ریچارډ بېنېټ: پښتانه له طالبانو سره تړل، له تبعیضه ډکه او زیانمنونکې خبره ده

د طالبانو د امربالعمروف او شکایتونو د اورېدو وزير خالد حنفي د سې شنبې په ورځ (د غويي ۱۶مه) د نورستان له ديني علماوو سره په لیدنه کې ټينګار کړی، چې په ټولنه کې باید د بې ځایه لګښتونو او ناسمو رواجونو مخه ونیول شي.

نوموړي زياته کړې، چې د هبت الله اخوندزاده د فرمانونو او حکمونو له مخي، په ټولنه کې اصلاحات رامنځته شوي او باید ټول يې پر ځان عملي کړي.

حنفي ویلي، چې د ښځو مهر او میراث حق په ورکولو کې یې خپلې وروستۍ هڅې کړي او له کورنیو یې غوښتي، چې د ښځو د شرعي حقونو په ورکول کې خپل مسوولیت ادا کړي.

نوموړي زياته کړې: «نارینه په ډېرو برخو کې نجونو ته د مهر او میراث حق نه ورکوي، په بې ځایه لګښتونو سیالۍ کوي او یو بل ته پېغورونه ورکوي، خیراتونه په قرض تر سره کوي، حج ته ولاړ شي؛ خو تر راتګ وروسته دوه برابره مصارف وکړي، د دې ټولو شیانو مخه باید ونیول شي.»

د طالبانو د امربالمعروف او شکایتونو اورېدو وزیر خالد حنفي تېره اونۍ ویلي و، چې تر اوسه یې د خلکو لسګونه زره شکایتونو ته رسېدنه کړې، چې په دې لړ کې یې ۲۵زره ښځو ته د میراث حقونه هم ورکړي دي.

د دغه وزارت محتسبان د خپل سخت دریځي مشر د امر له مخې ښځینه پرته له محرمه کورني سفرونو ته نه پرېږدي او ان په ځینو ولایتونو کې ښځینه په ټکسي موټرو کې د سفر پر مهال له پوښتنو ګروېږنو سره مخ کېږي.

همداراز د طالبانو د امر بالمعروف ډله په نادولتي موسساتو کې د ښځینه‌وو د کار مخه هم نیسي او نه یې پرېږدي چې دندې وکړي.

ملګرو ملتونو په خپلو راپورونو کې د امربالعمروف قانون د افغان ښځو لپاره خورا ظالمانه او له کړاوونو ډک بللی دی.

د دغه ډلې له زندانونو یو شمېر ازادو شویو مېرمنو نیوکې کړې، چې د طالبانو په زندانونو کې له سختو شکنجو سربېره له جنسي تېریو سره هم مخ شوې دي.

د طالبانو د ویاند مرستیال حمدالله فطرت د سې شنبې په ورځ (د غويي ۱۶مه) زیاته کړې، چې دا ښارګوټی د دغې ډلې د ښارجوړونې او ښاري پراختیا وزارت په همکارۍ جوړ شوی او دوه زره جریبه مساحت لري.

د طالبانو د بیان له‌مخې، د دغه ښارګوټي پروژه پر بنسټیزو اسانتیاوو لکه جوماتونو، ښوونځیو، پارکونو، روغتیایي کلینیکونو، مارکېټونو او د څښاک اوبو سېستم سمبال ده. د ۹۸۰ نمرو درلودونکي دغه ښارګوټي۱۰۰نمرې د سرې میاشتې له‌خوا او یو شمېر نور یې د قطر خیریه بنسټونو په مرسته جوېږي.

دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو په دې وروستیو کې د هېواد په بېلابېلو برخو کې ستنو شویو کډوالو ته د دایمي استوګنځيو د برابرولو لپاره هڅې زیاتې کړي دي.
د طالبانو د اقتصاد وزیر څو ورځې وړاندې د کورنیو او بهرنیو موسسو له استازو سره په یوې ناسته کې وویل، چې په شپږو ولایتونو کې یې د کډوالو ښارګوټو کې د ځمکو د وېش چارې پیل کړې دي او په ۱۱ نورو ولایتونو کې هم په پام کې دي.

له دې سره، طالبان د دغو ښارګوټو د پرانیستلو په تړاو داسې مهال خبر ورکوي، چې ګڼ شمېر هېوادوال هېواد ته د بېرته راستنېدو پرمهال د بشري حقونو بنسټیزو اصولو د نه رعایت له امله شکایت کوي.

د یادونې ده، چې تېره اوونۍ د طالبانو د رياست‌الوزراء اداري مرستیال او د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون مشر عبدالسلام حنفي ویلي و، چې له ګاونډیو هېوادونو څخه په جبري توګه د افغانانو اېستل د شرم وړ خبره ده.

ګاونډیو هېوادونو په ځانګړې توګه پاکستان په دې وروستیو کې د افغان کډوالو جبرې اېستلو ته زور ورکړی دی.

تېره ورځ د پښتونخوا د کورنیو او قبایلي چارو وزارت ویلي و، چې یوازې د تېرې چهارشنبې په ورځ د تورخم له لارې دوه زره او ۲۹۸ کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.

د کندهار یو شمېر دوکانداران او کاروباریانو د سې شنبې په ورځ (د غويي ۱۶مه) افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي، چې د طالبانو ښاروالۍ له تېرې يوې اوونۍ راهیسې له دوکاندرانو څخه د بشپړکال د ماليې د ورکړې غوښتنه کوي.

