د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت خبر ورکړی، چې د دغې ډلې د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر په مشرۍ یو لوړپوړی پلاوی په کازان ناسته کې د ګډون په موخه تاتارستان ته رسېدلی.
یاد پلاوی هلته د کازان ۱۶م نړیوال اقتصادي فورم کې د ګډون لپاره تللی، چې د سیمې او نړۍ له بېلابېلو هېوادونو اقتصادي استازي او چارواکي پکې ګډون کوي.
د کازان نړیوال هوايي ډګر ته د رسېدو پر مهال، له طالب پلاوي د تاتارستان جمهوریت د رهبر د مرستیال لهخوا هرکلی شوی.
دغه سفر داسې مهال کیږي، چې د فورم په څنډه کې د نورو هېوادونو د بیرغونو ترڅنګ د طالبانو بیرغ هم اېښودل شوی.
دا له تور لېست نه د طالبانو له نوم اېستلو وروسته لومړی ځل دی، چې د طالبانو بیرغ په یوه رسمي غونډه کې راڅرګندیږي.
د ایران د بشري حقونو سازمان رپوټ ورکړی چې د ایران د شیراز په مرکزي زندان کې درې بندیان، چې یو افغان هم پکې شامل دی، اعدام شوي دي. دغه بندیان مخکې د ایران د قضایي سیسټم له خوا د «عمدي قتل» په تور په جلا جلا دوسیو کې په اعدام محکوم شوي وو.
د ایران د بشري حقونو سازمان د چارشنبې په ورځ، د غويي۲۴مه ویلي، چې د ایران قضایي مسوولانود شیراز په مرکزي زندان کې یوه ښځه او دوه نارینه اعدام کړي دي.
دغه سازمان افغان بندي د اسرار اماني په نوم ښودلی، چې ۳۰ کاله عمر لري.
د یاد سازمان د رپوټ له مخې، مهتاب امیري، چې د شیراز اوسیدونکې ده او علی ابوالحسیني، چې ۳۲ کاله عمر لري او د ابادان اوسیدونکی دی، هم په دغه زندان کې اعدام شوي دي.
د ایران رسمي سرچینو او رسنیو د دې بندیانو د اعدام په اړه څه نه دي ویلي.
دا په داسې حال کې ده چې د بشري حقونو نړیوالو سازمانونو، چې له ایران نه بهر فعالیت کوي، مخکې ویلي و چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته په ایران کې د افغان زندانیانو اعدامونه زیات شوي دي.
د دې سازمانونو په وینا، د تېر کال په ترڅ کې په ایران کې له۸۰ زیات افغان بندیان اعدام شوي دي.
د طالبانو د امر بالمعروف وزارت وايي، د دیني ارزښتونو خلاف د فکري انحراف، توهین او قومي تعصب لپاره د رسنیو استفاده کول جرم دي. دغه وزارت ویلي، چې د ټیک ټاک ځینې هغه فعالان یې نیولي، چې په ټولنیزو رسنیو کې یې «غیر مشروع» او ناسم فعالیتونه ترسره کول.
د طالبانو د امر بالمعروف وزارت ویاند سیف الاسلام خیبر وايي، چې ټولنیزي رسنۍ باید د زده کړو، موثق خبر، مشروع کاروبار او اسانۍ لپاره وکارول شي.
نوموړي پر خپل اېکس لیکلي:« د فکري انحراف، توهین او تحقیر، قومي تعصب او دیني ارزښتونو سره په تکر کې د رسنیو استفاده کول قانوناً جرم دی.»
نوموړي خبرداری ورکړی او وايي، هیڅ بنسټ او شخص لپاره اجازه نشته چې په ټولنیزو رسنیو کې د طالبانو د قانون خلاف فعالیت وکړي.
سیف الاسلام ویلي، چې د ټیک ټاک یو شمېر هغه فعالان یې نیولي، چې په ټولنیزو رسنیو کې یې «غیر مشروع» او ناسم فعالیت کاوه، خو نوموړي د نیول شویو کسانو نومونه او شمېر نه دی په ډاګه کړی.
دطالبانو د امر بالمعروف وزارت په داسې حال کې د ټیک ټاک فعالانو د نیولو خبر ورکړی، چې تېره ورځ سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي وو، چې د امر بالمعروف وزارت محتسبانو په بغلان ولایت کې د ټیک ټاک فعال شېرعلي مبارز نیولی او بندې کړی دی.
له دې وړاندې دې ډلې خپل یو مبلغ جنرال مبین هم نیولی دی.
څه موده وړاندې د طالبانو د امربالمعروف رياست د ټولنیزو رسنیو ټولو فعالانو ته خبرداری ورکړی و، چې ټولنیزې رسنۍ يې په جدي توګه تعقیبيږي او «د عقيدې، فکر او ټولنیز روان د تخریب» مخنیوی کوي.
