د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت ویلي، چې د دغه وزارت مالي او اداري معین محمد حامد حسیب د کازان ۱۶م نړیوال اقتصادي فورم په څنډه کې د اسلامي هېوادونو ترمنخ د علمي او تحصیلي همکاریو شریکولو غوښتنه وکړه.
د دغه وزارت په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې ښاغلي حسیب «په څو قطبي نړیوال سیستم کې د روسیې او اسلامي هېوادونو ترمنځ د علم او لوړو زدهکړو د تعامل پراخوالي» په غونډه کې د وینا پر مهال د اسلامي هېوادونو ترمنځ د علمي او تحصیلي همکاریو، د علمي تجربو او نوښتونو په شریکولو او پراختیا ټینګار وکړ.
غزه کې روغتیايي چارواکو ویلي، د اسراییل په هوايي بمباریو کې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې لږ تر لږه ۱۴۶ فلسطینیان وژل شوي او لسګونه نور ټپيان شوي دي.
د مارچ له اوربند وروسته، پر غزه د اسراییل تر ټولو خونړي بریدونه ګڼي.
د غزې په شمال کې د یو روغتون مشر مروان السلطان وايي:« یوازې له نیمې شپې راهیسې مو ۵۸ شهیدان ترلاسه کړي او لا هم ډېر کسان تر خاورو لاندې دي.»
هممهاله اسراییلي پوځ ویلي، چې پر غزه یې هوايي بردونه پیل کړي او په غزه کې د پراخو عملیاتو د پیلېدو لپاره یې خپل پوځیان راتول کړي دي.
د اسراییلي پوځ په وینا، له دغه عملیاتو څخه یې موخه حماس ته ماتې ورکول او د یرغمل شویو کسانو ژغورل دي.
ایراني رسنیو د دغه هېواد د پوځ په حواله راپور ورکړی، چې له افغانستان سره د سرحدي دېوال جوړولو چارې تر اوسه ۸۱ کیلومترو ته رسېدلې دي. دغه دیوال څلور متره لوړوالی لري او پر سر یې اغزن تار هم نصب شوی دی.
د ایران ایرنا خبري اژانس راپور ورکړی چې د شنبې په ورځ د ایران د پوځ د شمال ختیځې قرارګاه مرستیال قوماندان سرتیپ صادق نوري د خراسان رضوي ولایت د تاباد ولسوالۍ له افغانستان سره پر پوله د دېوال جوړولو د پروژې د لیدنې پر مهال ویلي، چې تر دې دمه د دېوال جوړولو چارې په ۸۱ کیلومتره واټن کې بشپړې شوې دي.
ښاغلی نوري وايي:« دا پروژه چې د وخت علمي او فني معیارونو پر اساس د پوځ له لوري پلې کیږي، ټولټال ۹۵۳ کیلومتره اوږدوالی لري، چې له دې ډلې څخه ۳۰۰ کیلومتره یې د خراسان رضوي ولایت اړوند ده.»
دغه ایراني چارواکي ویلي، له افغانستان سره د پولې تړلو او دېوال جوړولو د چارو چټکتیا لپاره یې له ۱۶ شرکتونو سره قراردادونه کړي دي. له افغانستان سره پر پوله د دېوال په جوړیدو سره ناقانونه تګ راتګ کم شوی دی. دغه دېوال څلورمتره لوړوالی لري او د سر برخه یې په اغزن تار پوښل شوې ده.
تر دې وړاندې د ایران د پوله ساتو ځواکونو قوماندان سردار احمد علي ګودرزي ویلي و چې د دغه هېواد په ختیځ او لوېدیځ سرحدونو کې له افغانستان او پاکستان سره د دېوالونو د جوړولو او لارو د بندولو د پلان هدف، ایران ته د نشهیي توکو د قاچاق او د ناقانونه کډوالو د راتګ مخنیوی دی.
په کندهار کې د دولتي روغتونونو یو شمېر ښځینه روغتیاپالو افغانستان انټرنشنل ته داسې اسناد وړاندې کړي، چې پکې څرګندېږي طالبانو ټولو ښځینه روغتیايي کارکوونکو ته امر کړی چې د دندې له پیل څخه تر پای پورې باید محرم ورسره مل وي. دوی شکایت کوي چې "پر یو معاش دوه کسان کار کوو."
په کندهار کې د دولتي روغتیايي بنسټونو یو شمېر ښځینه روغتیاپالانو د شنبې په ورځ (د غويي ۲۷مه) افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې کندهار کې د طالبانو د امر بالمعروف ریاست پرې نوي بندیزونه لګولي دي.
د ترلاسه شو سندونو له مخې د «جک» موسسه چې د کندهار دولتي روغتونو کې روغتیايي خدمات وړاندې کوي، د کندهار امربالمعرف ورته امر کړی، چې د ښځینه روغتیاپالانو د محرم پیژندنه تایید او دوی ته یې معرفي کړي.
