تر هغه وروسته چې سعودي عربستان اعلان وکړ چې لوی اختر به د جمعې په ورځ وي، طالبانو د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره وویل چې په افغانستان کې به د لوی اختر لومړۍ ورځ د شنبې په ورځ وي. سعودي عربستان د جون ۵مه د عرفې او ۶مه د لوی اختر ورځ اعلان کړې ده.
دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې افغانستان ډېری وخت له سعودي عربستان سره په یوه ورځ روژه پیلوله او اختر یې لمانځه.
د طالبانو سترې محکمې د سې شنبه په ورځ (د غبرګولي ۶مه) په يوې خبرپاڼه ې ویلي: «مرکزي او ولايتي کمېټو د لوی اختر میاشت نه ده لېدلې او نه هم عامو خلکو شاهدي ورکړې، د شنبه ورځ د غبرګولي ۱۷مه به په افغانستان کې د لوی اختر لومړۍ ورځ وي.»
د سعودي عربستان چارواکو اعلان کړی، چې عرفه به د پنجشنبې په ورځ وي او د جمعې په ورځ به د حج مناسک پای ته رسېږي او لوی اختر به کېږي.
د عرفې ورځ د حج تر ټولو مهمه برخه ده، چې حاجیان د عرفات په غونډۍ کې راټولېږي، دعا کوي او د الله تعالی رحمت لټوي.
اسیا خبري اژانس د ملګرو ملتونو له قوله راپور ورکړی، چې په پاکستان کې شاوخوا ۱۱۰ زره افغان کډوال بېړنۍ نړۍوالې مرستې او درېیمو هېوادونو ته د مېشتېدو اړتیا لري. د راپور له مخې، دغو کسانو درېيمو هېواد ته د تګ شرایط پوره کړي او دا مهال نړۍوال خوندیتوب ته اړتيا لري.
اسیا خبري اژانس د سېشنبه په ورځ (د غبرګولي ۶مه) په یوه خبر کې ویلي، چې د ۳۰۰ زره څخه زيات کسان له پاکستان او ایران څخه افغانستان ته ستانه شوي، چې دا مهال له سختې بېوزلۍ سره مخ او حالت له واکه وتلی دی.
په راپور کې د ملګرو ملتونو د کډوالۍ عالي کمېشنرۍ له قوله ویل شوي: «په پاکستان کې شاوخوا ۱۱۰ زره افغان کډوال او پناه غوښتنونکي د لوړ خطر پروفایلونه لري او درېیمو هېوادونو ته یې د تګ ټول معیارونه پوره کړي دي، چې دا مهال نړۍوال خوندیتوب ته اړتیا لري.»
دا په داسې حال کې ده، چې په وروستيو مياشتو کې پاکستان او ایران لسګونه زره افغانان هېواد ته لېږلي، چې د سره صلیب او سرې میاشتي د نړۍوال فدراسیون د خبر له مخې په اپرېل مياشت کې ۳۰۰ زره کډوال د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته ستانه شوي دي.
د دوی د معلوماتو له مخي، ۴۴۵۰۰ کسان له پاکستانه او ۱۷۰ زره له ایران څخه اېستل شوي دي.
دغه اژانس زياتوي، چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو راهیسې له دې هېواد څخه د افغانانو وتل هم زيات شوي دي.
د یادولو ده، چې پاکستان د ۲۰۲۳ کال د اکټوبر په میاشت کې د غېر قانوني کډوالو د اېستلو لړۍ پیل کړې او تراسه هم روانه ده.
په تېرو دوو کلونو کې له دغه هېواد څخه څه باندې یو مېلیون افغان کډوال د فشار، په خپله خوښه او په زور اېستل شوي دي.
په راپور کې د ملګرو ملتونو له قوله راغلي، چې په اېستل شویو کسانو کې ۶۱ سلنه له ۱۸ کلنۍ کم عمره او ۱۷ سلنه هغه ښځې دي، چې د خپلې کورنۍ مسوولیتونه ور په غاړه دي.
سرچینو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته منلې، چې په بدخشان کې د کوکنارو د کروندو د لهمنځه وړلو پر وړاندې د بزګرانو د لاریونونو له ډېرېدو او د کړکېچ له پراخېدو وروسته د طالبانو د استخباراتو رییس عبدالحق وثیق دغه ولایت ته سفر کړی دی.
سرچینو د سېشنبه په ورځ (د غبرګولي ۶مه) د طالبانو د استخباراتو رییس د سفر موخه په بدخشان ولایت کې د کوکنارو د کروندو پر سر د راپورته شوي کړکېچ حل بللی دی.
دا سفر په داسې حال کې کېږي، چې بدخشان په تېرو درېیو ورځو کې د پراخو ولسي لاریونونو شاهد دی.
