پر کتابونو بندیز؛ طالبانو د پنجشیر ولایت عنابې ولسوالۍ کتاب پلورنځي پلټلي دي

د امریکا ولسمشر د روان کال په فبرورۍ میاشت کې پرته له دې چې کوم ثبوت وړاندې کړي، د سوېلي افریقا دغې ځانګړې ډلې خلکو ته د لومړیتوب ورکولو په تړاو د یوې پوښتنې په ځواب کې ادعا کړې وه، چې «سپین‌پوستي افریقایان» له «نسل‌وژنې» سره مخ دي.

هماغه وخت، د سوېلي افريقا حکومت ټینګار کړی و چې په دغه هېواد کې د «سپین‌پوستو د سېستماتیکې ځورونې په تړاو هېڅ ډول شواهد نشته او د اېلان ماسک په ګډون یې د ټولو خواوو دا ادعاوې په کلکه رد کړې وې.

د رویټرز خبري اژانس د راپور پر بنسټ، د ډونالډ ټرمپ په مشرۍ د متحده‌ایالاتونو ادارې دا اقدام په امریکا دننه او بهر کې له ګڼو غبرګونونو سره مخ شوی دی.

یو شمېر امریکايي سیاست‌والو او بنسټونو د ټرمپ دا اقدام «یوې ځانګړې ډلې» ته ترجیح ورکول بللي دي.

په متحده‌ایالاتو کې د اسقفي کلیسا د دې ځانګړې ډلې د مېشتېدو په برخه کې له همکارۍ غوښتنې وروسته پرېکړه کړې، چې نور د کډوالو په موضوع کې د امریکا له فدرالي ادارې سره همکاري نه‌کوي.

شان روو د کلیسا پیروانو ته په یوه لیک کې ویلي دي: «دا ډېره دردونکې ده چې د پناه‌غوښتونکو یوې ځانګړې ډلې ته په غېرمعمولي ډول ترجیح ورکول کېږي، په داسې حال کې چې ډېری نور په سختو شرایطو کې کلونه کلونه انتظار باسي.»

ورته مهال، د امریکا د مشرانو جرګې د بهرنیو اړیکو کمیټې لوړپوړې ډېموکراټې سناتورې جېن شاهین دا اقدام «سیاسي» او «مغشوشونکی» بللی او په وینا یې، دا «پرېکړه د تاریخ د بیا لیکلو او په لېست کې یوې ځانګړې ډلې ته د لومړیتوب ورکولو» هڅه ده.

دا پرېکړه داسې مهال له ګڼو غبرګونونو سره مخ شوې، چې د پاکستان په ګډون په درېیمو هېوادونو کې د امریکا کېس لرونکي زرګونه افغانان په یوه ناڅرګند وضعیت کې را ایسار دي.

د پاکستاني پولیسو له‌خوا ځورول، شکنجه، پیسې‌شکول او ان له دغه هېواده افغانستان ته په جبري ډول لېږل، هغه ننګونې دي چې افغان کډوال ورسره لاس او ګرېوان دي.

د راپورونو پر بنسټ، شاوخوا ۱۱۰ زره افغانان چې د جمهوري نظام له نسکورېدو وروسته په افغانستان کې پاتې دي، د وېزو د ترلاسه‌کولو او یا خوندي هېواد ته د لېږدولو په تمه دي. همدا ډول شاوخوا ۹۰ زره نور افغانان په درېیمو هېوادونو کې انتظار کوي، چې نورو هېوادونو ته ولېږدول شي.

محسني له العربیه انګلیسي سره په یوې مرکه کې وویل: «زما په اند امریکایي مرستې چې تېر کال له ۷۰۰ مېلیون څخه ډېرې وې، اوس صفر ته راټیټې شوې دي.»

هغه ټینګار کړی چې افغانستان په فزیکي او سوداګریز ډول د لاسرسي وړ دی، خو ډېریو بهرنيانو له پامه غورځولی دی.