په یوه بل مکتوب کې د «جک» موسسې ادارې د خپلو ښځینه کارکوونکو د محرم بشپړ معلومات د طالبانو امر بالمعروف ریاست سره شریک کړي دي.
د ښځینه روغتیاپالانو په وینا، د دوی محرم باید په کاري وخت کې له دوي سره په کلینیک یا هم په روغتون کې موجود وي.
د معلوماتو له مخې طالبانو ټولو روغتیایي برخو کې ډاکترانو او نرسانو په کډون ټول ښځینه پرسونل باندې دا بندیز جبري کړی.
هغوی وایي، له ښځینه روغتیاپالو سره داسې چلند کېږي، چې ګواکي د امر بالمعروف ریاست غواړي ښځې مجبوره شي چې دندې پرېږدي او په کور کیني.
یوې ښځینه روغتیاپالې وویل:« په چک پواینټونو کې هم طالبان پوښتنې کوي که محرم هم وي بیا هم دوی داسې ناوړه پېِغورونه راکوي، چې کواګې مونږ د اسلام خلاف عمل کوو.»
دغه څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د افغانستان انټرنشنل ـ پښتو د یوه راپور له مخې، په کندهار کې د ښځو درملنه له جدي ګواښ سره مخ ده، ځکه چې دا مهال د دغه ولایت په دولتي روغتیايي بنسټونو کې یوازې یوه ښځینه متخصصه ډاکټره حضور لري. پخوا چې څو ښځینه متخصصې ډاکټرې هلته کار کاوه، خو د طالبانو له واکمنېدو وروسته یې خپلې دندې پرېښې دي.
د طالبانو د ډلې مشر ملاهبت الله په کندهار کې مېشت دی او له هغه ځایه د افغانستان چارې اداره کوي خو نیوکې دا دي، چې د نورو ولایتونو په پرتله په کندهار کې ټولنیز بندیزونه ورځ تربلې زیاتېږي او دا کار به په دولتي سیسټم کې د ښځینه روغتیاپالانو شمېر نور هم راکم کړي.
پاکستاني رسنیو راپور ورکړی، چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګریزه راکړه ورکړه په مارچ میاشت کې له ۱۰۰ میلیونو ډالرو څخه کمه وه، خو په اپریل میاشت کې ۱۱۹ میلیونو ډالرو ته لوړه شوې ده.دغه رسنۍ زیاتوي، چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ په تېره یوه میاشت کې سوداګري ۲۳سلنه ډېره شوې.
د دواړو هېوادونو ترمنځ په مارچ میاشت کې یوازې د ۹۷ میلیونه ډالرو په ارزښت سوداګري ترسره شوې وه، خو په اپریل میاشت کې ۲۳ سلنه لوړه شوې او ۱۱۹ میلیونه ډالرو ته رسیدلې ده.
د رسنیو د معلوماتو له مخې، پاکستان په اپریل میاشت کې افغانستان ته د ۸۷ میلیونه ډالرو په ارزښت صادرات کړي، چې د مارچ میاشتې په پرتله ۲۱ سلنه زیاتوالی ښيي.
همدارنګه په همدې میاشت کې پاکستان ته د افغانستان صادرات هم ۲۸ سلنه ډېر شوي. افغانستان په اپریل میاشت کې پاکستان ته ۳۲ میلیونه ډالرو په ارزښت صادرات کړي دي، په داسې حال کې چې په مارچ میاشت کې پاکستان ته د افغانستان د صادراتو کچه یوازې ۲۵ میلیونه ډالره وو.
مګر پاکستاني رسنیو دا هم زیاته کړې، چې د تېرکال د اپریل میاشتې په پرتله بیا هم د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ کچه په ټېټ حالت کې ده.
که څه هم پاکستان هڅه کوي خپل صادرات افغانستان ته زیات کړي، خو اوس د پخوا په پرتله د پاکستاني صادراتو ځای تر ډېره ایران صادراتو نیولی دی.
د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین د شنبې په ورځ وویل، چې د روسیې او عربو هیوادونو ترمنځ لومړۍ سرمشریزه به د روان کال د تلې په ۲۳مه (د اکتوبر ۱۵مه) جوړه شي. د منځني ختیځ کړکېچونه، اقتصادي همکارۍ او نړیوال بدلونونه به د دې ناستې مهم بحثونه وي.
پوتین د سیمې د کړکېچونو د حل په برخه کې د عربو هېوادونو رول ته په اشارې وویل: «روسیه د منځني ختیځ د شخړو د حل لپاره د عربو هېوادونو سیاسي او ډېپلوماټیکو هڅو ملاتړ کوي.»
هغه دا هم وویل چې د سیمې د لانجمنو مسایلو حل باید د هېوادونو د حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا په درناوي سره وشي.
که دا ناسته ترسره شي، نو دا به د روسیې او عربو هېوادونو ترمنځ په لوړه کچه لومړۍ رسمي سرمشریزه وي.