سرچینې همداراز وايي، چې د طالبانو لوی درستیز قاري فصیحالدین فطرت نن په بدخشان کې د روان کړکېچ د حل په موخه څو غونډې ترسره کړي او په وینا یې، نوموړی لا هم په دغه ولایت کې دی.
تر دې مخکې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته خبر ورکړی و، چې فطرت په بدخشان کې د کوکنارو د کروندو د لهمنځه وړلو پر وړاندې د بزګرانو د لاریونونو له ډېرېدو سره سم، په دغه ولایت کې د دې ډلې له والي ایوب خالد سره لیدلي دي.
هممهاله، پرون ورځ د بدخشان د طالبانو د والي دفتر په یوې خبرپاڼه کې اعلان کړی و، چې په دې لیدنه کې د ولایت د امنیتي مسایلو، د طالبانو د ځواکونو ترمنځ د همغږۍ او یووالي او د دغه ډلې د اصولو او تګلارو د پلي کېدو په تړاو خبرې شوې دي.
لاریونونه په جرم ولسوالۍ کې پیل شوي، هغه سیمه چې د کوکنارو د کروندو د ویجاړېدو پر سر د طالبانو او ځایي خلکو ترمنځ نښتې وشوې.
د دې ترڅنګ د یوه مشهور سلفي قوماندان او مولوي پر کور د طالبانو برید د خونړیو نښتو لامل شو، چې په ترڅ کې یې هغه او یو شمېر طالب ځواکونه وژل شوي دي.
د زرغون بهیر مشر امرالله صالح په ترکیه کې د افغان تُرک مشرانو د غونډې او د انتالیا بهیر د کنفرانس د جوړېدو ملاتړ کړی. د هغه په وینا، د دې غونډو منځپانګه د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان واقعي وضعیت منعکسوي؛ هغه وضعیت چې د دې بهیر په باور د تعصب، انحصار او ناپوهۍ پایله ده.
نوموړي د سېشنبې په ورځ (د غبرګولي ۶مه) د خپلې اېکسپاڼې له لارې په یوه پیغام کې زیاته کړې، چې دا غونډې د ډیالوګ او پرمختګ مرکز په ابتکار جوړې شوي او نوموړي دا غونډې «مهمې او ملي» بللې دي.
په هغه بیان کې چې د امرالله صالح په مشرۍ د افغانستان د زرغون بهیر (رسا) له لوري خپور شوی، ویل شوي چې پر هېواد د طالبانو واکمني د دوحې د پردې شاته د هوکړې پایله ده او دا نه یوازې د مېلیونونو خلکو د بېځایه کېدو لامل شوی، بلکې د بېوزلۍ د پراخېدو، قومي تبعیض او د ملي ارزښتونو د لهمنځه تللو سبب هم ګرځېدلی دی.
په دې اعلامیه کې ټینګار شوی، چې د طالبانو مخالف ټول جریانونه او بنسټونه کولای شي د اختلافونو د شته والي سربېره، پر ګډو موخو تمرکز وکړي او د طالبانو د رژیم د پای ته رسېدو لپاره ګډې هڅې وکړي.
د نصیر احمد اندېشنه په ګډون د انتالیا د غونډې استازو، اساسي قانون ته راستنېدل په هېواد کې د سیاسي مشروعیت او ملي یووالي د رامنځتهکېدو یوازینۍ لار بللې ده.
دوی پر دې باور دي، چې د یوناما په ګډون د نړۍوالو ادارو بدیل پلانونه نیمګړي او بېاغېزې دي.
د افغانستان زرغون بهیر زیاته کړې، چې د استانبول او انتالیا په څېر نوښتونه نه یوازې د افغانستان د سیاسي او قومي تنوع نښه ده، بلکې دا هم ښيي چې هېوادونه د یو متنوع او د قانون پر بنسټ ولاړ افغانستان د ملاتړ هیله لري.
دا په داسې حال کې ده، چې په ترکیه کې د «انتالیا بهیر» په نوم د افغانستان په تړاو مدني ټولنو یوه غونډه ترسره کړې، چې په ترڅ کې یې د طالبانو د نږدې څلور کلنې واکمنۍ او راتلونکي په تړاو ارزونه کړې ده.
دا غونډه په داسې حال کې جوړه شوې، چې طالبانو په افغانستان کې پر سیاسي او مدني فعالیتونو سخت بندیزونه لګولي چې له همدې کبله په کور دننه د دا ډول غونډو د جوړېدو لپاره هېڅ ډول خوندي چاپېریال نه لیدل کېږي.
