د امریکا غږ ټول کارکوونکي روانه اونۍ د ګوښه کېدو لیکونه ترلاسه کوي

نوموړي دغه څرګندونې تېره ورځ د اذربایجان په لاچین ښار کې د دویمې درې اړخیزې غونډې پرمهال په خپلې وینا کې کړې دي.
نوموړي یو وار بیا ویلي، چې هند د سند د اوبو له تړون څخه د وسلې په توګه کار اخلي.

هغه ویلي، د هند له‌خوا پاکستان ته د اوبو بندولو خبره ناشونې ده او دوی به هیڅ وخت د دې اجازه ورنکړي او پر وړاندې به یې له ورته اقداماتو کار واخلي؛ ځکه دا خبره شونې نه ده.
هغه زیاته کړې، چې د پاکستان د ۲۴۰ مېلیونه وګړو ژوند او برخلیک د دغه اوبو سره تړلی دی.
د هغه په وینا:« که هند غواړي، چې د ترهګرۍ سره د مبارزې په اړه په پوره اخلاص خبرې وکړي؛ نو پاکستان هم چمتو دی، چې له دوی سره په دې مسله خبرې وکړي. موږ ترټولو ډېر د ترهګرۍ قرباني یو او په تېرو څو لسیزو کې په پاکستان کې ۹۰ زره کسان د ترهکرۍ قرباني شوي او ۱۵۰ مېلیارد ډالره اقتصادي زیانونه مو هم ګاللي دي.»

پاکستان تر دې وړاندې هم هند تورن کړی و، چې نیلم سېند ته یې د کشن ګنګا بند څخه بهېدونکې اوبه بندې کړې دي.

پاکستاني رسنۍ جیونیوز راپور ورکړی و، چې د هند د دغه اقدام له امله په نیلم سیند کې د اوبو بهیر د معمول پرتله ۴۰ سلنه کم شوی دی.

پاکستان ادعا کوي، چې هند ورته د اوبو د بشپړ بندولو په موخه د چناب سیند سره د بیاس او راوي سیندونو د نښلولو پروژو چارې ګړندۍ کړې دي؛ خو هند بیا په دې اړه څه نه دي ویلي.

خو تر دې وړاندې د هند لومړي وزیر نریندرا مودي خبرداری ورکړی و، چې اوبه او وینه یو ځای نه شي بهېدلی.

یاده نښته د کشمیر راولاکوټ ښار په حسین کوټ سیمه کې هغه مهال رامنځته شوې، چې پولیس د وسله‌والو پر ضد په سیمه کې عملیات پیل کړل.

راپور زیاتوي، چې دغه عملیات د زرنوش نسیم په نوم د یوه وسله‌وال په مشرۍ د یوې جنګي ډلې پر ضد د استخباراتي راپورونو پر بنسټ شوي دي.

ډان ورځپاڼې ویلي، چې د وسله‌والې ډلې دغه مشر له خپلو نورو درېیو ملګرو سره یو ځای وژل شوی دی.

راپور زیاتوي، وسله‌والو د‌ پاکستاني پولیسو پر ضد د سپکو وسلو تر څنګ د لاسي بمونو څخه هم کار اخیستی دی او د دوه پولیسو د وژل کېدو تر څنګ یې پنځه نور ټپیان کړي دي.

همدا راز په سیمه کې د دغه وسله‌والو نښتو له کبله د یوه ملکي وګړي د وژل کېدو ادعا هم شوې ده.

سیمه‌ییزو چارواکو رسنیو ته زیاته کړې، چې د وسله‌والو ډلو پر ضد یې په کشمیر کې عملیات دوام لري.

دغه نښته داسې مهال کېږي، چې د پاکستان او هند ترمنځ د کشمیر په تړاو سخت کړکېچ رامنځته شوی چې ان پر یو بل یې هوایي بریدونه هم وکړل.

