګرو ملتونو او د پاکې انرژۍ له ملاتړ کوونکو بنسټونو وغوښتل، چې د ګډ مسوولیت د درک له مخې دې له افغانستان سره د پاکې انرژۍ د تولید په برخه کې لازمه همکاريوکړي او هغه پروژې چې نړۍوالو بنسټونو درولي، بېرته پیل کړي.

هغه زیاته کړه، چې افغانستان له پخوا راهیسې پر وارداتي برېښنا متکي پاتې شوی او د هېواد ډېره برخه عواید پرې لګول کېږي، حال دا چې د هغه په وینا وارداتي برېښنا هم ګرانه ده او هم دوامداره نه ده.

نوموړی دغه راز وایي، چې که له داخلي سرچینو استفاده وشي، د وارداتي برېښنا پر وړاندې تکیه کمولی شي او هېواد تدریجاً ځان بسیاینې ته رسوي.

ملا برادرد د پاکې انرژۍ پر اهمیت ټینګار وکړ او ویې ویل، چې دا پروژې نه یوازې ارزانه برېښنا تولیدوي، بلکې د زیان‌ رسوونکو ګازونو د خپرېدو مخه نیسي، د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې مبارزه کې مرسته کوي، د انرژۍ ثبات پیاوړی کوي، د تولید او کاري فرصتونو ظرفیت زیاتوي، بهر ته د اسعارو د وتلو مخه نیسي او د اقتصادي ودې لپاره مهم رول لري.

نوموړي دا هم وویل، چې افغانستان د نړۍوال اقلیم په خرابېدو کې هېڅ رول نه لري، خو د صنعتي لویو هېوادونو له لوري تر ټولو زیات اقلیمي زیانونه ورته رسېدلي دي.