د افغانستان لپاره د بښنې نړیوال سازمان استازې: سیلانیان د طالبانو تبلیغاتي وسیله ده

نږدې کسانو یې افغانستان انټرنشنل ته ویلي، یاد سړی له رواني ستونزو رنځیده او تر دې وړاندې یې هم په کندهار ولایت کې یو تن وژلی و. د دې درې کسیزې وژنې انګیزه لا تر اوسه څرګنده نه ده.

په هرات کې د طالبانو امنیه قومانداني د دغو وژنو پېښه تایید کړې او ویلي یې دي چې په دې اړه پلټنې روانې دي.

د وژونکي خپلوان زیاتوي چې یاد کس د طالبانو د ادرسکن ولسوالۍ پولیسو نیولی دی.

یاده پېښه داسې مهال رامنځته شوې چې د شنبې په ورځ (د غبرګولي درېیمه) هم په مرکز هرات کې یوه بل سړي خپله مېرمن وژلې وه.

راپورونه ښيي چې واک ته د طالبانو تر راتګ وروسته، کورنی تاوتریخوالی او د ښځو پر ضد وژنې په بې‌سارې ډول زیاتې شوې دي.

د طالبانو د امربالمعروف، نهی عن المنکر او شکایتونو اورېدلو وزارت نن یکشنبه، د غبرګولي ۴مه، وویل، چې ددې ډلې وزیر شیخ محمد خالد حنفي له علماوو، دعوت کوونکو او له یو شمېر پوهانو سره د دعوتي چارو د سمون او په دې برخه کې د همغږۍ په موخه ناسته کړې ده.

ناستې ته د طالبانو د امربالمعروف وزیر ویلي، چې « د قلم پر ځای کارول جهاد اکبر دی چې باید د دین خدمت پرې وشي او د اسلامي نظام د دفاع لپاره کار ترې واخیستل شي، ځکه الله ج تاسې ته توان درکړی او د قیامت په ورځ درنه پوښتنه کوي».

خالد حنفي زیاته کړې چې په دین کې استقامت د مسلمانانو ځانګړنه ده او لکه څنګه چې خلک د خپل مال او کور د ساتلو لپاره دیوالونه جوړوي، د عقیدې دیوالونه هم باید دومره لوړ او پياوړي وساتل شي چې دده په باور، غلیم ته د تیري فکر هم زړه ته ورنه شي.

دغه راز نوموړي د خپلې ډلې علماوو او لیکوالو ته ویلي، چې نن سبا د دعوت او قلم جګړه ده نو په همدې بنسټ د «غرب د منفي تبلیغاتو» په مقابل کې قلمي او دعوتي مبارزه او د عامه ذهنیت سمون د ټولو دیني عالمانو او لیکوالو مسوولیت دی.

د طالبانو دغه چارواکی داسې مهال دا څرګندونې کوي، چې دې ډلې د فکر او بیان پر ازادۍ پراخ بندیزونه لګولي او له کتابتونونو یې په زرګونو هغه کتابونه ټول کړي، چې ددوی په سلیقې برابر نه دي.

د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې ادارې ویلي، چې په افغانستان کې د څارویو د خولې او پښو د ناروغۍ «طبق» خپرېدل په خطرناک ډول وده کوي.

یادې ادارې ویلي، چې د دې ناروغۍ د خپرېدو له امله مېلیونونه غواوې، پسونه او وزې له ګواښ سره مخ دي.

د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې ادارې د افغانستان خلاصې پولې، د حیوانانو پرله پسې انتقال، د اقلیم بدلون، محدود واکسین، د حیوانانو د درملنې لپاره کمزوري خدمات او چاپیریالي فشارونه د طبق «FMD» ناروغۍ د خپرېدو اصلي لاملونه بللي دي.

دغې ادارې ویلي، چې ویریس په ډیرې چټکۍ سره خپریږي او له امله به یې ډیر مالداران متضرر شي.

د ملګرو ملتونو د یادې ادارې په وینا، د حیوانانو د یادې ناروغۍ د خپرېدو مخنیوي هڅي یې پیل کړې دي او تېرکال یې هم شاوخوا ۸۰۰ څارویو ته واکسین ورکړی دی.

د طالبانو د کرنې وزارت ویلي، چې په کابل او یو شمېر ولایتونو کې یې د طبق ناروغۍ له خپریدو وروسته د نړيوالو مرستندویه موسسو په مرسته د همغږۍ ناسته کړې ده، چې د ناروغۍ د خپرېدو مخنیوي او درملنې لپاره ګډې حللارې ولټوي.

سرچینې وايي، د کوکنارو کروندګرو د سیمه‌يیزو طالبانو په ملاتړ له دغو وسله‌والو مامورینو سره نښته کړې او دواړو غاړو یو پر بل ډزې کړې دي.

دغه نښته د ځایي وخت له مخې د ماسپښین دوه بجې شاوخوا د فرغامنج کلي کې رامنځته شوې ده. د سرچینو په وینا، په دې نښته کې لږ تر لږه څلور ملکي کسان ټپیان شوي دي.

یوه بله سرچینه، چې د پېښې له ځایه یې خبر ورکړی، ادعا کوي چې په دې نښته کې د ضیاءالله په نامه یو ملکي وګړی وژل شوی او همداراز د طالبانو د کوکنارو ضد ځانګړې قطعې یو غړی هم ټپي شوی دی.

سرچینې زیاتوي، چې د طالبانو دغه ځانګړې قطعه د خلکو د سخت مقاومت له امله، د سیمه‌يیزو طالبانو له ملاتړ سره سره، بیرته خپلې قرارګاه ته ستنه شوې ده.

