پر لوبو د بندیزونو لړۍ؛ طالبانو دا ځل په «شطرنج» بندیز ولګاوه

یاد بانک په خپل تازه رپوټ کې ویلي، چې د ۲۰۲۴ کال له جولای نه د ۲۰۲۵ کال تر مارچ پورې افغانستان ته د پاکستاني توکو ټول صادرات ۶۲۳.۲۸۵ میلیونه ډالره ثبت شوي، چې دا د تېر کال همدغې مودې ۳۷۸.۹۲۲ میلیونه ډالره صادراتو په پرتله زیاتوالی ښيي.

خو د کال پر کال (یو کلن) اساس، د ۲۰۲۵کال په مارچ میاشت کې افغانستان ته صادرات ۴۵.۵۴ سلنه کم شوي، چې له ۵۵.۹۰۷ میلیونه ډالرو(مارچ ۲۰۲۴) څخه ۳۰.۴۴۵ میلیونه ډالرو(مارچ ۲۰۲۵) ته ښکته شوي دي.

همداراز، د میاشتې په حساب هم د ۲۰۲۵ کال د فبروري (۳۵.۹۷۷ میلیونه ډالرو) په پرتله د ۲۰۲۵ کال د مارچ صادرات ۱۵.۳۷ سلنه کم شوي دي.

د پاکستان د مرکزي بانک رپوټ وايي، چې په ټوله کې د پاکستان صادرات نورو هېوادونو ته هم په۷.۷۲ سلنه زیاتوالي سره له ۲۲.۸۹۱ میلیارده نه ۲۴.۶۵۹ میلیارده ډالرو ته رسېدلي دي.

بلخوا، له افغانستان نه پاکستان ته واردات هم د یادې مودې (جولای-مارچ ۲۰۲۴-۲۵) په جریان کې ۲۰.۱۲۷ میلیونه ډالره ثبت شوي، چې دا د تېر کال د ۶.۴۳۸ میلیونه وارداتو په پرتله ۲۱۲.۶۲ سلنه زیاتوالی ښيي.

د کال پر کال په بنسټ، له افغانستان نه واردات ۹۹.۷۹ سلنه زیات شوي، چې له ۰.۹۶۰ میلیونه ډالرو (مارچ ۲۰۲۴) څخه ۱.۹۱۸ میلیونه ډالرو (مارچ ۲۰۲۵) ته لوړ شوي دي. خو د میاشتې په اساس، دا واردات د ۲۰۲۵ کال د فبروري (۳.۰۰۸ میلیونه ډالرو) په پرتله د ۲۰۲۵ کال په مارچ کې ۳۶.۲۳ سلنه کم شوي دي.

رپوټ وايي، چې په عمومي ډول د پاکستان ټول واردات ۱۱.۰۸ سلنه زیات شوي، چې له ۳۹.۰۵۶ میلیارده ډالرو څخه ۴۳.۳۸۷ میلیارده ډالرو ته رسېدلي دي.

نوموړي دغه څرګندونې د (غويي ۲۱مه) د یکشنبې په ورځ په کابل کې د یوې خبري غونډې پر مهال کړې دي.

هغه ویلي، چې د طالبانو د اوسنۍ واکمنۍ له پیل راهیسې یې نږدې پنځوس مېلیونه جریبه ځمکه دولتي ثابته کړې او ۳.۹ مېلیونه جریبه غصب شوې ځمکه له غاصبینو بېرته راګرځول شوې ده.

هغه زیاته کړې، چې له دې ډلې یې یوازې په کابل کې «۶۶زره جریبه ځمکه» په کابل کې د غاصبینو له منګولو خلاصه کړې ده.

همدا راز یې خبر ورکړی، چې دغه کمېسیون «۱۲.۷ مېلیونه جریبه» نوره ځمکه دولتي ثابته کړې او ثبت کړې یې ده.

د طالبانو یاد کمېسیون له قومي مخورو او دیني عالمانو غوښتي، چې په خپلو سیمو کې د دولتي ځمکو په بېرته راګرځولو کې ورسره همکاري وکړي.

تر دې دمخه د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې خلکو نیوکې کړې وې، چې طالبانو یې په بېلابېلو پلمو شخصي ځمکې دولتي کړې دي.

خلکو نیوکې کړې، چې د خپلو ځمکو اړوند له قانوني اسنادو لرلو سره، سره طالبان یې ستونزو ته پام نه کوي.

دغې ورځپاڼې د ځینو باوري سرچینو په حواله راپور ورکړی، چې دغه پرېکړه د طالبانو، پاکستان او چین ترمنځ په درې اړخیزه غونډه کې شوې ده.

د راپور له مخې، په دې غونډه کې د سیمه‌ییزې همغږۍ او افغانستان ته د چین-پاکستان اقتصادي دهلیز پروژې د غځولو په اړه هم هوکړه شوې ده.

راپور وايي:« د سیمه‌ییزې همغږۍ په دې غونډه پر دې هم هوکړه وشوه، که دا سمون په سمه توګه پلي شي؛ نو په افغانستان کې به د هند نفوذ یوازې د ډیپلوماتیکو ماموریتونو کچې پورې محدود وي.»

