کابل اسلام‌اباد ته ډاډ ورکړی چې د هند او پاکستان جګړه کې به ډيورنډ کرښه سوله ییزه پاتې شي

د دغه وزارت په یوې اعلامیه کې د کورني امنیت وزیرې کریستي نویم په وینا، د افغانستان امنیتي او اقتصادي وضعیت ښه شوی او نور د TPS شرایط نه پوره کوي.

نوموړې وايي، ځیني TPS لرونکي کسان د درغلیو او امنیتي ګواښونو له امله تر څېړنو لاندې دي، نو د TPS ختمول د امریکا د ملي ګټو لپاره اړین دي.

د قانون له مخې، لږ تر لږه ۶۰ ورځې مخکې له دې چې د TPS موده پای ته ورسېږي، وزارت اړ دی چې له اړوندو امریکایي ادارو سره مشوره وکړي او د هغه هېواد وضعیت وارزوي، تر څو معلومه کړي چې د TPS د تمدید لپاره شرایط لا هم پر ځای دي که نه او که وي، نو څومره موده باید تمدید شي.

وزیرې نویم وویل: «دا اداره TPS بېرته خپل اصلي، موقتي هدف ته راګرځوي. موږ د خپلو همکارو ادارو سره یوځای د افغانستان وضعیت وڅېړه او دا پایله مو ترلاسه کړه چې افغانستان د TPS شرایط نه پوره کوي. هلته د امنیت وضعیت ښه شوی، اقتصاد یې باثباته شوی او نور داسې شرایط نه شته چې افغانان دې بېرته خپل هېواد ته ستانه نه شي. برسېره پردې دا پرېکړه د امریکا د ملي ګټو سره همغږې ده، ځکه زموږ ریکارډونه ښيي چې ځیني TPS لرونکي کسان د درغلیو او د عامه خوندیتوب او ملي امنیت ته د ګواښ له امله تر څېړنو لاندې دي. د TPS ارزونه د کډوالو د نظام د شفافیت د بېرته راوستلو یوه مهمه برخه ده.»
دا پرېکړه د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدماتو (USCIS) له خوا د افغانستان د وضعیت د ارزونې پر بنسټ او له بهرنیو چارو وزارت سره په مشوره شوې ده.

د کورني امنیت وزیرې دا هم وویل، چې د امنیتي او اقتصادي وضعیت ښه والي ته په کتو، افغان وګړي بېرته خپل هېواد ته ستنول د هغوی شخصي امنیت ته ګواښ نه متوجه کوي. همدارنګه، دا پرېکړه وشوه چې افغانانو ته د لنډمهال لپاره په امریکا کې د پاتې کېدو اجازه ورکول د امریکا د ملي ګټو خلاف ده.

د راپورونو له مخې، نږدې ۱۴ زره افغان کډوالو د ټي پي اېس (لنډمهالي خوندیتوب) پروګرام له مخې په متحده ایالاتو کې ژوند کوي، چې له دغې ډلې ډېر شمېر یې لا هم په دې باور دي چې په افغانستان کې یې ژوند له ګواښ سره مخ دی.

جنرال سر ګوین جنکینز، چې اوس د بریټانیا د دفاع وزیر ستراتیژیک سلاکار دی، له هغه راهیسې له سختو نیوکو سره مخ دی، چې څرګنده شوې هغه دبریټانیا د ځانګړو ځواکونوله خوا د مشکوکو وژنو راپور نه و ورکړی او وروسته یې هغه افسر ته د پنا غوښتنو د ارزونې دنده وسپارله، چې پخپله هم د افغانستان په ماموریت کې ښکېل و.

د بي بي سي له څېړنو سره سم، د زرګونو افغان سرتیرو، په تېره د "ټریپلز" په نوم ځانګړو ځواکونو د پناه غوښتنلیکونه، چې له بریټانیايي ځانګړو ځواکونو سره یې اوږه په اوږه جګړه کړې، رد شوي.

سرچینې وایي، ځینې دغه افغان سرتیري وروسته د طالبانو له‌خوا شکنجه او وژل شوي دي.

د بیځایه شویو افغانانو د مرستو پروګرام کارکوونکو د پروسې د اعتبار پر وړاندې شک څرګند کړی، او اسناد ښيي، چې بریتانیايي ځانګړو ځواکونو ته د "ویټو" حق ورکړل شوی و، څو د غوښتنلیکونو پایله بدله کړي.

یو پخوانی وزیر، جاني مرسر، د جنورۍ ۲۰۲۴ په یوه لیک کې د دغو ځواکونورول "د پام وړ تضاد" بللی و او خبرداری یې ورکړی، چې دا مساله به د افغان تحقیق ډلې له لوري بربنډه شي.

د بریټانیا دفاع وزارت ویلي، هېڅ داسې شواهد نشته چې د افغان سرتېرو د شهادت مخه دې نیول شوې وي، خو بي بي سي وايي، چې د جنرال جنکینز د پرېکړو له امله، لسګونه افغان سرتیري برېتانیا ته نه دي پرېښودل شوي، چې دا د شفافو تحقیقاتو پر وړاندې خنډ ګڼل کېږي.

