د مسکو امنیتي غونډه د غبرګولي په ۶مه نېټه پیل شوه او د غبرګولي تر ۸مې به دوام وکړي. روسیې طالبان دې غونډې ته د ناظر په توګه بللي دي. د روسیې تاس خبري اژانس د راپور له مخې، د طالبانو استازي په رسمي توګه په غونډه کې حضور لري.
طالب استازي د نندارچیانو په توګه د «د نړۍ بدلون: د روسیې له نظره» تر سرلیک لاندې د پینل په بحث کې ګډون کوي.
دا د مسکو ۱۳مه امنیتي ناسته ده او لومړی ځل دی چې طالبان په دې ناسته کې ګډون کوي.
په دې ناسته کې د سيمې هېوادونو لوړپوړو امنیتي استازو ګډون کړی.
د طالبانو تر واکمنېدو وروسته، له ۳۶ زرو ډېر افغانان جرمني ته انتقال شوي، خو اوس داسې شواهد شته چې په هغوی کې یې ځینې دروغجنې کیسې لري، یا یې هویت معلوم نه و. د جرمني شپیګل ورځپاڼې رپوټ ورکړی، چې تر ګواښ لاندې افغانانو د منلو په پروسه کې پام وړ امنیتي تېروتنې شوې دي.
شپیګل ورځپاڼې د خپلو سرچینو او اسنادو په حواله ویلي، چې یو شمېر جرمني مرستندویه سازمانونو د افغان پناه غوښتونکو لپاره جعلي اسناد برابر کړي او هغوی یې د مرکو پرمهال «ناسمو معلوماتو ورکولو» ته هڅولي دي.
رپوټ زیاتوي چې د ډېرو پناه غوښتونکو د اصليت د تایید لپاره مناسبه ارزونه ممکنه نه وه، له همدې امله ګومان کېږي چې زرګونه کسان د جعلي کیسونو یا اسنادو پر بنسټ جرمني ته تللي وي.
ورځپاڼه وايي، د وخت د بهرنیو چارو وزارت، چې مشري یې مېرمن انالینا بایربوک کوله، هڅه کوله څومره زر چې کیږي افغانان جرمني ته ولیږدوي او په دې برخه کې یې د امنیتي ادارو له خبرداریو سره سره، د موسساتو د معلوماتو له مخې پرېکړې کولې.
ورځپاڼه وايي، په یوه قضیه کې یو همجنسباز په دې نه پوهېده، چې دی همجنسباز دی او که ترانس جندر، خو د مرکې پرمهال یې تاوتریخجن چلند درلود.
په یو بل رپوټ کې، یوې۱۰ کسیزې کورنۍ ۲۱جعلي افغان تذکرې وړاندې کړې وې. شک شته چې دا کورنۍ له کلونو راهیسې په پاکستان کې ژوند کوي او ماشومان یې هم هلته زیږېدلي دي.
په انفرادي مواردو کې، قاضیان او د طالبانو پلویان هم د ویزې لپاره نوماند شوي وو، خو د امنیتي ادارو له مداخلې وروسته یې مخه نیول شوې ده.
د فریدریښ مېرڅ تر مشرۍ لاندې اوسني حکومت ویلي، چې دا پروګرام به نور دوام نه کوي.
جرمني ته وروستۍ چارټر الوتنه د اپرېل په میاشت کې ترسره شوه، خو دا مهال لاهم شاوخوا ۲۶۰۰ افغانان چې د جرمني له خوا یې د ورتګ اجازه ترلاسه کړې، په اسلاماباد کې بند پاتې دي.
په رپوټ کې روښانه شوې چې د بشري خواخوږۍ تر نامه لاندې پروسه کې شخصي اړیکې، جعلي اسناد او امنیتي نیمګړتیاوې ډېرې وې، خو له دې امله اوس هغه کسان چې رښتیا هم ژوند یې له خطر سره مخ دی، له ستونزو سره مخامخ شوي دي.
د ایران د کورنیو چارو وزارت وايي، هغه افغان زدهکوونکي چې د هغوی مور یا پلار د قانوني استوګنې اسناد نه لري، یوازې د چنګاښ تر۱۵مې پورې وخت لري چې د خپلو ازموینو تر پای او د نتایجو تر اخیستو وروسته، ایران پرېږدي.نوموړی وايي، افغانان په ۱۵ ولایتونو کې نه شي اوسېدای.
د ایران د کورنیو چارو وزارت د اتباعو چارو مشر نادر یاراحمدي ایراني رسنیو ته ویلي، چې دغه زدهکوونکي به په راتلونکي تعلیمي کال کې د زده کړو د دوام حق ونه لري.
هغه وضاحت ورکړی چې پاسپورټ لرونکي افغان محصلان، چې د اقامت د تمدید امکان لري، له دغو محدودیتونو مستثنا دي او کولای شي په قانوني توګه خپلو زده کړو ته ادامه ورکړي.
