د مولوي هبت الله فرمان؛ طالبان د غصب شویو ځمکو د راګرځولو لپاره نوی وزارت جوړوي

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت ویاند عبدالمتین قانع نن یکشنبه، د غويي ۲۱ مه، وویل، چې ددې ډلې د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني په کابل کې د چین له ځانګړي استازي یوی شیایونگ او د پاکستان ځانګړي استازي محمد صادق او ورسره مل پلاويو سره وکتل.

دا لیدنه د افغانستان، چین او پاکستان د بهرنیو چارو وزیرانو د ډیالوګ د پنځمې ناستې د موضوعاتو د تعقیب، راتلونکې شپږمې ناستې، د افغانستان د ګاونډیو هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو د پنځمې غونډې او د درې واړو هېوادونو تر منځ د سیاسي او اقتصادي همکاریو د پراخولو په موخه ترسره شوې ده.

په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني د سیمې هېوادونو تر منځ د اړیکو پر پراختیا ټینګار کړی.

هغه ویلي چې ددې ډلې له نظره، د اقتصادي او سیاسي اړیکو پراختیا او سیمه‌ییز تفاهم د متقابل درناوي او تعامل له لارې تر لاسه کېدای شي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت خپرپاڼه کې لیکل شوي، چې د چین او پاکستان ځانګړو استازو له افغانستان سره د ښه ګاونډیتوب او پر متقابل تعامل ولاړو اړیکو د لا پیاوړتیا ژمنه تازه کړې ده.

په دې ناسته کې ویل شوي، چې د درې واړو هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو د ډیالوګ شپږمه ناسته به د یاد میکانیزم د تسلسل په توګه، په کابل کې ترسره شي.

د ځینو معلوماتو له مخې چین غواړي چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د منځګړیتوب رول ادا کړي او ترمنځ خړې پړې اړیکې یې ورغوي.

پاکستان له طالبانو غواړی چې په خپله کې خاوره کې د پاکستان مخالفو ډلو ته ځای ورنه کړي او د ټي ټي پي په لیکو کې د افغان طالبانو د حضور مخنوی وکړي، خو طالبانو تل د پاکستان دا ادعاوې رد کړې او پر پاکستاني پوځ تور لګوي، چې داعش خراسان ته یې پټنځایونه ور کړي دي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د یکشنبې په ورځ وویل، چې د دغه وزارت د دېپلوماسۍ انسټیټیوت څخه یې ۱۷۱ طالبان له درې میاشتنیو سیاسي او ډېپلوماټیکو زده کړو وروسته فارغ کړي دي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت یاد انسټیټیوټ وړاندې هم ۶۲۶ تنه طالبانو ته سیاسي او دېپلوماټیکې زده کړې ورکړې دي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي له سیاسي او ډېپلوماټیکو لنډمهاله زده کړو د طالبانو د فراغت په مراسمو کې ویلي چې افغانستان په هره برخه کې مسلکي اشخاصو ته اړتیا لري.

متقي د خپلو خبرو پرمهال زیاته کړې، «موږ که په علمي ډګر کې قدمونه وانخلو، ځان پوه نه کړو، پر ځان خواري تېره نه کړو، د دنیا په حالاتو خبر نه شو، د وطن له نزاکتونو خبر ونه اوسو، له خپل تېر تاریخ نه خبر نه شو، بیا خپل راتلونکی هم نه شو جوړولای».

نوموړی وایي، « د هر پند لپاره رجال شته او دا ټولنه ورته ضرورت لري».

نوموړی په داسې حال کې مسلکي کسانو ته د اړتیا په تړاو دا څرګندونې کوي، چې پر افغانستان د یادې ډلې له واکمنېدو وروسته د افغانستان سلګونه کادرونه او مسلکي کسان له دندو ګوښه او پر ځای یې دغې ډلې خپل کسان په دندو ګومارلي دي.

سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وايي، د شطرنج ملي لوبډلې لوبغاړي د بدني روزنې ریاست ته ورغلي وو؛ څو د فعالیت اجازه او میاشتني معاش ترلاسه کړي، خو ورته ویل شوي چې دغه لوبه «حرامه» اعلان شوې.

د سرچینو په وینا؛ د بدني روزنې چارواکو ویلي چې د طالبانو د امر بالمعروف او شکایتونو اورېدو وزارت شطرنج حرام اعلان کړی او له همدې امله یې د اړونده فدراسیون فعالیتونه بند کړي دي.

د شطرنج فدراسیون د طالبانو د اوسنۍ بیا ځل واکمنۍ ترمخه د نارینه‌و او ښځو لپاره فعال و او په هېواد کې‌ یې په منظم ډول سیالۍ جوړولې.

د ۱۴۰۳هجري لمریز کال د لړم په میاشت کې دغه فدراسیون چې نه یې رییس لاره او نه سرپرست؛ په نارسمي ډول وځنډول شو.