د هندي کشمیر په پهلګام سیمه کې وروستي وسله‌وال برید چې په ترڅ کې یې ۲۶تنه هندي سېلانیان ووژل شول؛ د نوي ډیلي غوسه راپارولې او په پاکستان کې یې د هوایي بریدونو پر مهال تر ۱۰۰ ډېرو ترهګرو د وژل کېدو ادعاوې وکړې او اسلام اباد هم د «سېندور» په نوم د هند عملیاتو پر ضد اقدامات وکړل.

د دواړو هېوادونو ترمنځ که څه هم اوربندی شوی؛ خو د نوي ډیلي او اسلام اباد ترمنځ لا هم لفظي ناندرۍ روانې دي.

د رویټرز خبري اژانس د راپور پر بنست، د «شانګري-لا ډیالوګ» په نوم دا غونډه په سینګاپور کې جوړېږي او د امریکا په ګډون د بېلابېلو هېوادونو لوړپوړي پوځي او امنیتي چارواکي په‌‌کې ګډون کوي.

سرچینه وايي، چې د هېګسټ وینا ډېره مهمه ګڼل کېږي، ځکه هغه تر دې دمه د پوځ د کتلوي تنوع پروګرامونو مخالفت او پر رسنیو د نیوکو په ګډون خپله ډېره پاملرنه په امریکا کې دننه موضوعاتو ته ځانکړې کړې ده.

په دې وروستیو کلونو کې متحده‌ایالاتونو له خپلو ځینو متحدینو سره اړیکې ترینګلې کړې دي.

ټرمپ هم ځیني وختونه د سوداګریزو تعرفو د لګولو په ګډون پر خپلو متحدینو نیوکې کړې دي، نو له همدې امله ځیني اسیايي هېوادونه اندېښمن دي چې ایا متحده‌ایالات په ریښتیا سره سیمې ته ژمن دی او که نه.

په داسې حال کې چې ویل کېږي ښايي د چین د دفاع وزیر په دې غونډه کې ګډون ونه‌کړې، هېګسټ غواړي له دې فرصت نه ګټه پورته کړي او د سیمې هېوادونو ته خپل لیدلوری وړاندې کړي.

رویټرز خبري اژانس زیاته کړې، چې د امریکا د دفاع وزیر سره به په دې غونډه کې د دغه هېواد د ګډو ځواکونو لوی درستیز، جنرال ډان کېن هم ګډون وکړي.

سره له دې چې له اسیا نه منځني ختیځ ته د پوځي تجهیزاتو لېږدول او نور اقدامات د متحده‌ایالاتو پر وړاندې پوښتنې راپورته کړي، خو فیلیپین او جاپان ته د هېګسټ وروستي سفرونه ښیي، چې دغه هېواد غواړي د یوه متحد په توګه د متحده‌ایالاتو دودیز رول خوندي وساتي.

کارپوهان وايي، د جاپان او فیلیپین غوندې هېوادونه غواړي وګوري چې ایا د اسیا په هکله د متحده‌ایالاتونو سیاستونه د وړاندوینې وړ او دوامداره دي او که نه.

په في ای الجریا کې ۲۰۰ تنه کډوال (د فبرورۍ له ۱۲مې څخه تر ۱۵مې) پورې له امریکا څخه واېستل شول.

پانامه د سوېلي او مرکزي امریکا ترمنځ هغه ځای دی، چې د کډوالۍ د خطرناکه سفر پای بلل کېږي.

د حاتم په مستعار نوم ۳۰ کلن افغان کډوال وایي، چې په ۲۰۲۱ کال کې په افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته د شته ګواښونو له امله یې خپل هېواد پرېښی دی.

نوموړی دا مهال د الجریا په پانامه ښار کې افغان کډوالو ته هسپانوي ژبه تدريسوي.

په پانامه کې د بېړنۍ سرپناه مرکز هغه مهال جوړ شو، کله چې کډوال او لسګونه نور کسان له امریکا څخه تر اېستل کېدو وروسته هلته بند پاتې شول. دوی لومړی د کولمبيا پولې ته نږدې په یوه هوټل کې اوسېدل.

د کډوالو ډله‌ییزو اېستلو او د پولو د تړلو په اړه د مبارزې ژمنې د پوره کولو په هڅه کې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د دغه کډوالو د انتقال لپاره ګوانټانامو، د السلوادرو مرستیال ولسمشر بوکېلي د امنیت زندان، د کاسټاریکا د کډوالو پنډغالی او د پانامې په څېر جنجالي ځایونه وټاکل.