یاراحمدي ویلي، هغه افغانان چې له قانوني ثبت پرته یې ودونه کړي نکاح یې رسمي نه ګڼل کېږي او له همدې امله یې د ماشومانو د هویت تثبیت هم له ستونزو سره مخ دی. نوموړی وايي، دغه ډول موارد باید د "ځانګړو مواردو کمیسیون" لهخوا وڅېړل شي او کورنیو ته به حقوقي مشورې هم وړاندې شي.
هغه وویل،«که یوه مېرمن، چې د کورنۍ سرپرسته وي او بېرته ستنیدل یې ژوند ته خطر یا جدي ستونزې جوړوي، موضوع به د طبي او نورو کمیسیونونو له خوا وڅېړل شي او که تایید شي، نو د موقتي اقامت یا درملنې اجازه به ورکړل شي».
یاراحمدي وايي، چې تابعیت د ایران د قانون له مخې د "وینې قانون" پر بنسټ دی او په دې کې د پلار تابعیت مهم دی، نه د زیږېدو ځای.
هغه زیاتوي، « که پلار ایرانی وي او نکاح قانوناً ثبت شوې وي، ماشوم ایرانی ګڼل کېږي خو که مور ایرانۍ وي او پلار بهرنی، حتا که نکاح ثبت نه وي، بیا هم تذکره ورکولای شي، خو پلار ته یوازې موقتي استوګنه ورکول کېږي، تذکره نه ورکول کېږي».
دغه ایرانی چارواکی وايي، چې۴۰۰زره افغانان شغلي کوډونه لري او که دغه کسان په خپله خوښه بېرته افغانستان ته ستانه شي، د ویزې او کار له رسمي لارو بېرته ایران ته ورتلای شي، خو که پولیسو ونیول، د ویزې له اخېستلو بېبرخې کېږي.
نوموړی وايي، چې که له قانوني لارو ایران ته څوک ځي او له کارورکوونکي سره هوکړه وکړي، د یوه کال لپاره کاري کارت ورکول کېږي، چې تمدیدېدونکی دی او د بیمې او نورو قانوني امتیازونو حق به هم لري.
یاراحمدي وویل،چې یوازې په ۱۶ ولایتونو کې د مجازو افغان وګړو لپاره د اقامت اجازه شته، خو په ۱۵ ولایتونو کې د افغان اتباعو اقامت بشپړ ممنوع دی. نوموړی ددې پریکړې ترشا سیاسي، امنیتي او ټولنیز عوامل یاد کړل.
یاد ایرانی چارواکی وايي، په تهران کې شاوخوا درې میلیونه افغانان ژوند کوي اودغه تمرکز د روغتیا، تعلیم او خدماتو پر بنسټونو فشار راوستی.
یاراحمدي وویل، اوس ایران نور پناهغوښتونکي نه مني، ځکه په افغانستان کې د جګړې یا جدي ګواښ حالت نشته.
د روسیې د دفاع وزیر اندري بېلووسف وايي، چې په افغانستان کې ګڼ شمېر توندلارې ډلې لا هم د مرکزي اسیا په سیمه کې اصلي ګواښ جوړوي او د منځني ختیځ بې ثباتي پر دې سیمې منفي اغېز کوي.
د روسیې دفاع وزیر اندري بېلوسوف د چارشنبې په ورځ په بیشکک کې د ډله ییز امنیت تړون سازمان د دفاع وزیرانو په غونډه کې وویل، چې په مرکزي اسیا سیمه کې اصلي ګواښ لا هم له افغانستان څخه د ګڼو توندلارو ډلو څخه راځي.
هغه ددې ډلو شمېرتر۲۰ ډېر ښودلی، چې د جنګیالیو شمېر یې له ۱۵۰۰۰لوړیږي.
د روسیې دفاع وزیر وايي، «د ګاونډیو هیوادونو سیمو ته ددې ډلو د ننوتلو او لا نور ځای پر ځای کېدو امکان زیات شوی دی».
د روسیې دفاع وزیر وايي، په سیمه کې وضعیت د منځني ختیځ د بې ثباتۍ له امله منفي اغېزمن شوی دی.
د انټرفاکس د رپوټ له مخې، نوموړي زیاته کړې، « په ځانګړې توګه، هلته د فعالو وسله والو ډلو بهرني جنګیالي هم افغانستان او د منځنۍ اسیا نورو هیوادونو ته راځي».
اندري بېلوسوف دغه راز ویلي، چې د ډله ییز امنیت تړون سازمان د مسوولیت سیمې وضعیت لاهم کړکیچن دی او لویدیځ هڅه کوي روسیې ته ستراتیژیکه ماته ورکړي.
هغه زیاته کړې، « په ګډو امنیتي سیمو کې پوځي-سیاسي وضعیت لا هم کړکیچن پاتې دی. زموږ د هیوادونو پر وړاندې ننګونې زیاتې شوې دي. لویدیځ لا هم هڅه کوي چې روسیې ته ستراتیژیکه ماته ورکړي او د سازمان پر هیوادونو فشار راوړي».