سرچینو اېکسپرېس ټربیون ته منلې، چې دغه پرېکړې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي او د چین او پاکستان ځانګړو استازو په ګډون د تړلو دروازو تر شا په یوه غونډه کې شوې دي.

سرچینو زیاته کړې، چې افغان طالبانو په خاموشۍ سره د پهلګام د پېښې په اړه د بې پرې څېړنو په اړه د اسلام اباد د دریځ ملاتړ کړی او اراده لري چې ځانونه د هند له محوره لرې وساتي.

په راپور کې دا هم ویل شوي، چې د جمعې په شپه او شنبه د دوه اړخیزو غونډو په ګډون له څو غونډو وروسته، پرېکړه وشوه چې افغان طالبان به په کابل کې د چین او پاکستان سره د بهرنیو چارو وزیرانو د شپږم پړاو درې اړخیزې خبرې اترې کوربه‌توب وکړي.

سرچینې وویل: «د پاکستان د ځانګړي استازي د سفر موخه د پاکستان او هند د شخړې په اړه د ګاونډیو هېوادونو ملاتړ ترلاسه کول، د چینایي نوښتونو له لارې سیمه‌ییز اتصال او د افغانستان له خاورې د داعش خراسان څانګې ډلې له منځه وړل دي.»

د دغې ادارې د رسمي شمېرو له مخې، په ستنو شویو کسانو کې ۲۰۷ د (ACC) کارت لرونکي او ۸۹۳ بیا بې‌اسناده کډوال وو.

خبریالانو ته له دغې ادارې څخه رالېږل شوي معلومات ښیي، چې ۱۰۸۴ تنه د تورخم او ۱۶ افغانان د انګور اډې له لارې ستانه شوي دي.

بل خوا د طالبانو تر کنټرول لاندې باختر اژانس خبر ورکړی، چې په ټوله کې تېره ورځ ۴۳۸ کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي.

خبر زیاتوي، په راستنو شویو کورنيو کې ۱۵۲ د تورخم له لارې، ۱۱۶ کورنۍ د سپین بولدک له لارې، ۵۱ کورنۍ د نیمروز ورېښمو پله له لارې، ۵ کورنۍ د انګور اډې له لارې، ۱۳ کورنۍ د هلمند له لارې او ۱۰۱ نورې کورنۍ د اسلام کلا له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي.

له بل پلوه د سره صلیب نړۍوالې کمېټې په خپل وروستي راپور کې ویلي، چې یوازې په اپرېل میاشت کې شاوخوا ۱۴۵زره افغان کډوال له پاکستانه اېستل شوي چې د فبرورۍ پرتله اته برابره زیات دي.

دغه کمېټ‍ې له پاکستان او ایران څخه د ډېرو راستنېدونکو کډوالو وضعیت د اندېښنې وړ بللی دی.

تر اوسه د دغه سفر کره نېټه د طالبانو له لوري‌ نه ده په ډاګه شوې او نه هم ویل شوي، چې متقي سره به د دغه ډلې نور کوم غړي ملتیا وکړي.

د طالبانو د یاد وزارت خبرپاڼه کاږي، د چین استازي په دغه ناسته کې ډاډ ورکړی چې په نړۍواله ټولنه کې به د طالبانو ملاتړ ته دوام ورکوي.

په ناسته کې دواړو لوریو د سوداګریزو راکړو ورکړو پر ډزرېدو هم خوښي څرګنده کړې ده.

طالبان تر بل هر وخته چین ته خورا نږدې شوي دي او چینایي پانګه‌والو هم افغانستان ته مخه کړې.

راپورونو ښودلې، چې د طالبانو تر واک لاندې چینایي شرکتونو د افغانستان پر کانونو منګولې خښې کړې دي او د هېواد په بېلابېلو سیمو کې یې د کېندنې پراخ قراردادونه ترلاسه کړي.

له دې سربېره د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ هم په افغانستان کې د چین له زیاتېدونکي نفوذ څخه اندېښنه څرګنده کړې ده.

هغه په وار، وار د بایډن پر ادارې نیوکه کړې، چې د ناغېړۍ له کبله یې اوس د بګرام پوځي اډه د چین په لاس کې ده؛ خو طالبانو د هغه دغه څرګندونې غندلې او رد کړې دي.

چین همدا راز په بېجینګ کې د طالبانو استازی هم منلی او له دغه ډلې سره یې خپل پراخ تعامل ته دوام ورکړی.

له چین سره، سره روسیه هم د هغو هېوادونو له ډلې ده، چې کرار، کرار یې له طالبانو سره خپلې ډېپلوماټیکې اړیکې پراخې کړې دي او ان په یوې وروستي اقدام کې یې دغه ډله د ترهګرو له نوملړه هم ویستې ده.

د کارپوهانو په وینا، د لوېدیځ او امریکا لپاره په افغانستان کې د چین او روسیې ډېریدونکی نفوس د اندېښنې وړ دی.