د برېتانیا ستره محکمه د افغان ځانګړو سرتېرو پر غوښتنلیکونو قضایي بیاکتنه کوي

صالح دا څرګندونې په یوه اېکس پوسټ کې کړې دي او زیاته کړې یې ده چې خلیل‌زاد له ۱۹۹۴میلادي کال راهیسې، کله د قومي لابي‌ګر، کله د یونیکال شرکت د ګټو پلوي او کله د سي‌ای‌اې د غیرمستقیم استازي په توګه دندې ترسره کړې دي.

نوموړی باور لري چې د دوحې تړون له لارې خلیل‌زاد طالبانو ته ستر خدمت کړی او اوس طالبان ځانونه دده پوروړي ګڼي.

صالح زیاتوي، د خلیل‌زاد مېرمن چې له افغان کډوالو غواړي بېرته هېواد ته ستانه شي، د یوه نفوذي عامل او دده د بدنامه خاوند د رول لوبونې له دریځه دا خبرې کوي او دا ډول خبرې د دوی له نظره «صادقانه او په حقه» دي.

امرالله صالح ټینګار کړی چې که له۲۰۰۱کال نه تر ۲۰۲۱ کلونو پورې پېښې په دقیقه توګه وڅېړل شي، څرګنده به شي چې خلیل‌زاد د عزیزی بانک او دوو مخابراتي شرکتونو په ګډون، له ګڼو فساد زېږوونکو قراردادونو سره تړاو درلود.

ملا هبت الله اخوندزاده د یوه شفاهي حکم پر اساس د کابل، پروان، کاپیسا، لغمان، نورستان، کونړ او ننګرهار ولایتونو کې د ۳۸ ولسوالیو په امنیه قوماندانانو کې ادلون بدلون راوستی.

د طالبانو په واکمنېدو سره د تېر نظام د سیمه ییزو ارګانونو د خپلواکي ادارې له لغو کېدو وروسته په ولایتونو کې د والیانو او ولسوالانو ګومارنې د کورنیو چارو وزارت اړوند شوې دي، خو د طالبانو مشر د والیانو، امنیه قوماندانانو، ولسوالانو او د ولسوالیو لپاره د امنیه قوماندانانو ټاکنې د سراج الدین حقاني له مشورې پرته په خپلواکه توګه کوي.

د ملا هبت الله اخوندزاده په تازه شفاهي حکم کې چې د ۳۸ ولسوالیو امنیه قوماندانان یې له یوې څخه بلې ولسوالۍ ته تبدیل کړي، ښکاري چې نوموړي له کندهار څخه د یادو کسانو د ادلون بدلون امر کړی او د کورنیو چارو وزارت ته یې د عملي کېدو امر شوی دی.

د سرچینو د معلوماتو له مخې، ملا هبت الله له سراج الدین حقاني سره له مشورې پرته د کورنیو چارو وزارت اړوند ټولې ټاکنې په خپلواکه توګه کوي او د کندهار او کابل ترمنځ د ځینو مخالفتونو لامل هم همدا ښودل کیږي.

د ازبکستان په ترمذ ښار کې په لومړي ځل د منځنۍ او سویلي اسیا ترمنځ د اړیکو پراخولو په موخه درې ورځني کنفرانس کې د ټرانس افغان پروژې د عملي کېدو او په سیمه کې د بې ثباتۍ د اندېښنو په اړه بحثونه شوي دي.

ازبک رسنیو ویلي، چې په دغه درې ورځني کنفرانس کې د منځني ختیځ، اسیا پاسفیک، اروپا او سیمه ییزو هېوادونو څخه شاوخوا ۲۰۰ کسانو برخه اخیستې.

د ازبکستان د ستراتیژیکو مطالعاتو د انسټیټوټ مشر الدور عریپوف ویلي، چې د نړۍوالې بې ثباتۍ پرمهال د دغه ډول کنفرانس جوړولو اړتیا تر بل هروخت ډیره ده. نوموړي د منځنۍ او سوېلي اسیا ترمنځ د سوداګریرزې راکړې وکړې په اړه زیاته کړه:«تېر کال د منځنۍ او سویلی اسیا ترمنځ سوداګریز تبادلات له ۵ مېلیارده ډالرو اوښتي خو لا هم سوداګري محدوده ده.»