طالب چارواکو تر اوسه د دې نښتې په اړه رسمي نظر نه دی ورکړی.

دا په داسې حال کې ده، چې تېر کال هم د طالبانو ټیمونه د کوکنارو د کروندې د تخریب لپاره له ورته مقاومت سره مخ شوي وو، او څو ملکي کسان د طالبانو او بزګرانو ترمنځ په نښتو کې وژل شوي وو.

د بدخشان د طالبانو ځایي چارواکو په تېره لیندۍ میاشت کې ویلي وو، چې د کوکنارو د کرکېلې په تور یې له بېلابېلو ولسوالیو څخه له ۱۰۰ زیات کسان نیولي دي.

د ۲۰۲۵ کال د مې پر۲۱مه، د چین، پاکستان او افغانستان د بهرنیو چارو وزیران د درې اړخیزو خبرو په چوکاټ کې د بیجینګ په یوه «غیر رسمي» ناسته کې سره راټول شول. دا نوښت چې په ۲۰۱۷ کې پیل شوی و، وروستۍ غونډه یې د۲۰۲۳ کال په می کې ترسره شوې وه.

د چین د بهرنیو چارو وزیر وانګ يي په وینا، د دې غونډې مهمه پایله دا وه چې افغانستان او پاکستان د ډیپلوماتیکو اړیکو د لوړولو څرګنده اراده وښوده او دواړو هېوادونو په اصولو کې موافقه وکړه چې ژر تر ژره به خپل استازي سره واستوي.

وانګ وویل، چین د دې پرمختګ هرکلی کوي او د دواړو هېوادونو ترمنځ د اړیکو د ښه والي لپاره به مرسته جاري وساتي.

وانګ يي همداراز اعلان وکړ چې د چین د "یو کمربند، یوه لار" ستراتیژۍ لاندې به د چین ـ پاکستان اقتصادي دهلیز چې ارزښت یې ۶۲ میلیارد ډالرو ته رسېږي، اوس افغانستان ته هم وغځېږي.

یوه پاکستانی ډیپلومات چې د دې خبرو له جزئیاتو خبر دی، الجزیرې ته ویلي چې د درې‌اړخیزو ناستو بل پړاو به ډېر ژر، د څو اونیو په موده کې ترسره شي چې د بیجینګ د غونډې له پایلو ګټه پورته شي.

دغه چارواکي چې نه یې غوښتل نوم یې واخیستل شي، د بیجینګ د غونډې په اړه وویل، « زه د پایلو په اړه مناسب خوشبین یم. دا د درې واړو هېوادونو ترمنځ د باور او اعتماد جوړونې یوه غوره هڅه وه».

درې اړخیزه ډیپلوماسي

دغه غونډه د می له ۷مې تر ۱۰مې پورې د هند او پاکستان ترمنځ له څلور ورځني نظامي کړکېچ وروسته وشوه. هند ویلي و چې د پهلګام برید (چې ۲۶ ملکیان پکې ووژل شول) په بدل کې یې د پاکستان پر خاوره «ترهګر مرکزونه» بمبارد کړي، خو پاکستان دا تورونه رد کړل. دواړو لوریو پر یو بل د بریدونو تور پورې کړ او وضعیت تر جګړې ورسید، چې بیا د امریکا په منځګړیتوب پای ته ورسېده.

په دې جګړه کې د پاکستان پوځ له چینایي الوتکو، توغندیو او هوايي دفاع سیستمونو کار واخیست.

بل‌خوا د هند د بهرنیو چارو وزیر ایس. جې شنکر ویلي، د می په ۱۵مه د افغانستان د بهرنیو چارو له سرپرست وزیر امیرخان متقي سره خبرو کې یې د پهلګام برید غندنه وستایله. همداراز راپورونه ورکړل شول چې د طالبانو لوړپوړی چارواکی ابراهیم صدر د می په لومړیو کې له هندي استازو سره لیدلي دي.

ترینګلې اړیکې

که څه هم د طالبانو واک ته بیا ستنېدل په پاکستان کې د بریا په توګه لیدل کېدل، خو اوس د دواړو خواوو ترمنځ اړیکې ترینګلې شوې. پاکستان تور لګوي چې طالبان تحریک طالبان پاکستانته اجازه ورکوي چې له افغانستان نه بریدونه وکړي، خو طالبان دا تورونه ردوي.

د پاکستان د سولې څېړنو انسټیټوټ له مخې، په ۲۰۲۴ کال کې پاکستان ۵۲۱ بریدونه تجربه کړي، چې نږدې ۱۰۰۰ تنه ملکیان او امنیتي سرتېري پکې وژل شوي دي.

د روان کال د اپرېل پر۱۹مه د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار کابل ته سفر وکړ، چې د پهلګام له برید نه څو ورځې مخکې و.

د پاکستان د چارو یو امنیتي شنونکی احسان‌الله ټیپو وايي، د افغانستان پر لور د پاکستان د نوې ډیپلوماتیکې هڅې تمرکز پر امنیتي مسایلو دی، نه سوداګرۍ یا سرحدي شخړو. هغه وایي، چین هم له دې لیدلوري سره موافق دی.

ټیپو وایي، « که د پاکستان امنیتي اندېښنې حل نه شي، وضعیت ښايي تر وسله‌والې نښتې هم ورسېږي. خو د چین نړیوال نفوذ او له دواړو هېوادونو سره نږدې اړیکې دا هېواد د یو باور وړ تضمین‌کوونکي رول لپاره وړ ګرځوي».