ډان ورځپاڼه: هغه افغانان چې پاکستاني پېژند کارډونه لري په خاموشۍ خپل هېواد ته ځي

د محکمې اسناد ښيي چې دغه افسر د ټولو هغو افغان سرتېرو غوښتنې رد کړې چې د "ټرېپلز" په نوم یادېږي، سره له دې چې دوی له طالبانو سره د جګړې له امله له سختو ګواښونو سره مخ دي.

د طالبانو له‌خوا د ۲۰۲۱م کال په اګسټ کې د کابل حکومت له نسکورېدو وروسته، ځینې دا کمانډوان حتی وژل شوي هم دي.

کله چې په دغه هېواد کې یوې عالي محکمې دبرېټانیه ځانګړو ځواکونو د احتمالي ناقانونه وژنو په تړاو پلټنې پیل کړې د افغان کمانډویانو د پناه غوښتنې عریضې رد شوې.

راپورونه وايي، دد برېټانیا ځانګړي ځواکونو د شپې له خوا د عملیاتو پر مهال د ۲۰۱۰ او ۲۰۱۳ ترمنځ لږ تر لږه ۸۰ افغان بندیان وژلي دي، او دا عملیات اکثره د "ټرېپلز" افغان ځواکونو په ملتیا ترسره شوي دي.

اوس اندېښنه شته چې یاد برېتانوي افسر غوښتل چې د ټرېپلز ځواکونه د شاهدانو په توګه د محکمې له حاضریدو راوګرځوي، ځکه که دا سرتېري برېتانیا ته داخل شوي وای، ښایي عدالت ته غوښتل شوي وای او شواهد یې وړاندې کړي وای.

د پخوانیو سرتېرو لپاره د بریتانیا وزیر جاني مرسر ویلي: «زه له دې راپورونو سخت حیران او خپه یم. یا نو ماته دروغ ویل شوي، یا دومره نالایقه دي چې نه پوهېږي څه روان دي.»

هغه زیاته کړه: «زه چمتو یم د هغو حقوقي اقداماتو ملاتړ وکړم چې د حکومت له خوا د احتمالي جنایي غفلت پر وړاندې ترسره کېږي».

دوی دا هم ویلي چې د افغان ژوند ارزښت ښایي د برېتانیې ځانګړو ځواکونو ته مهم نه وي، خو ماته ډېر اهمیت لري.

یاد اسناد د برېتانیا د حکومت پر ضد د یوه حقوقي شکایت برخه دي، چې پکې ویل شوي د افغان سرتېرو د پناه غوښتنو ردول د افغانانو د انتقال او مرستې له ملي پالیسۍ (ARAP) سرغړونه ده.

د ټرېپلز یوه افسر دا قضیه پیل کړې، چې خپلو پخوانیو همکارانو ته یې د طالبانو له خوا د وژنې او شکنجې شاهدي ورکړې، پداسې حال کې چې دوی د برېتانیا له خوا د انتقال تمه لرله.

ویل کېږي چې په ۲۰۱۰ او ۲۰۱۱م کلونو کې افغان سرتېرو دبرېتانیا ځانګړوځواکونو له تاکتیکونو ناخوښي څرګنده کړې وه او د شپې له عملیاتو یې انکار کړی و، همداراز یې رسمي شکایت ثبت کړی و چې د برېتانیه ځانګړې ځواکنه بې‌ګناه کسان وژني.

دد برېتانیه ځانګړوځواکونو (ایس ای ایس) پر ضد د جنګي جنایتونو د قضیې پایلې تمه ده سږ کال خپرې شي، چې ښایي له امله یې یو شمېر سرتېري بیا عدلي څېړنو سره مخ شي.

د طالبانو د دغه جنجالي وزارت ویاند سیف الاسلام خېبر وايي، چې په بېلابېلو ولایتونو کې یې په غوايي میاشت کې د ۳۸ مېرمنو د جبري نکاح مخه نیولې، ۲۴ مېرمنو ته یې د میراث حق سپارلی، ۴۰ مېرمنې یې له کورني تاوتریخوالي ژغورلي، ۲۲ مېرمنو ته یې د مهر حق اخېستی او ۸ مېرمنې یې په بدو کې له ورکولو ژغورلي دي. خو نوموړي د دغو قضیو په تړاو د هغوی په اړه، چې د قانون سرغړونه یې کړې او پر ښځو یې تاوتریخوالی کړی، نور جزییات نه دي وړاندې کړي.

د وزارت ویاند ویلي، چې ۴۱ کوډګر او جادوګر یې هم نیولي دي.

د طالبانو امر بالمعروف وزارت ویلي، چې د ښځو شرعي حقونو ورکړې ته ژمن دی.

دغه وزارت په داسې حال کې د ښځو د حقونو د ورکړې ادعا کوي، چې د دغې ډلې په واکمنېدو سره په افغانستان کې په مېلیونونو ښځي او نجونې د زده کړو، کار، له کور څخه د بهر وتلو او ټولنیزو حقونو څخه بې برخې شوي دي.

د مشهد د اور وژنې د څانګې مشر حمید رضا کافینیا تایید کړې ده، چې تېره یکشنبه د غوايي میاشتې په ۲۷مه نېټه د مشهد په ګلشهر کې یو ۴۰ کلن سړی د ځان سوځولو له امله مړ شوی دی.

نوموړي رسنیو ته ویلي، چې یاده پېښه د یکشنبې په غرمه د مشهد د ګلشهر سیمي په یوه کور کې رامنځته شوې. حمید رضا د وژل شوي کس د هویت په اړه څه نه دې ویلي، خو وايي، چې د ژغورنې ډلې له رسیدو مخکې له سختي سوځیدنې له امله مړ شوی دی.