لامل یې دا ښوول شوی، چې د دغه فدراسیون پخوانی مشر غلام علي ملک‌زاده چې د نړۍوال شطرنج فدراسیون (FIDE) له‌خوا په رسمیت پېژندل کېده جرمني ته کډوال شوی او دندې ته نه حاضرېده.

تر دې څه موده وروسته د طالبانو د ورزش ادارې عبیدالله قریشي د شطرنج فدراسیون د سرپرست په توګه وټاکه؛ خو نوموړی د طالبانو د هغه وخت د بدني روزنې له مشر نظرمحمد مطمین سره د اختلاف له امله خپل کار پرېښی و.

د طالبانو د ورزش ادارې تر دې وړاندې هم د ازادو سیالیو یا «MMA» پر لوبو بندیز لګولی و.

یاد بانک په خپل تازه رپوټ کې ویلي، چې د ۲۰۲۴ کال له جولای نه د ۲۰۲۵ کال تر مارچ پورې افغانستان ته د پاکستاني توکو ټول صادرات ۶۲۳.۲۸۵ میلیونه ډالره ثبت شوي، چې دا د تېر کال همدغې مودې ۳۷۸.۹۲۲ میلیونه ډالره صادراتو په پرتله زیاتوالی ښيي.

خو د کال پر کال (یو کلن) اساس، د ۲۰۲۵کال په مارچ میاشت کې افغانستان ته صادرات ۴۵.۵۴ سلنه کم شوي، چې له ۵۵.۹۰۷ میلیونه ډالرو(مارچ ۲۰۲۴) څخه ۳۰.۴۴۵ میلیونه ډالرو(مارچ ۲۰۲۵) ته ښکته شوي دي.

همداراز، د میاشتې په حساب هم د ۲۰۲۵ کال د فبروري (۳۵.۹۷۷ میلیونه ډالرو) په پرتله د ۲۰۲۵ کال د مارچ صادرات ۱۵.۳۷ سلنه کم شوي دي.

د پاکستان د مرکزي بانک رپوټ وايي، چې په ټوله کې د پاکستان صادرات نورو هېوادونو ته هم په۷.۷۲ سلنه زیاتوالي سره له ۲۲.۸۹۱ میلیارده نه ۲۴.۶۵۹ میلیارده ډالرو ته رسېدلي دي.

بلخوا، له افغانستان نه پاکستان ته واردات هم د یادې مودې (جولای-مارچ ۲۰۲۴-۲۵) په جریان کې ۲۰.۱۲۷ میلیونه ډالره ثبت شوي، چې دا د تېر کال د ۶.۴۳۸ میلیونه وارداتو په پرتله ۲۱۲.۶۲ سلنه زیاتوالی ښيي.

د کال پر کال په بنسټ، له افغانستان نه واردات ۹۹.۷۹ سلنه زیات شوي، چې له ۰.۹۶۰ میلیونه ډالرو (مارچ ۲۰۲۴) څخه ۱.۹۱۸ میلیونه ډالرو (مارچ ۲۰۲۵) ته لوړ شوي دي. خو د میاشتې په اساس، دا واردات د ۲۰۲۵ کال د فبروري (۳.۰۰۸ میلیونه ډالرو) په پرتله د ۲۰۲۵ کال په مارچ کې ۳۶.۲۳ سلنه کم شوي دي.

رپوټ وايي، چې په عمومي ډول د پاکستان ټول واردات ۱۱.۰۸ سلنه زیات شوي، چې له ۳۹.۰۵۶ میلیارده ډالرو څخه ۴۳.۳۸۷ میلیارده ډالرو ته رسېدلي دي.

نوموړي دغه څرګندونې د (غويي ۲۱مه) د یکشنبې په ورځ په کابل کې د یوې خبري غونډې پر مهال کړې دي.

هغه ویلي، چې د طالبانو د اوسنۍ واکمنۍ له پیل راهیسې یې نږدې پنځوس مېلیونه جریبه ځمکه دولتي ثابته کړې او ۳.۹ مېلیونه جریبه غصب شوې ځمکه له غاصبینو بېرته راګرځول شوې ده.

هغه زیاته کړې، چې له دې ډلې یې یوازې په کابل کې «۶۶زره جریبه ځمکه» په کابل کې د غاصبینو له منګولو خلاصه کړې ده.

همدا راز یې خبر ورکړی، چې دغه کمېسیون «۱۲.۷ مېلیونه جریبه» نوره ځمکه دولتي ثابته کړې او ثبت کړې یې ده.

د طالبانو یاد کمېسیون له قومي مخورو او دیني عالمانو غوښتي، چې په خپلو سیمو کې د دولتي ځمکو په بېرته راګرځولو کې ورسره همکاري وکړي.

تر دې دمخه د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې خلکو نیوکې کړې وې، چې طالبانو یې په بېلابېلو پلمو شخصي ځمکې دولتي کړې دي.

خلکو نیوکې کړې، چې د خپلو ځمکو اړوند له قانوني اسنادو لرلو سره، سره طالبان یې ستونزو ته پام نه کوي.