نوموړي د ټرانس افغان پروژې پر چټکې عملي کېدا ټینګار کړی او په باور یې، د یادې پروژې په پلي کېدو سره به د منځنۍ او سویلي اسیا ترمنځ د سوداګرۍ حجم زیات شي.

پر همدغه مهال ټایمز اف سینټرل اسیا په خپل راپور کې ویلي، چې د ټرانس افغان پروژه په افغانستان او پاکستان کې د امنیتي اندیښنو، د افغانستان په غرنیو سیمو او تخنیکي مسایلو کې له ځنډ سره مخ ده او ښايي د یادې پروژې برخلیک د نړیوالو د سیاستونو او جیوپولیټیک فشارونو تر اغیز لاندې راشي.

د خوړو د بحران د نړیوالې شبکې د ۲۰۲۴ کال په راپور کې راغلي چې په ټوله نړۍ کې ۲۹۵.۳ میلیونه خلک په ۵۳ هېوادونو کې د خوړو له سخت نشتوالي سره مخ دي.

د دې ارزونې له مخې، په شمېر کې د تېر کال په پرتله ۱۳.۷ میلیونه کسان زیات شوي.

په دې راپور کې سودان د نړۍ تر ټولو اغېزمن هېواد بلل شوی، چې ۸.۵ میلیونه کسان پکې د خوړو له سختو ستونزو سره لاس او ګرېوان دي.

راپور زیاتوي چې په ۲۰۲۴کال کې په افغانستان کې د کرنیزو حاصلاتو د ښه حاصل، د انفلاسیون یا ګرانوالي د کمېدو او د بشري مرستو د دوام له امله د خوړو له ناامنۍ سره مخ کسانو شمېر ۴.۱ میلیونه کم شوی و.

خو سره له دې، یاد سازمان خبرداری ورکوي چې لا هم ۱۵.۸ میلیونه افغانان د خوړو له بحراني حالت سره مخ دي.

دې شبکې د سودان د وضعیت په اړه ویلي چې د خوړو د لوړې کچې کمي له امله په دې هېواد کې قحطي رامنځته شوې ده.

همداراز، راپور وايي چې د غزې په تړانګه کې د جګړې دوام او فلسطینیانو ته د خوړو د مرستو بندېدل د قحطۍ خطر لا پسې زیات کړی.

راپور زیاتوي چې په نایجریا کې د خوړو له سختې ناامنۍ سره مخ وګړو شمېر ۶.۹میلیونه ډېر شوی او اوس ۳۱.۸میلیونه کسانو ته رسېدلی.

په میانمار کې هم د جګړو شدت او طبیعي افتونو ۳.۷میلیونه خلک له خطر سره مخ کړي دي.

دغه څلور کسان د ځانګړو عملیاتو د ۶۰۱مې ډلې غړي وو او ټاکل شوې وه چې د باج اخیستو، نافرمانۍ، له دندې د سرغړونې او د همکارۍ نه کولو په تور محاکمه شي.

د چک رسنیو رپوټ ورکړی و چې دا تورونه د ۱۹ کلن وحیدالله خان له مړینې سره تړاو لري. نوموړی په۲۰۱۸ کال کې د هرات ولایت په شینډنډ کې پر بهرنیو سرتېرو د برید له امله نیول شوی و.

په دغه برید کې یو چکی سرتېری وژل شوی او دوه نور ټپیان شوي وو.

د چک د ولسمشر دفتر ویلي: « د دې قضیې د ټولو حالاتو تر دقيقې ارزونې وروسته، ولسمشر د جګړې د حالاتو ځانګړې بڼه په پام کې ونیوله، چې دا پېښه پکې شوې وه».

دفتر زیاته کړې، دا هم په پام کې نیول شوي چې دغه سرتېري په مستقیم ډول د زور زیاتي په جرمونو تورن نه وو.

نیویارک ټایمز په ۲۰۱۸ کال کې رپوټ ورکړی و چې خان له نیول کېدو وروسته د امریکایي او چکي سرتېرو له خوا وهل شوی و، بې هوښه شوی و او په همغه ورځ افغان ځواکونو ته وسپارل شو او وروسته ومړ.

امریکایي او چکي ځواکونه دواړه د پېښې په تړاو تر پلټنو لاندې وو.

د چک پوځ له ۲۰۰۲کال نه تر ۲۰۲۱ پورې په افغانستان کې فعال و.