نوموړی وايي، چې ناټو د اوکراین کړکیچ د پلمې په توګه کاروي څو په ختیزې او مرکزي اروپا او همدارنګه بالتیک هیوادونو کې خپل پوځي حضور پیاوړی کړي.
د روسیې دفاع وزیر وايي، چې د ۲۰۲۲ کال د فبروري له میاشتې راهیسې د ناټو د ایتلاف ځواکونو شمېر په 'ختیزه څنډه' کې دوه نیم چنده زیات شوی چې اوس ۳۴ زره او ۲۰۰ته رسیږي.
د طالبانو عامې روغتیا وزیر نور جلال جلالي د افغانستان لپاره د روغتیا نړیوال سازمان له مشر اډوین سنیزا سلادویر سره په ليدنه کې غوښتنه کړې، چې د روغتیایي خدمتونو په برخه کې ورسره همکاري وکړي.
د طالبانو روغتیا وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې دواړو لوریو د کتلوي معافیت جوړې شوې پالیسۍ د تطبیق او د سرطان ناروغانو د درملنې په برخه کې د همکارۍ اړوند بحثونه او خبرې اترې شوې دي.
په دغه لیدنه کې د ختيځې مدیترانې حوزې د پولو د له منځه وړلو ادارې مشر ډاکټر حامد جعفري هم شتون درلود.
د یاد وزارت خبرپانه په تورخم کې د بېرته راستنېدونکو کډوالو لپاره د اسانتیاوو او هرات ولایت کې د تلاسمیا ناروغانو درملنې لپاره جوړ شوي روغتون د عصري تجهیزاتو برابرېدو هم یادونه کوي.
د طالبانو د ریاست الوزرا اداري مرستیال عبدالسلام حنفي وایي، چې ګاونډي هېوادونه دې د افغانستان په کورنیو چارو کې لاسوهنه نه کوي. هغه ټینګار وکړ، چې طالبان له خپلو ګاونډیو سره ښې اړیکې غواړي او دغه ډله د ګاونډیو هیوادونو په کورنیو چارو کې لاسوهنه نه کوي.
سلام حنفي، د طالبانو په اړه د ترکي ژبو هېوادونو سازمان مخکنیو څرګندونو ته په غیر مستقیم ډول ځواب ویلو سره وویل: «زمونږ اړیکې له ګاونډیو او د سیمې هېوادونو سره په متقابل احترام ولاړې دي، موږ د چا په کورنیو چارو کې لاسوهنه نه کوو، خو له نورو هم غواړو چې زمونږ په چارو کې مداخله ونکړي.»
هغه په ګوتڅنډونکي انداز زیاته کړه: «له یوه لاس څخه ټک نه خېژي، که چېرې یو لوری د بل په چارو کې لاسوهنه کوي، نو لازمه ده چې بل لوری هم د خپل قدرت په اندازه لاسوهنه وکړي، دا به د هیچا په ګټه نه وي.»
هغه په خپلو خبرو کې وویل: « هیڅ ګاونډې باید خپله ابادي د بل ګاونډي په ورانولو کې ونه لټوي، باید اقتصاد محوره اړیکې او یو بل ته متقابل احترام ولرو، تاسې به هم اباد وئ او مونږ به هم، دا زمونږ د ټولو په ګټه ده.»
سلام حنفي، له پاکستان، ایران او نورو ګاونډیو هېوادونو څخه د افغان کډوالو په جبري ډول راستنولو ته په اشاره سره زیاته کړه: « له ټولو افغانانو غواړو چې هېواد ته راستانه شي، مونږ دوی ته په هره برخه کې اسانتیاوې برابروو، د سرحد سیمي له ترانسپورټ څخه تر سرپناه او تجارت پورې.»
د طالبانو د ریاست الوزرا اداري مرستیال عبدالسلام حنفي دا څرګندونې په داسې حال کې کوي چې څو ورځې وړاندې د ترکي ژبو هېوادونو سازمان په یوه کډه اعلامیه کې وویل: «د افغانستان د ثبات لپاره له افغانانو سره د نړیوالو بشري مرستو ملاتړ کوي او د ثبات، پرمختګ او ملي پخلاینې په برخو کې له طالبانو سره کار کولو ته چمتو او په افغانستان کې د ټولګډونه حکومت د جوړېدو غوښتنه کوي.»
د یاد سازمان څرګندونو د طالب چارواکو غوسه راپارولې او دا یې په خپلو چارو کې د ګاونډیو هېوادونو له لوري لاسوهنه ګڼلې ده،
د یادولو وړ ده، چې په افغانستان کې د دغه ډلې حکومت په دوامداره توګه د یو ټولګډونه حکومت د جوړولو او د نجونو زده کړو د بندیز لرې کولو لپاره سیمه ییزې او نړیوالې غوښتنې د «داخلي مسلو» په توګه یادوي.