د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتراوچا ویلي، چې په افغانستان کې یې د بشري عملیاتو بودجه په پراخه کچه راکمه کړې ده. د دغه بدلون له امله له ۴۰۱ ولسوالیو یوازې ۱۴۵ولسوالۍ د مرستو د وېش د لومړیتوب ساحې ګڼل شوې دي.
اوچاویلي، هڅې اوس یوازې د هغو ۱۲،۵میلیونه وګړو پر ملاتړ متمرکزې دي چې تر ټولو سختو بشري شرایطو کې ژوند کوي.
دغه اداره وايي، د اړمنو خلکو د ملاتړ لپاره ۱،۶۲ میلیارده ډالرو ته اړتیا لري، خو د ۲۰۲۵کال لپاره ټولیزه اړتیا ۲،۴۲ میلیارده ډالر اټکل شوې ده.
دا په داسې حال کې ده، چې نړیوالې مرستې په ځانګړي ډول د امریکا له لوري کمې شوې او له ګاونډیو هېوادونو لکه ایران او پاکستان څخه د افغان کډوالو شړلو بشري وضعیت ناورین نور هم ژور کړی دی.
د افغانستان انټرنشنل ـ پښتو موندنې ښيي، چې په کندهار کې د ښځو درملنه د خطر تر سیورې لاندې ده او د دغه ولایت په دولتي چوکاټ کې یوازې یوه متخصصه ډاکټره حضور لري. پخوانیو متخصصو ښځینه ډاکټرانو د طالبانو له واکمنېدو وروسته دندې پریښې دي.
په کندهار کې د میرویس حوزوي دولتي روغتون ته د ورځې تر ۲۰۰۰ ډیر ناروغان د درملني په موخه مراجعه کوي، خو د افغانستان انټرنشنل ـ پښتو معلومات ښيي، چې د کندهار په مېلیوني ولایت کې اوس په دولتي چوکاټ کې یوه متخصصه ډاکټره په میرویس روغتون کې دنده ترسره کوي.
یو سرچینه چې نه غواړي نوم یې خپور شي وایي:« مخکې په میرویس روغتون کې څلور ښځینه متخصصو ډاکټرانو کار کاوه، خو د طالبانو د ځینو فشارونو او د معاشونو د کمښت له امله درې تنو متخصصو ډاکټرانو دندې پرېښودې او اوس په ټول ولایت کې یوازې یوه متخصصه ښځینه ډاکټره لرو.»
د دغه روغتون کارکوونکي وايي، په ولادي او نسايي برخه کې د متخصصې ښځینه ډاکټرې شتون په نشت حساب دی، ځکه شته ډاکټره یوازې د څو ساعتونو لپاره خپلې دندې ته حاصریږي.
د میرویس روغتون د ولادې او نسايي څانګې یوه روغتیا پاله وايي:«ځینې وخت د زیږون پرمهال اړتیا وي چې د ماشوم مور عملیات شي، نو ډیر کله زموږ متخصصه ډاکټره چې باید عملیات وکړي، هغه په روغتون کې نه وي، بیا ایم ډي ډاکټرانې عملیات کوي، چې زموږ په مسلک کې ایم ډي ډاکټرې ته د عملیات کولو هیڅ اجازه هم نشته.»
د کندهار د عامې روغتیا ریاست سرچینې وايي، ځینو هغو داخلي موسساتو، چې د روغتیا په برخه کې کار کوي، د کندهار ولسوالیو ته د اېم ډي ښځینه ډاکټرانو په بست کې قابله ګانې استخدام کړې دي.
دغه سرچینه وايي، که د داخلي موسسو د دغه کار مخنیوی ونه شي، ډیرې منفي اغیزې به ولري. سرچینه زیاتوي، «له یوې خوا د ملایانو بندیزونه دي، له بلې خوا د داخلي موسسو فساد دی، ترمنځ یې عام او ناروغ کسان زیانمن شوي دی. که چیرې موږ د داخلي موسسو د دغسې کارونو مخنیوی کوو، بیا له لوړه سره موږ ته امر کیږي چې باید د موسسو په کارونو کې مداخله ونه کړو.»
د کندهار میرویس روغتون ته مراجعه کوونکي وايي، د یاد روغتون خدمات د پخوا په پرتله کم شوي او دوی د خپلو ناروغانو لپاره درمل، د عملیات وسایل او نور د اړتیا وړ توکي له بازار څخه پیري.
د صدیق الله په نوم یو کس چې مېرمن یې تازه د زیږون پرمهال عملیات شوې ده، وايي:«دوه ورځې مې د روغتون مخ ته تیرې کړي، بالاخره زما ښځه یې عملیات کړه، خو ټوله دوا او هر څه ما له بازار څخه ورته راوړل، زما تقریبا پنځلس زره افغانۍ مصرف شوې.»