سرچdنو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې محمد امیر توسلي د خپل استوګنې پاڼې د نوې کولو لپاره د کفالت دفتر ته مراجعه کړې وه، خو ایراني چارواکو د هغه د استوګنې پاڼه د نامعلومو دلایلو له امله نه وه نوې کړې.

سرچیني وايي، چې دغه پخواني پیلوټ له ایران څخه د شړلو او د طالبانو د غچ اخېستنې له ویرې خپل ژوند پای ته رسولی.

د افغانستان د ژغورنې د مقاومت شورا غړي محمد محقق ویلي، چې د ایران چارواکو د شورا له پلاوي سره په یوه غونډه کې هوکړه کړې وه، چې زیانمنونکي افغان کډوال به نه شړي.

نوموړي د جمعې په ورځ د دغه پخواني افغان پیلوټ په مرګ خواشیني څرګنده کړې او د ایران له چارواکو یې غوښتنه کړې، چې له کډوالو سره په ځانګړې توګه د پخواني حکومت له نظامیانو او زیان منونکو ډلو سره «د اسلامي رحم او شفقت سره چلند وکړي ترڅو د ورته پیښو مخه ونیول شي.»

دا په داسې حال کې ده، چې ایران هغه افغانان چې د استوګنې اسناد نلري بېرته افغانستان ته شړي او په زرګونو سرتېري او پخواني حکومتي کارمندان چې د طالبانو له واکمنېدو وروسته په ایران کې اوسیږي بېرته افغانستان ته د شړلو له ګواښ سره مخ دي.

د راپورنو پر بنسټ ایران د نړیوالو سازمانونو له خوا د بیا کتنې، پیژندنې او تصویب وروسته د افغانستان د تېر نظام سرتېرو د استوګنې موده د شپږو میاشتو لپاره غځوي، خو پخواني افغان نظامیان وايي، چې د استوګنې د جوازونو د نوي کولو پورسه خورا ستونزمنه ده.

عبدالسلام حنفي دا څرګندونې په داسې حال کې کوي چې، د ملي ټلویزیون یو شمېر کارکوونکو د سې شنبه په ورځ (د غويي ۳۰مه) افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې طالبانو شاوخوا ۳۰۰ کسان چې پکې ۹۰ ښځې هم شاملې دي، تنقیض شوي او کورونو ته رخصت کړای شوي دي.

ورپسې د افغانستان له خبریالانو د ملاتړ سازمان په ډلییزه توګه د ملي راډیو ټلوېزیون د کابو ۳۰۰ کارکوونکو ګوښه کول د اندېښنې وړ وبلل او وې ویل، د طالبانو له خوا دا اقدام د رسنیو د ازادۍ ځپلو او له ټولنیزو ډګرونو په ځانګړي ډول له رسنیو د مېرمنو د سېسټماټیک له‌منځه وړلو پر لور یو بل ګام دی.

یاد سازمان د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې په ګوښه کړل شویو کسانو کې داسې خبریالان هم شته، چې د کلونو مسلکي تجربه‌لرونکي دي او د ملي رسنیو په وده او دوام کې یې مهم رول لوبولی دی.
دغه سازمان وایي، چې د یاد شمېر خبریالانو پروړاندې د طالبانو چلند د دې کسانو تجربې او هڅو ته څرګنده بې‌احترامي ده او د افغانستان د ازادې اطلاع‌رسونې راتلونکي ته نه جبرانېدونکی زیان دی.

طالبانو د یادې لیدنې په اړه کوم انځور نه دی خپور او دا هم نه ده څرګنده چې په دغه لیدنه کې د ازادو رسنیو استازو هم ګډون درلود او کنه.

یاده دې وي، چې د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته تر دې دمه د خبریالانو او رسنیو کارکوونکو پر ضد د تاوتریخوالي ۵۲۵ قضیې ثبت شوې دي.
دغه پېښې له وهلو ټکولو، ګواښلو، سپکاوي، نیولو، تر جبري اعترافونو او ان بندي‌کېدو پورې رسېږي.
همدا اوس لږ تر لږه ۹ خبریالان د طالبانو په زندانونو کې دي، چې د خپل کار او مسلکي فعالیت له امله نیول شوي دي.

پښتین وايي، د شمالي وزیرستان د میرعلي په سیمه کې د پاکستاني پوځیانو د ډرون بریدونو په غبرګون، د پېښور، دیر شرینګل، هزاره، فاټا، اسلام‌اباد، کوهاټ، لاهور، فیصل‌اباد، بهاولپور، بنو، عبدالولي خان مردان، ګومل او سوات پوهنتونونو زده کړیالانو اعتراضي لاریونونه وکړل.

نوموړی وايي، چې په میرعلي کې لا هم لاریون دوام لري.

دغه لاریونونه په پښتونخوا په میرعلي کې د ډرون برید له امله د ماشومانو د وژلو په غبرګون پیل شوي او منظور احمد پښتین وایي، چې تېره ورځ هم په تېراه کې درې ځوانان د وسله والو له لوري وژل شوي دي.

نوموړي پر ځوانانو ږغ کړی، چې د پښتونو په سیمو کې د روانو ظلمونو په وړاندې دې چوپ نه پاتې کیږي، او غوښتنه یې کړې، چې خپل مدني او اعتراضي لاریونونه دوامداره وساتي.