د طالبانو یو پلاوی د کاسا ۱۰۰۰ پروژې په ناسته کې د ګډون په موخه تاجکستان ته ولاړ

د پښتونخوا ایالت د کورنیو او قبایلي چارو ادارې د رسمي شمېرو له مخې په ستانه کړای شویو کې ۱۶۹ تنه (ACC) کارت لرونکي او ۷۰۴ نور یې نااسناده افغان کډوال شامل دي.

دغه ادارې خبریالانو ته په لېږلو معلوماتو کې ویلي، ۶۹۰ تنه یې د تورخم او ۱۴ نور یې د انګور اډې له لارې استولي دي.

د دغو معلوماتو پر اساس پاکستان تر دې دمه یوازې د تورخم له لرې ۵۷۵۳۶۵ تنه افغان کډوال په جبري توګه افغانستان ته ستانه کړي دي.

بلخوا پاکستان له هند سره د اوربند تر اعلان وروسته یو ځل بیا د افغان کډوالو پر وړاندې خپل اقدامات سخت کړي، چې د ښځو او بشري حقونو د فعالانو نیونې او جبري ستنول په کې شاملې دي.

کارپوهان وايي، دا نیونې د پاکستان د تکراري سیاست یوه برخه ده، چې له بهرني فشار وروسته، خپل تمرکز افغان کډوالو ته اړوي.

په تېرو ورځو کې په اسلام‌اباد کې یو شمېر افغان کډوال، په ځانګړي ډول هغه ښځې چې د طالبانو له محدودیتونو دغه هېواد ته تښتېدلې وې، د پاکستاني امنیتي ځواکونو له خوا نیول شوي دي.

د بشري حقونو ډلې پر پاکستان نیوکه کوي، چې دغه نیونې د کډوالۍ نړیوالو اصولو خلاف دي او د هغو ښځو حقونه تر پښو لاندې کوي، چې د جنسیتي توپیر له کبله یې له افغانستان نه تیښته کړې ده.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د ملګرو ملتونو دغه ادارې ویلي، چې د مرستو کمېدو د شپږو میاشتو په اوږدو کې د سروې شویو سازمانونو نیمایي څخه ډیر د تړل کیدو له خطر سره مخ دي.

د ملګرو ملتونو د ښځو د جنیوا دفتر مشرې صوفیا کالټورپ خبریالانو ته وویل: «ډیری د ښځو سازمانونه اوس د دې خطر سره مخ دی. له دوی څخه غوښتل کیږي چې په لږو امکاناتو ډیر څه وکړي.»

هغې زیاته کړه، چې د متحده ایالاتو د بهرنیو مرستو ځنډول، چې بیاکتنه یې روانه ده، د پروژو لپاره د دې ادارې د تمویل څخه د ۴۰ میلیون ډالرو څخه ډیر اغیزمن کړي، چې په بحراني سیمو کې یې د ښځو او نجونو لپاره ویجاړونکې اغیزې رامنځته کړې دي.

کالټورپ د بېلګې په ډول وویل، په افغانستان کې، ښځې او نجونې باید د اساسي روغتیایي خدمتونو ته د لاسرسي لپاره ساعتونه مزل وکړي ځکه، چې ځینې ورنږدې روغتیایی تاسیسات تړل شوي دي.

د ښځو لپاره د ملګرو ملتونو د راپور موندنې ښیي، چې د مرستو کمېدو د ۴۱۱ ښځو په مشرۍ او د ښځو د حقونو سازمانونو ۹۰ سلنه اغیزمن کړي.

په دغه راپور کې راغلي، که چېرې د ښځو مرستندویه سازمانونو ته پر وخت مرستې ورنه کړل شي نو په راتلونکو شپږو میاشتو کې به وتړل شي.

د یادولو وړ ده، له هغه وخته چې د متحده ایالاتو ولسمشر ډونالډ ټرمپ د جنوري په میاشت کې د دویمې دورې لپاره واک ته راستون شو، د هغه ادارې په یوه بیاکتنه کې په ملیاردونو ډالره بهرنۍ مرستې کمې کړې، چې موخه یې د هغه د "امریکا لومړی" بهرنۍ پالیسۍ سره د پروګرامونو سمون ډاډمن کول دي.

هغه پر اېکس پاڼه کاږلي، چې دغه روغتون د لابراتوار، درملتون، د زړه د ناروغیو د ازموینو، د وینې فشار او د شکرې د معاینې لپاره په عصري روغتیایي اسانتیاوو سمبال دی.
هغه زیاته کړې، چې دغه روغتون به پر ډیورنډ کرښه مېشتو خلکو او افغان وګړو لپاره ښې روغتیایي اسانتیاوې برابرې کړي.
د هغه په وینا؛ د دغه روغتون په پرانیست غونډه کې د طالبانو او پاکستان لوړپوړو پوځي او اداري چارواکو او قومي مشرانو برخه اخیستې وه.
هغه وایي، د دغه روغتون د جوړولو اصلي موخه د دواړو هېوادونو د خلکو ترمنځ د دوستانه اړیکو پیاوړتیا ده.

خو نوموړي نه دي ویلي، چې دغه روغتون په یو وخت د څومره ناروغانو د درملنې وړتیا لري.

