د سیمه‌ییز اتصال نوې هيله: افغانستان، پاکستان او ازبکستان د رېل‌پټلۍ هوکړه نهايي کوي

دغه وزارت د یکشنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۱مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي: «د کورنیو چارو وزارت د قاچاق مخنیوي د سرحدي پولیسو له خوا، په کابل نړۍوال هوایي ډګر کې د څه باندې ۵۷ کیلوګرامه قیمتي او نیمه‌قیمتي ډبرو د قاچاق هڅه شنډه شوې ده.یادې ډبرې چې پکې لاجورد، زمرد، یاقوت او نور قیمتي مواد شامل وو، د یوه کارګو شرکت له لوري د صادراتو په نوم له هېواده بهر قاچاق کېدلې، خو د سرحدي پولیسو له خوا پر وخت پېژندل شوي او ضبط شوي دي.»

بل پلو، د کابل نړۍوال هوایي ډګر چارواکي وايي چې په تېرو څلورو میاشتو کې یې د ۱.۶ مېلیونه ډالرو څخه د زیاتو پیسو، ۱۸ کیلوګرامه سرو زرو او د ۹۰۰ کیلوګرامه نشه یي توکو د قاچاق مخه نیولې ده.

د دې ترڅنګ، د ۶۰۰ څخه زیاتې قاچاقي کڅوړې چې پیسې، طلا او قیمتي ډبرې لري، د هوايي ډګر له لارې د وتلو مخه نیول شوې ده .

د راپورونو له مخې، د هېواد ډېری کانونه (په ځانګړي ډول د بدخشان، پنجشېر، نورستان، لوګر، غزني، هلمند، فراه، او نورستان ولایتونو کې) د سیمه‌ییزو زورواکو، قراردادیانو او حتی طالبانو له لوري د ابتدایي وسایلو په مټ له قانوني جواز پرته استخراجېږي.

دغه زېرمې اکثره وخت پاکستان، ایران، او له هغه ځایه نورو نړۍوالو بازارونو ته قاچاقېږي.

دا قاچاق عمدتاً د وسله والو ډلو، سیمه‌ییزو قوماندانانو یا حتی د طالب چارواکو تر سرپرستۍ لاندې ترسره کېږي.

افغانستان ته د قیمتي ډبرو د قاچاق له امله هر کال مېلیونونه ډالر تاوان رسېږي. پر ځای یې دا شتمني د څو اشخاصو جیبونو ته ځي.

د کابل پوهنتون یو استاد د یوې څېړنې په ترڅ کې څرګنده کړې، چې هر کال د افغانستان نه پاکستان ته د قیمتي او نیمه قیمتي ډبرو قاچاق ارزښت ۲۶۷ مېلیون ډالرو ته رسېږي.

دغه ډبرې اکثراً د سمنټو او سپینو ډبرو په نوم قاچاق کېږي او د ځینو راپورونو له مخې د دې قاچاق تر شا ځواکمنې ډلې او سیمه ییز مافیاوې لاس لري .
طالب چارواکي د کانونو قراردادونه له رسنیو پټ ساتي او ډېری وخت د معدنونو قراردادونه خپلو پلویانو یا بهرنیو شرکتونو ته ورکوي، پرته له دې چې خلک پرې خبر وي.

طالبانو له نړۍوالو مسلکي شرکتونو او متخصصینو سره اړیکې پرې کړې دي، چې له امله یې د کانونو استخراج غېر مسلکي او له تخریبي زیانونو ډک دی.

د چارو پوهان وایي، که چیرې دا معدني زېرمې په قانوني، شفاف، او په مسلکي ډول استخراج شي، افغانستان کولای شي د سیمې د اقتصاد یو مهم لوبغاړی شي، خو دا فرصتونه له لاسه ورکول کېږي.

د ایرنا خبري اژانس د تایباد ولسوالۍ د سیاسي، امنیتيي او ټولنیزو چارو مرستیال مهدي رجبي له قوله راپور ورکړی، چې د هرات او اسلام کلا له ګمرکونو څخه ایران ته د بهرنیو او ایراني موټرو تګ د تېرې میاشتې په پرتله ۴۰ سلنه ډیر شوی دی.

مهدي رجبي وايي:« اوس مهال له افغانستان نه هره ورځ شاوخوا ۷۰۰ ایراني او بهرني باروړونکې یا خالي لارۍ له دغه سرحده تګ راتګ کوي، مخکې د موټر دا شمېر یوازې ۵۰۰ وو.»

د نوموړي په خبره، وړاندې تردې ایراني موټر چلوونکو د هرات او اسلام کلا په ګمرکونو کې د اوږدې تم کېدا په اړه شکایتونه لرل.

په ننګرهار کې د رسنیو ځینو مسوولانو نن یکشنبه د غبرګولي ۱۱مه افغانستان انټرنشنل ته وویل چې په دغه ولایت کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست پر ښځینه خبریالانو شپږ بندیزونه لګولي دي.

100%

لومړی بندیز دا دی چې په ننګرهار کې ښځینه خبریالانې پرته له محرم څخه رسنۍ ته نشي تلی.

دویم بندیز دا چې هیڅ ښځینه خبریالانې نشي کولای، چې تفریحي خپرونې وړاندې کړي.
درېیم بندیز دا دی چی هیڅ ښځینه خبریاله نشي کولای، چې په لایف خپرونو کې د نارینه وو سره او هیڅ نارینه همکار نشي کولای، چې له ښځینه خبریالانو سره خبرې وکړي.

څلورم بندیز دا دی، چې د خپرونو د بکګرونډ موسیقي په نشر کې هم له پوره دقت نه کار واخلي.