وړاندې د کندهار د میرویس روغتون ناروغانو ته وړیا درمل، د ډاکټرانو معاشونه او طبي وسایل د سره صلب نړیوالې کمېټې له خوا ورکول کېدل خو له شاوخوا یو نیم کال راهیسې سره صلیب د دغه روغتون لپاره خپلې مرستې تر ۷۰ سلنې کمې کړې دي.
دا په داسې حال کې ده، چې څه موده وړاندې د ماشومانو د ملاتړ نړیوال صندوق (یونېسف) هم په کندهار کې د نوزېږو ماشومانو د لوړې کچې مړینې په اړه اندېښنه ښودلې او وايي، په دغه ولایت کې د نوزیږو ماشومانو د مړېنې شمېر د افغانستان په کچه خورا لوړ دی.
د حزب اسلامي مشر ګلبدین حکمتیار خبرداری ورکړی چې د بلوڅانو له لارې د پاکستان تجزیه به د ټولې سیمې نقشه بدله کړي او دا به د افغانستان د تجزیې مقدمه وي. حکمتیار وايي، «هند بلوچستان او خيبر پښتونخوا د سرو زرو په پتنوس كې كابل ته نه ډالۍ كوي».
حکمتیار په خپله تازه لیکنه کې وايي،چې که د بلوڅانو په نامه یو خپلواک هېواد جوړېږي، یواځینی ګټونکی به هند وي.
حکمتیار وايي، « دا حالت يوازې پاكستان نه بلكي افغانستان او ايران یې هم نه شي منلى. په دې سيمه كي فقط هند هغه هېواد دی چي كېداى شي دا حالت د ځان په ګټه وانګېري».
د حکمتیار په باور، له پاکستان نه د بلوچستان بېلتون به د ایران او افغانستان بلوڅان هم له دغه خوځښت سره یوځای کېدو ته وهڅوي.
نوموړي د دې مفکورې مخالفت کړی، چې ګواکې د بلوچ ازادۍ خوځښت به له پاکستان څخه تر بېلتون وروسته له افغانستان یا ایران سره یوځای شي، «دا به كوم كم عقله انسان وي چي ګومان كوي بلوڅان به د بلوچ ليبريشن مومنټ تر مشرۍ لاندې له پاكستان د بېلتون په صورت كې له افغانستان يا ايران سره يو ځاى شي يا به افغانانو ته د لوى افغانستان جوړولو مجال او فرصت په لاس ورشي».
حکمتیار د بلوچستان د تجزیې خطر له تاریخي لیدلوري هم څیړلی، او وايي چې انګریزانو له سیمې د وتلو پر مهال په قصدي ډول بلوڅان په دریو برخو افغانستان، پاکستان، او ایران وویشل او همداسې یې پښتانه د ډیورند کرښې له لارې سره جلا کړل.
نوموړي همداراز ادعا کړې چې د امریکا د شل کلن «اشغال» پر مهال، واشنګټن هند ته په افغانستان کې د پراخو استخباراتي فعالیتونو اجازه ور کړې وه او د ملي امنیت ریاست به تل هندپلوه څېرو ته سپارل کېده.
حکمتیار د قومي برابري او اسلامي ورورولۍ ملاتړ کړی، خو ټینګار یې کړی چې دا ډول مبارزې باید د تجزیې، نفرت او عداوت سبب نه شي.
حکمتیار وايي، د پاکستان تجزیه به د ټولې سیمې د نقشې د تغییر او د افغانستان د تجزیې مقدمه وي.
حکمتیار وايي، اوس كه د بلوچانو په نامه مستقل هېواد جوړېږي نو دا به د دې سيمې د ټولي اوسنۍ نقشې په تغيير منتج كېږي، د ايران او افغانستان بلوڅان به هم هڅوي چې له دوى سره يو ځاى شي او دا حالت يوازې پاكستان نه بلكې افغانستان او ايران یې هم نه شي منلى.
نوموړی زیاتوي، چې « هند به يوازې د پنجاب، سند او كشمير په نيولو بسنه نه كوي او بلوچستان او خيبر پښتونخوا به د سرو زرو په پتنوس كي كابل ته نه ډالۍ كوي، بلكې په كابل كې به هم خپل لاسپوڅى حكومت جوړوي».
د حزب اسلامي ددغه مشر په وینا، كه هند په خپل ګاونډ كې خپلواک او ځواكمن بنګله دېش، سريلانكا او پاكستان نه شي زغملى نو څنګه به هغه خپلواک او ځواكمن افغانستان مني چې پر ډیلي یې څو پېړۍ حكومت كړى.