امریکایی څېړونکی: چین د افغانستان په نادره فلزاتو د ولکې ټینګولو هڅه کوي

نوموړي دغه څرګندونې د (غويي ۲۱مه) د کابل په طبي پوهنتون کې د زده‌کړیالانو په فراغت غونډه کې کړې دي.

هغه زیاته کړه: «کوښښ وکړه، د خپلې وړتیا مطابق اجرات وکړه. زموږ علماوو څخه په دغه دیني برخه کې که یوه پوښتنه چا څخه وکړه او ده ځواب کړه خپله هم ګمراه دی او نور هم ګمراهان کوي.»

د نوموړي په خبره، ډاکټران له خپل تخصص څخه دباندې هم د هر ډول ناروغیو درملنې کوي چې دا چاره ناسمه کړنه ده.

د طالبانو لوړو زده‌کړو وزیر له ډاکټرانو څخه غوښتي، چې د نړۍ په عصري سېسټم د جراحۍ ترسره کولو او درملنې له چارو سره ځانونه بلد کړي.

دغه څرګندونې داسې مهال دي، چې طالبانو نجونې د طبي زده‌کړو په ګډون له هر ډول لوړو زده‌کړو څخه بې برخې کړې دي.

ندا محمد ندیم د نجونو د زده‌کړو په تړاو د خپل مشر ملا هبت الله له لوري د لګول شویو سختدریځه بندیزونو څخه خورا په جدي ډول ننګه کوي.

په بېلابېلو وختونو کې د نوموړي څرګندونې جنجالي شوې دي او تر نیوکو لاندې راغلې دي.

د طالبانو ځینو لوړپوړو چارواکو په وار، وار د عصري زده‌کړو ضد څرګندونې کړې دي، چې په دې لړۍ کې د دغه ډلې د امربالمعروف او شکایتونو اورېدو وزیر خالد حنفي عصري علوم «مباح» بللي دي.

د ایراني رسنۍ ایرنا د راپور له مخې؛ رجبي د دوغارون له ګمرک څخه د لیدنې پر مهال ویلي:« دغه رسمي لاره د دواړو هېوادونو ترمنځ تر ټولو مهمه اقتصادي دروازه ده، چې هره ورځ له زرو څخه ډېرې لارۍ صادراتي، ټرانزیټي او وارداتي توکي لېږدوي.»

هغه د دغه لاریو د ځنډېدو لامل په اړه ویلي:« د دغه دوو ګاونډیو هېوادونو څخه د لاریو د ننوتلو او وتلو لړۍ ګړندۍ کول او ساده کول د احتمالي پېښو، په ځانګړې توګه د اور لګېدنې په مخنیوي کې لوی رول لوبوي.»

هغه ویلي، د پرله پسې ټینګار سره، سره په دوغارون کې د مسوولو ادارو له‌خوا په دې برخه کې اړینې اسانتیاوې او تجهیزات نه دي چمتو شوي.

د هغه په وینا؛ بې له شکه د دوغارون په ګمرکونو کې د اړینو زېربناوو په چمتو کولو کې د ټولو ملي، ولایتي او سیمه‌ییزو ادارو همغږي، تعامل او ملاتړ د ایران او افغانستان ترمنځ د تعاملاتو د کچې په لوړولو کې لوی رول لوبوي.

شاهین دغه غوښتنه د (غویي ۲۱مه) په قطر کې د یوې ګډې ناستې پر مهال کړې ده.

په دغې لیدنه کې دواړو لوریو پر سیاسي اړیکو او بشري مرستو خبرې کړې دي. د طالبانو سفیر همدا راز له فرانسې غوښتي، چې د لرغونو اثارو په برخه کې خپلې مرستې پراخه کړي.

طالبان داسې مهال له فرانسې څخه په کابل کې د سفارت د پرانېستلو غوښتنه کوي، چې د دغه ډلې په بیا ځل واکمنېدو سره ډېری لوېدیځو هېوادونو او امریکا خپل سفارتونه وتړل.

د روسیې، چین، پاکستان او د افغانستان نورو ګاونډیو هېوادونو په ګډون ځینو عربي هېوادونو په کابل کې خپل سفارتونه پرانېستي ساتلي دي.

یو شمېر اروپايي هېوادونو ویلي، تر هغې چې طالبان د ښځو حقونو، بشري ازادیو، جمهوري ارزښتنو او بیان ازادۍ تر څنګ د افغانانو نورو بنسټیزو حقونو ورکړه تضمین نه کړي؛ نو هېڅکله به له دغه ډلې سره ډېپلوماټیک تعامل ته زړه ښه نه کړي.

طالبانو تر دې مخکې هم د امریکا تر څنګ له یو شمېر لوېدیځو هېوادونو غوښتي، چې په کابل کې دې خپل سفارتونه پرانېزي؛ خو دغو غوښتنو ته چندان پاملرنه نه ده شوې.