د طالبانو د حکومت سیمه‌ییزو چارواکو او د پاکستان ځانګړي استازي محمد صادق د دوشنبې په ورځ په تورخم ښارګوټي کې ناسته کړې، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ پراخوالي، د ناروغانو او مسافرو تګ‌راتګ، جنازو او ودونو، کډوالو ته د انساني چلند او نورو دوه اړخیزو موضوعاتو په اړه پکې بحث شوی دی.

په تورخم کې د طالبانو کمیسار وايي، چې دې ته ورته ناستې وخت ناوخت د دواړو لوریو له خوا ترسره کیږي، چې ځینې موضوعات پرې تر یوه بریده حل شوي او دې ناسته کې د پاتې نورو مسایلو د حل ژمنې وشوې.

ناسته کې دواړو لورو یو بل ته ډاډ ورکړی، چې د یادو ستونزو د حل لپاره به خپلې هڅې او همکارۍ لا پیاوړې کړي.

په همدې حال کې د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړی استازي محمد صادق وایي، د تورخم په لویه لاره یې تورخم ښارګوټي کې د طالبانو او پاکستاني چارواکو په غونډه کې ګډون کړی.

هغه پر خپل اېکس ولیکل، چې دا غونډه په دوستانه فضا، همکارۍ او متقابل درناوي کې ترسره شوې ده.

د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس ته د چاپېریال ساتنې ملي ادارې له قوله لیکلي چې په دې کتنه کې خالص ویلي دي: «افغانستان د اقلیمي بدلون له جدي پایلو سره مخ دی او د وچکالۍ دوام، بې وخته سېلابونه، د طبیعي منابعو تخریب او د هوا ککړتیا نه یوازې د اقتصادي او ټولنیزو ستونزو لامل کېږي بلکې د ماشومانو ژوند، روغتیا او زده‌کړې هم له خطر سره مخ کوي.»

هغه د ملګرو ملتونو سازمان د اقلیم بدلون د کنوانسیون سکرتریت ته په ملي کچه د افغانستان د ټاکل شوې ونډې (ان‌ډي‌سي -۲) سند په چمتو کولو کې د «یونېسف» د تخنیکي همکارۍ مننه کړې او د «کاپ – ۳۰» اقلیمي کنفرانس لپاره د لار نقشې جوړولو، د ظرفیت لوړونې پروګرامونو، د اوږدمهالو او لنډمهالو کورسونو د تنظیم او د هوا او اوبو د فزیکي، کیمیاوي او بیولوژیکي خواصو د تحلیل په برخه کې یې د یادې ادارې د همکارۍ او ملاتړ غوښتنه کړې ده.

د «یونېسف» استازي هم د ماشومانو پر رواني، فزیکي او ټولنیز وضعیت او د اقلیمي بدلون پر ناوړو اغېزو خبرې کړې دي او ویلي یې دي چې ماشومان د اقلیمي بدلون او چاپېریالي ستونزو له امله له خپلو کورونو بې‌ځایه کېږي، ښوونځي پرېږدي او د خوارځواکۍ، ناروغیو او بې‌وزلۍ له ګواښونو سره مخ دي.

یوه ښوونکي چې نه یې غوښتل نوم‌ یې واخیستل شي، افغانستان انټرنشنل ته وویل، « په داسې حالت کې څنګه تمه لري چې موږ په حوصله، تمرکز او شوق سره ټولګي ته لاړ شو؟ دا ناشونې ده چې په لوږي او اندېښنو درس ور کړو».

دوی زیاتوي چې د معاشونو نه‌ورکولو د دوی د کورنیو ژوند له سخت اقتصادي فشار سره مخ کړی، او حتا تر دې چې ښوونځي ته د تګ‌ راتګ کرایه نه‌لري.

یوه بله ښوونکې وایي، « موږ هم انسانان یو، مسوولیتونه لرو. معاش زموږ حق دی، نه کوم احسان. که د هېواد راتلونکی زموږ په لاس جوړېږي، باید زموږ اوسني وضعیت ته هم پام وشي».

دا یوازې د هرات ښوونکي نه‌دي. له دې وړاندې د کندهار، خوست او ننګرهار ښوونکو هم ورته شکایتونه کړي.

دوی اندېښنه څرګنده کړې چې د معاشونو ځنډ یې نه یوازې کورنۍ له ستونزو سره مخ کوي، بلکې د تدریس کیفیت هم تر اغېز لاندې راولي.

پر افغانستان د امریکا د مرستو له بندېدو وروسته، طالبانو خپلو دولتي کارکوونکو ته ویلي وو چې ښايي د دریو میاشتو معاشونه یې وځنډېږي.

په داسې حال کې چې طالبان د پوهنې نظام پر «اسلامي کولو» تمرکز کوي، د ښوونکو دا اقتصادي بحران یوه ستره ننګونه ده چې کولی شي د هېواد د ښوونیز سیستم بنسټونه کمزوري کړي.