امریکا افغانانو ته د لنډمهالي خوندیتوب پروګرام تمدید رد کړ

ټرمپ د دوشنبې په ورځ په یوه خبري کنفرانس کې وویل: «زه نن سعودي عربستان، قطر او متحده عربي اماراتو ته په یوه تاریخي سفر روان یم.»

تمه کیږي، چې د امریکا ولسمشر به د سې شنبې په سهار ریاض ته ورسېږي او منځني ختیځ ته به خپل درې ورځنی سفر پیل کړي، چې پکې قطر او متحده عربي امارات شامل دي.

له دې سره، ټاکل شوې چې ټرمپ به د سعودي ولیعهد محمد بن سلمان سره هم د خبرو اترو لپاره وګوري.

د چهارشنبې په ورځ به د امریکا ولسمشر د خلیج همکارۍ شورا-امریکا سرمشریزه کې ګډون وکړي.

جنرال سر ګوین جنکینز، چې اوس د بریټانیا د دفاع وزیر ستراتیژیک سلاکار دی، له هغه راهیسې له سختو نیوکو سره مخ دی، چې څرګنده شوې هغه دبریټانیا د ځانګړو ځواکونوله خوا د مشکوکو وژنو راپور نه و ورکړی او وروسته یې هغه افسر ته د پنا غوښتنو د ارزونې دنده وسپارله، چې پخپله هم د افغانستان په ماموریت کې ښکېل و.

د بي بي سي له څېړنو سره سم، د زرګونو افغان سرتیرو، په تېره د "ټریپلز" په نوم ځانګړو ځواکونو د پناه غوښتنلیکونه، چې له بریټانیايي ځانګړو ځواکونو سره یې اوږه په اوږه جګړه کړې، رد شوي.

سرچینې وایي، ځینې دغه افغان سرتیري وروسته د طالبانو له‌خوا شکنجه او وژل شوي دي.

د بیځایه شویو افغانانو د مرستو پروګرام کارکوونکو د پروسې د اعتبار پر وړاندې شک څرګند کړی، او اسناد ښيي، چې بریتانیايي ځانګړو ځواکونو ته د "ویټو" حق ورکړل شوی و، څو د غوښتنلیکونو پایله بدله کړي.

یو پخوانی وزیر، جاني مرسر، د جنورۍ ۲۰۲۴ په یوه لیک کې د دغو ځواکونورول "د پام وړ تضاد" بللی و او خبرداری یې ورکړی، چې دا مساله به د افغان تحقیق ډلې له لوري بربنډه شي.

د بریټانیا دفاع وزارت ویلي، هېڅ داسې شواهد نشته چې د افغان سرتېرو د شهادت مخه دې نیول شوې وي، خو بي بي سي وايي، چې د جنرال جنکینز د پرېکړو له امله، لسګونه افغان سرتیري برېتانیا ته نه دي پرېښودل شوي، چې دا د شفافو تحقیقاتو پر وړاندې خنډ ګڼل کېږي.

د طالبانو د حکومت سیمه‌ییزو چارواکو او د پاکستان ځانګړي استازي محمد صادق د دوشنبې په ورځ په تورخم ښارګوټي کې ناسته کړې، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ پراخوالي، د ناروغانو او مسافرو تګ‌راتګ، جنازو او ودونو، کډوالو ته د انساني چلند او نورو دوه اړخیزو موضوعاتو په اړه پکې بحث شوی دی.

په تورخم کې د طالبانو کمیسار وايي، چې دې ته ورته ناستې وخت ناوخت د دواړو لوریو له خوا ترسره کیږي، چې ځینې موضوعات پرې تر یوه بریده حل شوي او دې ناسته کې د پاتې نورو مسایلو د حل ژمنې وشوې.

ناسته کې دواړو لورو یو بل ته ډاډ ورکړی، چې د یادو ستونزو د حل لپاره به خپلې هڅې او همکارۍ لا پیاوړې کړي.

په همدې حال کې د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړی استازي محمد صادق وایي، د تورخم په لویه لاره یې تورخم ښارګوټي کې د طالبانو او پاکستاني چارواکو په غونډه کې ګډون کړی.

هغه پر خپل اېکس ولیکل، چې دا غونډه په دوستانه فضا، همکارۍ او متقابل درناوي کې ترسره شوې ده.

مودي په خپله وینا کې وویل: « سندور عملیات یوازې یو نوم نه دی. د مې پر شپږمه شپه او سبا نړۍ ولیدل چې هند څنګه د پاکستان دننه د ترهګرو پر مرکزونو بریدونه وکړل».