د دغه ریاست د ویاند اجمل سبحاني د معلوماتو له مخې؛ په ننګرهار کې په ۲۶۰۰جریبه ځمکه کې د شفتالو باغونه جوړ شوي دي. کامه د ننګرهار یو له هغو ولسوالیو ده، چې د شفتالانو بڼونه په کې جوړ شوي دي او بڼوال سږ کال د ښو حاصلاتو څخه خوښ برېښي.

هنر خان چې له خپلې کورنۍ سره یو ځای د بڼ پالنه کوي، سږ کال یې د شفتالانو ګټې وټې ته هیلې ډېرې دي او هیله لري چې په ښه بیه یې وپلوري.

هغه زیاتوي: «سږ کال بار هم ډېر دی او دانه یې هم ښایسته رنګ داره ده.»

د شفتالو دغه بڼونه د بڼوالو تر څنګ د عامو خلکو لپاره هم د روزګار ښه وسیله ګرځېدلې ده.

د محمد یونس په نوم د ننګرهار یو اوسېدونکي له خپل دې کاروباره خوښ برېښي.

هغه وایي، د دغه ولایت په بېلابېلو ولسوالیو کې له بڼوال شفتالان اخلي او بیا یې په بازارونو کې پلوري.

نوموړي وویل: «ډېر ځوانان راسره نور کار کوي، یو څو روپۍ غریبۍ کوو د خپلې کورنۍ لپاره.»

د کرنیزو چارو کارپوهان باور لري، چې ننګرهار د شفتالانو د حاصلاتو لپاره مناسب اقلیم لري او باید ورته پراختیا ورکړل شي.

یاد ولایت کې له دې سربېره مالټې، سټروس، هندواڼې، خټکي، زردالو، خرما او ډول، ډول نورې مېوې هم د حاصلاتو لویه برخه جوړوي.

خو د ملګرو ملتونو د بشري چارو همغږۍ دفتر (اوچا) په خپل یوه تازه راپور کې بیا خبرداری ورکړی، چې سږ کال به په افغانستان کې د تودوخې کچه لوړه وي او په اوسط ډول به د بارانونو کچه هم ټیټه وي؛ نو له همدې امله په راپور کې خبرداری ورکړل شوی، چې د دغه اقلیمي بدلون له امله به کرنیز حاصلات هم اغېزمن شي.

د طالبانو حکومت په افغانستان کې د نورو زده کړو ترڅنګ په طبي څانګو کې هم د نجونو او ښځو پر زده کړو بندیز لګولی.

په کابل طبي علومو پوهنتون کې په همدې مناسبت جوړې شوې فراغت غونډه کې د طالبانو د لوړو زده کړو او عامې روغتیا سرپرست وزیرانو ګډون کړی وو.

د طالبانو د لوړو زده کړو سرپرست وزیر مولوي ندا محمد ندیم د کابل طبي علومو پوهنتون محصلینو فراغت غونډه کې وویل: «هر وزارت او اداره خپل مکلفیت او مسوولیت لري او د لوړو زده کړو وزارت مسوولیت ټولنې ته د وړ، متعهد او متخصص کادري اشخاصو وړاندي کول دي او تاسو نن د همدې مسوولیت یوه نتیجه یاست.»

ندا محمد ندیم په دې غونډه کې د افغانستان د نیم نفوذ (ښځو) یاده ونکړه چې روغتیایي خدمات به ورته کوم متخصص کادرونه وړاندې کوي. نارینه که ښځينه؟

‏د طالبانو د لوړو زده کړو وزیر په خپلو خبرو کې وویل: « قدرمنو ډاکټر صاحبانو خپل مسلک ته د یوه دروند مسوولیت په سترګه وګورئ او خپل اصلي هدف مو اخرت وګرځوئ »

پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د نجونو او ښځو په زده کړو بندیز په افغانستان کې د ښځينه ډاکټرانو تشه نوره هم پراخه کړې ده.

د روغتیایي چارو پوهان وایي، چې همدې تشې په دې هېواد کې د مور او ماشوم مړېنه زیاته کړې.

د افغانستان په سوېلي ولايت اروزګان کې مېرمنې وايي، چې په دغه ولایت کې ښځینه ډاکترانې نه شته او نارینه ډاکټر ته خپله ستونزه ويل ورته شرم ښکاري.

د دې ولايت د مرکزي روغتون يو مسوول ډاکتر بیا وايي، چې په ټول ولایت کې يوه اېم ډي ډاکټره شته، چې د ټولو ناروغو مېرمنو درملنې ته نه شي رسېدلی.

د یادولو ده، چې نږدې د ډېرو ولایتونو وضعیت ورته دی او ښځينه ډاکټرانې پکې په نشت حساب دي او ښځې ناروغانې زیات وخت خپلې ناروغۍ نارینه ډاکټرانو ته نشي ویلی.

په افغانستان کې د ښځینه ډاکټرانو کمښت عام دی؛ خو بیا هم طالبانو د نجونو پر زدکړو بندیز لګولی او له امله یې ورځ تر بلې دا مشکل ډېرېږي.