د نوموړي په وینا، افغانستان ته پر تګ بندیز نه‌ دی لګېدلی، ګڼ بهرنیان سوداګري کوي او تر څنګ یې چینایي شرکتونه فعال دي، خو اقتصاد لا هم د پرځېدو په حال کې دی او د بشري ناورین وېره لا هم پر خپل ځای پاتې ده.

محسني په دغه مرکه کې د رسنیو چاپېریال ته په اشارې زیاته کړې، چې اوس سانسور یوه اړتیا ده او د طالبانو د کنټرول ښکاره نښې نښانې شته دي.

د موبي ګروپ بنسټګر زیاته کړه: «موږ نه شو کولای موسیقي ولرو، که تاسو ټلوېزیون چالان کړئ، لږترلږه د لومړیو څو دقیقو لپاره یې وګورئ، خورا عادي ښکاري؛ خو زموږ ښځینه وړاندې کوونکې باید د خپل مخ د پټولو لپاره ماسکونه واغوندي، دوی لاهم کار کوي. په حقیقت کې نن ورځ زموږ د خبرونو په څانګه کې د ۲۰۲۱ کال په پرتله ډېرې ښځې کار کوي.»

سعد محسني په دغه مرکه کې ویلي، چې د شاته کېدو پر ځای یې د نجونو د زده کړو په برخه کې موبي ګروپ په ریاضي، کیمیا، فزیک او بیولوژي کې له نصاب سره سم ښوونیز پروګرامونه پیل کړي دي.

د سعد محسني په اند، ښايي په افغانستان کې بدلون په داخلي اصلاحاتو او بهرنۍ ښکېلتیا پورې اړه لري.

دا په داسې حال کې ده، چې د موبي ګروپ او طلوع نیوز بنسټګر سعد محسني څه موده مخکې د برېټانیا له مشهورې ورځپاڼې ګارډین سره په مرکه کې ویلي و، طالبانو په افغانستان کې فرهنګي فضا خورا تنګه کړې او خلک یې له خوښیو بې برخې کړې دي.

هغه د طالبانو له لوري‌ د طلوع ټلوېزیون د «افغان ستوري» په نامه د سندریزې سیالۍ د بندېدو اړوند د یادې ورځپانې یوې پوښتنې ته په ځواب کې زیاته کړې وه، چې طالبان د «خوشحالیو دوښمنان» دي.

فطرت په خپله اېکس‌پاڼه کې لیکلي، چې ښوونځي، کلینیکونه، د څښاک اوبو رسونې سېسټم، برېښنا، فاضلاب، جوماتونه او د کرنې یا کوچنیو کسبونو لپاره ځمکې په دې ښارګوټو کې په پام کې نیول شوي دي، خو له دې ادعاوو سره سره، راپورونه او د ځینو ولایتونو د خلکو څرګندونې ښيي، چې ډېری دغسې پروژې یا یوازې اعلان شوي یا هم د لومړنۍ سروې له پړاو څخه نه دي وتلي.

نوموړی زیاتوي، چې د کډوالو پراخې څپې ته د رسېدګۍ په موخه د طالبانو د ریاست‌الوزرا د اداري مرستیال تر مشرۍ لاندې د «کډوالو د ستونزو د حل عالي کمېسیون» جوړ شوی دی.

د هغه په وینا، په دغه کمېسیون کې د کډوالو د ثبت، د مرستو جلب، د استوګنې د لنډمهالي مرکزونو جوړول، د تعلیم، روغتیا، قانوني مرستو او نورو برخو ته د رسېدو په موخه ۱۲ کمېټې ټاکل شوې دي.

طالبان داسې مهال افغان کډوالو ته د ښارګوټو او اسانتیاوو د برابرېدو خبره کوي، چې تر اوسه لا هم په ډېرو ولایتونو کې راستنېدونکي افغان کډوال د سرپناه، خوړو او لومړنیو خدمتونو تو ته لاسرسی نه‌لري.

همداراز د دې طرحې د تمویل، عملي‌کېدو، شفافیت او د خدمتونو د کیفیت په تړاو پوښتنې هغه څه دي چې لا هم نه‌دي ځواب شوي.