د کډوالو په اړه د ټرمپ پېچلې ډپيلوماسۍ د سلګونه زره کډوالو راتلونکی اندېښمن کړی.

په دغه کسانو کې افغان کډوال هم شامل دي، چې د کره شمېرې په اړه یې جزییات نه دي ورکړل شوي.

دغه کډوال وايي، چې په پانامه کې يې د پاتې کېدو اراده نه لرله؛ خو دوی ته بله لاره هم نه ده پاتې.

د ګرميز په نوم يو ګډوال وایي، چې هېڅوک ورسره مرسته نه کوي: «دوی هسپانوي خبرې کوي او په سختۍ سره په انګليسي پوهېږي. موږ ښځې او ماشومان وليدل، چې په سخت حالت کې وو او مونږ فکر وکړ، چې باید دوی ته د اسانتیا برابرولو لپاره هڅه وکړو.»

په في ای الجریا کې د ۲۰۰ تنو سره مېشت ټول کسان (د فبرورۍ له ۱۲مې څخه تر ۱۵مې پورې) له امریکا څخه په جبري توګه واېستل شول.

د بشري حقونو د څار ادارې د معلوماتو له مخې؛ دغه پرېکړه وروسته له هغه وشوه، کله چې کډوالو ته د قانوني پناه غوښتنې پروګرام رد شو او د دوی د اېستلو امر وشو.

پانامه هغه هېواد دی، چې ۴.۴ مېلیونه نفوس لري او د کډوالو نفوس یې له ۴ سلنې کم دی.

د پانامې چارواکو له نږدې ۳۰۰ اېستل شويو کډوالو څخه له ۱۸۰ ډېر (د مارچ په ۱۱مه) خوشې کړل، چې ډېر يې نورو هېوادونو ته تښتېدلي او یو شمېر يې بیا په في ای الجریا کې پاتې دي.

له بل پلوه د پانامې حکومت د کاري جوازونو د بندولو سره اوس کډوال نشي کولای، چې کار وکړي.

د ملګرو ملتونو د کډوالۍ عالي کمېشنرۍ بیا ویلي، چې دلته نارینه، ښځې او لسګونه ماشومان ښایي د یو بل اخراج سره مخ شي.

د ایران مرکچي پلاوي ته نږدې دې سرچینو د چهارشنبې په ورځ (د مې ۲۸مه)یادې خبرې شبکې ته زیاته کړې، چې که واشنګټن د تهران شرطونه ومني، له متحده‌ايالاتونو سره به ډېر ژر سياسي هوکړې ته ورسېږي.

د سرچینو په وینا، د ایران حکومت چمتو دی چې د یو کال لپاره د یورانیمو غني کول ودروي او د خپلو خورا غني‌شویو یورانیمو یوه برخه بهر ته ولېږدوي یا یې د سوله‌ییزو موخو لپاره په غیرپوځي برخه کې وسوځوي.

سرچینو همداراز زیاته کړې، چې ایران نه غواړي خپل اټومي پروګرام په بشپړه توګه ودروي، خپل تجهیزات له‌منځه یوسي او خپل اټومي تاسیسات بند کړي.

دا هغه څه دي، چې د ډونالډ ټرمپ دولت له ایران نه غوښتنه کړې ده.

دا په داسې حال کې ده، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د چهارشنبې په ورځ ویلي و چې له ایران سره د امریکا خبرې‌اترې ښې روانې دي او ښايي یوې مناسبې پایلې ته ورسېږي.

هغه همداراز د اسراییل لومړي وزیر ته خبرداری ورکړی، چې د ایران او امریکا ترمنځ د اټومي خبرواترو بهیر ګډوډ نه کړي.

نوموړي په یوه خبري کنفرانس کې وویل: «په اوس وخت کې د داسې یوه اقدام وخت نه دی، ځکه مونږ له ایران سره یوې حل‌لارې ته نږدې شوي یو.»