ده زیاته کړه، دا عملیات دومره ژور وو، چې ترهګر یې حیران کړل: « ترهګرو دا خوب کې هم نه وو لیدلي چې هند به دومره ستر ګام واخلي. خو کله چې د ملت او وطن خبره راځي، هند پولادي فیصلې کوي».

د هند د لومړي وزیر په وینا، د بهاولپور او مریدکي په څېر سیمو کې د ترهګرو روزنیز مرکزونه چې نوموړي « د نړیوالې ترهګرۍ پوهنتونونه» وبلل، په نښه شول. مودي زیاته کړه، « د سپټمبر ۱۱مې پېښه که وي او که نورې سترې پېښې، له همدې مرکزونو سره یې تړاو او رېښې دي».

مودي وویل، چې په دغو بریدونو کې نه یوازې د ترهګرو ودانۍ، بلکې د هغوی حوصلې هم ویجاړې شوې.

هغه زیاته کړه، « د هغوی مشران، چې په پاکستان کې ازاد ګرځېدل او د هند پر ضد یې پلانونه جوړول، له منځه یووړل شول».

د هند لومړي وزیر پر پاکستان نیوکه وکړه چې د ترهګرو پر ضد د هند د همکارۍ پر ځای، یې پر هند بریدونه پیل کړل او ملکي ځایونه یې په نښه کړل.

مودي زیاته کړه، « د هند له دغو عملیاتو پاکستان وارخطا شو او په دې وارخطايي کې یې د ترهګرو خلاف د هند د همکارۍ پرځای پر هند بریدونه پیل کړل او پر ښوونځیو او مذهبي ځایونو یې بریدونه وکړل. دې کې خپله پاکستان بې نقابه شو او نړۍ ولیدل چې څنګه د پاکستان بې پیلوټه الوتکې او توغندي په اسمان کې له منځه یووړل او د پاکستان پر سینې یې بریدونه وکړل».

مودي پاکستان ته د خبرداري ډول وویل، چې ترهګري او دولت او وینې او اوبه یوځای پرمخ نه شي تلای.

مودي وویل چې هند په درېو ورځو د پاکستان په زړه کې د ترهګرو اډې کنډواله کړې.

هغه زیاته کړه چې د پاکستان هر راتلونکی اقدام به تر سخت نظر لاندې وي، « د هند درې واړه ځواکونه د تیارسۍ په حال کې دي».

مودي په دې جګړه کې پر خپلو وسلو او ځواکونو وویاړل او ویې ویل، چې هند خپلې وسلې وکارولې.

دا وینا داسې مهال کېږي چې د هند او پاکستان د جنرالانو ترمنځ خبرې پای ته رسېدلې دي، او نړیوالې هڅې د تاوتریخوالي د کمولو لپاره دوام لري.

د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس ته د چاپېریال ساتنې ملي ادارې له قوله لیکلي چې په دې کتنه کې خالص ویلي دي: «افغانستان د اقلیمي بدلون له جدي پایلو سره مخ دی او د وچکالۍ دوام، بې وخته سېلابونه، د طبیعي منابعو تخریب او د هوا ککړتیا نه یوازې د اقتصادي او ټولنیزو ستونزو لامل کېږي بلکې د ماشومانو ژوند، روغتیا او زده‌کړې هم له خطر سره مخ کوي.»

هغه د ملګرو ملتونو سازمان د اقلیم بدلون د کنوانسیون سکرتریت ته په ملي کچه د افغانستان د ټاکل شوې ونډې (ان‌ډي‌سي -۲) سند په چمتو کولو کې د «یونېسف» د تخنیکي همکارۍ مننه کړې او د «کاپ – ۳۰» اقلیمي کنفرانس لپاره د لار نقشې جوړولو، د ظرفیت لوړونې پروګرامونو، د اوږدمهالو او لنډمهالو کورسونو د تنظیم او د هوا او اوبو د فزیکي، کیمیاوي او بیولوژیکي خواصو د تحلیل په برخه کې یې د یادې ادارې د همکارۍ او ملاتړ غوښتنه کړې ده.

د «یونېسف» استازي هم د ماشومانو پر رواني، فزیکي او ټولنیز وضعیت او د اقلیمي بدلون پر ناوړو اغېزو خبرې کړې دي او ویلي یې دي چې ماشومان د اقلیمي بدلون او چاپېریالي ستونزو له امله له خپلو کورونو بې‌ځایه کېږي، ښوونځي پرېږدي او د خوارځواکۍ، ناروغیو او بې‌وزلۍ له ګواښونو سره مخ دي.