د ایران د لرستان ولایت د ازنا ښاروالۍ د اوروژنې او بیړنیو خدماتو ریاست وایي، یو افغان وګړی د لامبو وهلو د مهارت نه لرلو له امله د شاپوراباد سیمې په یوه کرنیز ډنډ کې ډوب شوی دی.
د دغه ریاست د عامه اړیکو له دفتره د ورکړل شوي خبر له مخې، د اوروژنې رییس محمود صالحي د سېشنبې په ورځ وویل: « نن د شاپور اباد ښار کرنیز حوض کې د یو تن د ډوبېدو رپوټ د بیړنیو پېښو مرکز (۱۲۵) ته ورکړل شو».
د ایرنا اژانس د رپوټ له مخې، نوموړي زیاته کړه چې د پېښې ځای ته د دغې ادارې د لامبو وهونکو ټیم ژر ورسید، چې د پلټنې عملیات یې پیل کړل او د یاد افغان وګړي جسد یې له اوبو را وایست.
صالحي وویل، چې د پېښې د اصلي علت معلومولو لپاره اړوندې ادارې څېړنې پیل کړې دي.
هغه پر خلکو غږ کړی، چې د کرنیزو حوضونو پر غاړو د خوندیتوب اصولو ته پوره پاملرنه وکړي.
د طالبانو غړی او ددې ډلې د کابل امنیه قوماندانۍ د حضرت حمزه کمپ استاد سعیدالله سعید وايي چې که څوک له افغانستان څخه بهر د جهاد په نیت ځي جهاد نشته. سعید زیاتوي چې که امیر امر کړی نه وي نو څوک حق نه لري چې په خپله شخصي خوښه بهر ته د جهاد لپاره لاړ شي.
د طالبانو د کابل امنیه قوماندانۍ د ۴۵ ورځني سیمنار د پولیسو په فراغت غونډه کې ددې ډلې د حضرت حمزه کمپ استاد سعیدالله سعید د امیر له امر پرته له افغانستان څخه بهر جګړې ته پر تګ نیوکه کړې ده.
سعیدالله سعید په خپلو خبرو کې ویلي:« امیر درته نعرې وهي چې مه ځه مه ځه، غاړه دې بندیږي خو بیا هم ته د امیر خبره نه منې، ولې سرغړونه کوې، ایا جهاد ته د خپل نفس په خوښه کوې او که په اطاعت باندې یې کوې.»
ددې غونډې یوه ویډیو طلوع نیوز خپره کړې او نوموړی پکې وايي، چې « اول جهاد وپېژنو او په اړه یې له دیني عالمانو پوښتنه وکړو ترڅو د جهاد د کېدو او نه کېدو په اړه زده کړه وکړو».
دا څرګندونې په داسې حال کې ترسره کېږي، چې نژدې دوه کاله وړاندې د طالبانو د سترې محکمې د دارالافتا ریاست یوه غړي ملا عبدالروف، په پاکستان کې د جنګ ضد فتوا ور کړه او ویې ویل، د دوحې تړون کې د طالبانو دا ژمنه د شریعت مطابق ده چې په بهر کې به جهاد نه کوي.
د طالبانو د سترې محکمې دغه غړي ویلي و چې د دې ډلې پر امیر او ولس په بهر کې جهاد فرض نه دی.
له دې خبرو وروسته د ۱۳۰۲ کال د زمري پر ۱۴مه د طالبانو دفاع وزیر ملا یعقوب مجاهد ویلي و چې که څوک له افغانستان څخه بهر ته د جګړې په نیت ځي، دا جنګ یې جهاد نه بلل کېږي. ملا یعقوب مجاهد د دې ډلې ځواکونو ته وینا کې زیاته کړې وه: «که امیر مجاهدین له جنګ بند کړي او بیا هم دی د باندې جنګ ته ځي، نو دا جنګ جنګ دی، جهاد نه دی.»
ملا یعقوب مجاهد ننګرهار کې د دې ډلې خالد بن ولید قول اردو کې طالب سرتېرو ته وینا کې ویلي و: «د خدای په خاطر د خپلو خواهشاتو په خاطر دې نظام ته ستونزې او مشکلات جوړ نه کړئ»
دا څرګندونې داسې مهال دي، چې طالبانو له تېرو پنځو میاشتو راهیسې پاکستان ته د تلونکو جنګیالیو او هغو سرګروپانو نیول پیل کړي، چې طالب جنګیالي د پاکستاني طالبانو لیکو ته جذبوي.
افغانستان انټرنشنل تېر کال په نومبر او ډسمبر میاشتو کې رپوټونه ورکړل، چې طالب استخبارات هغه قوماندانان نیسي او زندان ته یې اچوي، چې افغان طالبان په پاکستان کې جګړې ته هڅوي.