طالبان دا څرګندونې داسې مهال کوي، چې په دې وروستیو کې له ګاونډیو هېوادونو په تېره بیا له پاکستانه د افغان کډوالو د جبري اېستلو لړۍ چټکه شوې ده.

که څه هم له پاکستانه د افغان کډوالو پر اېستلو نړۍوال غبرګونونه ښيي او په کور دننه هم بې‌کارۍ، بې‌وزلۍ او اقتصادي ستونزو خلک له ګڼو ستونزو سره مخ کړي دي، خو دغه هېواد بیا دا هرڅه له پامه غورځولي او د افغان کډوالو د جبري اېستلو لړۍ ته یې دوام ورکړی دی.

سرچینو د دوشنبې په ورځ (د غويي ۲۲مه) زیاته کړې، چې د طالبانو په دغه اقدام سره د لوګر ولایت د لرې پرتو سیمو کې نږدې څلور زره‌ نجونې او هلکان له‌ زده‌کړو بې‌برخې شوې دي.

د سرچینو په وینا، له زده‌کړو په بې‌برخې شویو ماشومانو کې نیمايي یې نجونې دي.

سرچینې همداراز وايي، چې طالبانو د دغو محلي ټولګیو وسایل ټول کړي او په دې سره لسګونه استادانو خپلې دندې له لاسه ورکړې دي.

د سرچینو د معلوماتو پر بنسټ، د «وایفا» په نوم موسسې د دغو ښوونځیو مالي ملاتړ کاوه.

د تېر ۲۰۲۴ کال د وروستیو میاشتو د معلوماتو پر بنسټ، دا مهال د افغانستان په ۳۰ ولایتونو کې شاوخوا ۱۸ زره محلي ټولګي فعالیت لري، چې په‌کې تر ۵۵۰ زرو ډېر ماشومان لومړنۍ زدکړې کوي. په دې ټولکیو کې ډېری نجونې زده‌کړې کوي.

دا په داسې حال کې ده، چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته دغې ډلې له شپږم ټولګي پورته ښوونځیو ته د نجونو پر تګ بندیز لګولی.

که څه هم نړۍوالې ټولنې او د بشري حقونو ګڼ شمېر بنسټونو په وار-وار سره له طالبانو د نجونو پر زده‌کړو د لګول‌شویو بندیزونو د لرې کولو غوښتنه کوي، خو دغې ډلې د خپلې واکمنۍ له پیل راهیسې په سېسماتیک ډول نجونې د عصري علومو له هر ډول زده‌کړو بې‌برخې کړي او دا لړۍ ورځ تر بلې د سختېدو په حال کې ده.

د پاکستان ځانګړي استازي محمد صادق خان د چین د استازي یُو شیاویونګ په ګډون له افغان چارواکو، په ځانګړي ډول د طالبانو د کورنیو چارو له وزیر سراج‌الدین حقاني سره درې‌ اړخیزه خبرې وکړې چې موخه یې د سیمې همکاري پیاوړې کول و.

په دې ناسته کې سیاسي او اقتصادي اړیکې او همداراز افغانستان د چین د "یو کمربند، یوه لار" نوښت سره یوځای کول مهم بحثونه و.

حقاني د متقابل درناوي او رغنده تعامل پر ارزښت ټینګار وکړ او همداراز د پاکستان او چین استازو د طالبانو له بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي سره هم ولیدل، چې هغه پاکستان ته د دوامدار ملاتړ ډاډ ورکړ.

دواړو خواوو د چین-پاکستان اقتصادي دهلېز (CPEC) افغانستان ته د غځولو او د سوداګرۍ د پراخوالي په اړه هم خبرې وکړې.

په دې وروستیو کې د هند او پاکستان ترمنځ اړیکې ترینګلي شوي او د څو ورځو نښتو وروسته لنډ مهالی اوربند رامنځته شوی، چې دواړه خواوې هند او پاکستان په یو بل د اوربند د سرغړونو تورونه پورې کوي.