د طالبانو له‌خوا هم لا تر اوسه پورې د دغه روغتون د پرانیستې په اړه څه نه دي ویل شوي.

د طالبانو له‌خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه ډالۍ د طالبانو د رییس الوزرا د دفتر عمومي رییس عبدالواسع له‌خوا د افغانستان لپاره د ازبکستان د ځانګړي استازي عصمت الله ارګاشیف او د سورخندریا والي اوګلوبیک قاسموف په شتون کې د ازبکستان لوري ته په ګډ بازار کې سپارل شوې.

خبرپاڼه زیاتوي، چې د افغانستان لپاره د ازبکستان ځانګړي استازي د دغه هېواد د مرمر ډبرو د ترلاسه کولو پر مهال وویل چې «د دواړو خواوو ترمنځ اړیکې په کلتوري، ټولنیزو، سیاسي او اقتصادي برخو کې پراخې شوې دي، او په سیمه ییزه کچه، دا یو لوی بدلون دی.»

طالبان وايي، چې عصمت الله ارګاشیف وویل: «ازبکستان هڅه کوي، چې له افغانستان سره خپلې ښې اړیکې نورې هم پیاوړې کړي، د ستونزو لپاره چټک حل لارې ومومي، او په پوله کې سوداګري، اقتصاد، ټرانزیټ او نور پرمختګونه زیات کړي؛ ځکه چې دا د دواړو هیوادونو په ګټه دي.»

د طالبانو د ادارې په خبرپاڼه کې راغلي، چې دا مرمر د هرات ولایت د چشت ولسوالۍ له یوې کان څخه دي او د امام بخاري زیارت د بیارغونې لپاره دې هیواد ته ډالۍ شوی دي.

د طالبانو دغه پلاوې په داسې حال کې ازبکستان ته سفر کوي، چې د پلاوي مشر عبدالواسع د ملګرو ملتونه د بندیزونو له لېست کې شامل دی.

د یادونې وړ ده، چې په دې وروستیو ورځو کې سیمه ییزو او ګاونډیو هیوادونو ته د طالبانو د چارواکو سفرونه زیات شوي دي او په ورته وخت کې د طالبانو د انرژۍ او اوبو وزیر عبداللطیف منصور هم په ازبکستان کې دی او د «ازبکستان د انرژۍ اوونۍ په نړیوال فورم» کې یې ګډون کړی دی.

د عرب نیوز د راپور زیاتوي، د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند عبدالقهار بلخي تېره ورځ په یوه خبري غونډه کې وویل، طالبان «د هغو افغانانو د بیرته راستنیدو په اړه چې نور په کوربه هیوادونو کې د پاتې کیدو معیارونه نه پوره کوي، د امریکا او نورو هیوادونو سره د رغنده خبرو اترو لپاره چمتو دی.»

بلخي زیاته کړې ده، «افغانستان د ټولو افغانانو ګډ کور دی، او ټول د ازاد تګ راتګ حق لري.»

واشنګټن د دوشنبې په ورځ وویل، چې د افغانستان د وګړو لپاره لنډمهاله خونديتوب (TPS) به د مئ په ۲۰مه پای ته ورسیږي او د پای ته رسېدو نېټه به یې د جولای په ۱۲ نیټه پلې شي.

د افغان ایواک د مشر شان وان ډایور په وینا، د واشنګټن دا اقدام کولی شي له ۱۱۰۰۰ څخه زیاتو هغو افغانانو باندې اغیزه وکړي، چې ډیری یې د دوو لسیزو جګړو پر مهال د متحده ایالاتو ملاتړ کړی او په اوس وخت کې د طالبانو له ظلم څخه راتښتیدلي دي.

طالبان په داسې حال کې د افغان کډوالو د راستنېدو په اړه د امریکا سره د خبرو د چمتوالي خبر ورکوي، چې دغه ډلې په ۲۰۲۱ کال کې په افغانستان کې د بیا ځلې واک ترلاسه کولو وروسته ښځې له زده کړو، دندو او عامه ژوند څخه ایستلي او داسې تګلارې یې پلي کړې، چې ملګرو ملتونو یې د «جنسيتي توپیر» په نوم پېژني.

د ملګرو ملتونو په وینا، افغانستان له ۲۰۲۱ کال راپدېخوا په نړۍ کې له سوډان څخه وروسته دویم هغه هېواد دی چې له بد سیاسي، اقتصادي او بشري بحران سره مخ دي.

د یادولو وړ ده، چې د امریکا لخوا د افغانانو لپاره د لنډمهال خوندیتوب د پای ته رسولو وړاندې پاکستان او ایران په ډله ییزه توګه د اخراج لړۍ لاپسې چټکه کړې ده.

د روان کال اپریل میاشتې راهیسې ګاونډي هېواد پاکستان له ۱۰۰۰۰۰ څخه ډير افغان کډوال په جبري ډول افغانستان ته ستانه کړي دي.

همدا راز د کډوالۍ نړیوال سازمان (IOM) په وینا د روان ۲۰۲۵ کال د جنورۍ او اپریل میاشتو ترمنځ ایران له ۲۶۵۰۰۰ څخه ډیر بې اسناده افغانان هېواد ته ستانه کړي دي.