کندهار ښاریان وايي، چې طالبانو دوکاندارانو ته خبرداری ورکړی چې که د ټول کال ماليه ورنه کړي دوکانونه او کاروبارونه به یې ور وتړي.

د همدې دوکاندارانو په خبره، د طالبانو ښاروالۍ د کندهار ښار د مشهورو بازارانو ( هرات بازار، ښکاپور بازار، چهار، شاه بازار او یو شمېر نورو بازارونو) کې شاوخوا ۶۰ دوکانونه د ټول کال د ماليې د نه ورکړې له امله تړلې دي.

د حاجي عبدالاحد په نوم د هرات بازار د ټوکرانو یو دوکاندار چې د طالبانو ښاروالۍ یې کاروبار بند کړی وايي: « کارونه نشته، د دوکانونو کرایې لوړې شوي او ستونزې ورځ تر بلې ډېرېږي او ښاروالۍ د اصولو خلاف د ټول کال مالیه غواړي، دا پر عوامو ظلم دی.»

د شېر احمد په نوم د ښځو د فېشن توکو پلورونکی بیا د ښاروالۍ دا اقدام د اصولو خلاف يادوي.

د هغه په خبره: «د نړۍ هېڅ هېواد کې داسي نشته، چې د دوکان او کور د ټول کال مالیه دې له وخت مخکي واخیستل شي، دا د اسانتاوو پر ځای ستونزې زياتوي.»

افغانستان انټرنشل ـ پښتو په پرله پسې توګه هڅه وکړه، چې د همدې موضوع په اړه په کندهار کې د طالبانو ښاروالۍ د مسولینو نظر واخلي؛ خو هغوی د خبرو کولو ډډه وکړه.

د کندهار ښار د اوسېدونکو او دوکاندارانو په خبره، چې د طالبانو د ښاروالۍ خدمات صفر، کاروبار کمزوری او اقتصادي وضعت ورځ تر بلي ځوړند روان دی؛ خو طالبان یوازي له خلکو پيسې ټولوي.

طالبان ادعا کوي چې کورني لګښتونه یې له کورنیو سرچینو څخه دي؛ خو پر دغه ډلې د نړۍوالو مرستو له بندېدو را وروسته دوی ان خپلو دولتي کارمندانو ته معاشونه هم نه دي ورکړي.

د طالبانو د نیمروز ولایت مقام له خوا په خپره شوې اعلامیه کې ویل شوي چې اور د اطفایې ریاست له خوا ژر مهار شو او له هر ډول زیان څخه مخنیوی وشو. اعلامیه زیاتوي: «وضعیت په خپل وخت کنټرول شو او ډېر ژر به د پله ترافیکي حرکت بېرته عادي شي.»

طالب چارواکو دا هم ویلي چې هڅه کوي له ورته پېښو څخه په راتلونکي کې مخنیوی وشي.

د ایران د سیستان و بلوچستان ولایت د هیرمند ولسوالۍ سرپرست ولسوال علیرضا شهرکي هم پېښه تایید کړې.

نوموړي ایرنا خبري اژانس ته ویلي: « یو ایرانی ټانکر له افغانستان نه راستنېده او لا د ایران خاورې ته تازه داخلېده چې د ابریشم ترانزیټي پل پر سر ولګېده، خو له نېکه مرغه هیڅ تلفات نه لري».

شهرکي وویل، سره له دې چې د ایران د دوست محمد د اور وژنې اډه بشپړه تیارسۍ حالت کې وه، خو د افغانستان د اور وژنې ډلې پر وخت مداخلې ته په کتو، اړتیا نه وه چې ایرانۍ اطفایه سیمې ته واستول شي.

نوموړي دا هم تایید کړه چې د اورلګېدنې له امله د میلک ترانزیټي پل بنسټیزو جوړښتونو ته زیان نه دی رسېدلی او د اور د علت په اړه تخنیکي پلټنې روانې دي.

د میلک سرحدي دروازه د افغانستان او ایران ترمنځ له مهمو تجارتي او ترانزیتي لارو شمېرل کېږي.

تمه ده چې متقي به له ايراني چارواکو سره د ناستو ترڅنګ، په جلا توګه د کابل او تهران ترمنځ پر مختلفو مهمو موضوعاتو خبرې اترې وکړي.

د ایران د مهر اژانس د رپوټ له مخې، متقي له دې وړاندې د اپرېل پر څلورمه نېټه تهران ته سفر کړی و او هلته يې د ايران د بهرنيو چارو وزارت د جنوبي اسيا د چارو له عمومي رییس محمد رضا بهرامي سره کتلي و.

په دې ناسته کې دواړو خواوو د ايران او افغانستان ترمنځ د دوه اړخيزو اړيکو، د هلمند سيند، له ايران څخه د افغان کډوالو د بېرته ستنېدو او د سيمې د وروستيو تحولاتو په اړه نظرونه تبادله کړي وو.

متقي په خپلو خبرو کې ټينګار کړی و چې د افغانستان او ايران ترمنځ اړيکې د پراختيا په لور روانې دي او زياته کړې يې وه چې دواړه هېوادونه لوړ پوتانشيل لري، چې په ټولو برخو کې خپله همکاري پراخه کړي.