پنځم بندیز دا دی چې په ادبي خپرونو کې د عشقي او داسې شعرونو ویلو نه ډډه وشي، چې د اخلاقو خلاف وي، نشه یي توکي او داسې نور موضوعات، چې په راډیو کې یې نشرول مناسب نه وي په کلکه ورنه ډډه وشي.

شپږم او اخري بندیز دا دی، چې ښځینه خبریالانې یواځې په ټولنیزو، روغتیایي، ګټورو او معلوماتي خپرونو کې ګډون کولای شي.

د افغان خبریالانو د خوندیتوب کمېټې مرکزي دفتر تر اوسه ددې بندیزونو په اړه کوم رسمي غبرګون نه دی ښودلی، خو په ننګرهار کې د رسنیو ځینې مسوولان وايي چې د افغان خبریالانو د خوندیتوب کمیټې د ننګرهار ولایتي مسوول عزیز الله عزیز ظاهرا د طالبانو په غوښتنه د رسنیو له مسوولانو سره په واتسپ ګروپ کې دا محدودیتونه شریک کړي دي.

د رسنیو مسوولان وايي، نوموړي یادونه کړې، چې «له دې خبرتیا وروسته هیڅ د رسنۍ مسوول، نشراتو مسوول او همکار د شکایت حق نه لري».

د افغان خبریالانو د خوندیتوب کمیټې په دې اړه تراوسه وضاحت نه دی ور کړی.

له کابو دوو کلونو راهیسې سلګونه خبریالانو او د رسنیو کارکوونکو د طالبانو د بندیزونو او محدودیتونو له امله هېواد پرېښی، چې په دې لړ کې لسګونه خبریالان او د رسنیو کارکوونکي بیا په ګاونډیو هېوادونو کې په دې تمه شپې او ورځې تېروي چې، اروپایي او امریکایي هېوادونو کې یې د پناه غوښتنې دوسیې ومنل شي.

له دې وړاندې پر افغانستان د طالبانو تر واکمنۍ وروسته د محدودیتونو لومړنۍ قربانیانې په کابل او ولایتونو کې ښځینه خبریالانې وې. ډېرې رسنۍ وتړل شوې، خبریالانې په کور کېناستې، یو شمېر له هېواده ووتې او یا یې هم د سختو محدودیتونو له امله دندې پرېښودې.

د دې ډلې د کورنیو چارو وزارت د یکشنې په ورځ (د غبرګولي ۱۱مه) د یوې خبرتیا په خپرولو سره له خلکو غوښتنه کړي، چې د کورنیو چارو وزارت په چوکاټ کې د طالبانو د هغه کړنو په اړه شکایتونه ثبت کړي، چې ناقانونه او له دندې او صلاحیتونو څخه ناوړه ګټه اخیستنه وي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت اړوند پولیسو پر فعالیتونو د څار مدیریت د افغانستان د ټولو ولایتونو لپاره د شکایتونو د ثبت شمېرې اعلان کړې دي.

په خبرتیا کې لیکل شوي:« که چيرې مو هم د کورنیو چارو وزارت په وړاندې کېدونکو چوپړتياوو کې د امیرالمومنین له فرمانونو/حکمونو، د ریاست الوزرا عالی مقام له حکمونو او د کورنیو چارو وزارت د وزیر له اوامرو سره په ټکر او یا ناسمې کړنې ولېدلې او یا مو هم د کورنیو چارو وزارت اړوند مامورینو څخه ناقانونه کړنې، له دندې او صلاحیت څخه ناوړه ګټه اخیستنه ولېدل؛ نو د بیا نه تکرار او د عدالت د ټینګښت په پار، له کره شواهدو سره یوځای يې د تفتیش اړوند مدیریتونو سره شریکې کړئ.»

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت په دې خبرتیا کې لیکل شوي، چې پولیس «د کورنیو چارو وزارت اړوند طالبان» هم کولای شي، خپلمنځي شکایتونه او ستونزې له شواهدو سره یو ځای د کورنیو چارو وزارت اړوند د تفتیش لوی ریاست ته وسپاري.

که څه هم دا لومړی ځل دی، چې طالبان د خپلو جنګیالیو د کړنو په اړه له خلکو څخه د شکایت ثبتولو غوښتنه کوي، خو ډیری خلک په دې باور دې، چې دا د طالبانو له خوا یو نمایشي ګام دی او تېر ته په کتو دغه ډله په سمه توګه د خلکو شکایتونو ته رسېدنه نه کوي

د طالبانو د ټولګټو وزارت ویاند محمد اشرف حق شناس د یکشنبه په ورځ د غبرګولي په ۱۱ وویل چې بار وړونکي واړه موټر به له شمال څخه جنوب ته او له جنوب څخه شمال ته په بدیله لاره چې د دوی لپاره پلان شوې ده، تګ راتګ کوي.

دغه طالب چارواکي د «۳۰۳، ۳۰۴ او ۵۸۰» باروړونکو موټرو په ګډون د لویو او وړو باروړونکو موټرو له ټولو چلوونکو غوښتي چې د ورځې ۲۴ ساعته پر بدیلو لویو لارو تګ راتګ وکړي.

د طالبانو د ټولګټو وزارت د روان کال د لیندۍ په درېیمه اعلان وکړ، چې د سالنګ لویه لار به د ترافیکو پر مخ وتړي.

طالبانو سالنګ تونل له بیارغونې وروسته په ۱۴۰۲ کال کې د یو لړ مراسمو په ترڅ کې پرانیست.

دا لویه لار د افغانستان یوه له سترو او مهمو لارو ده، چې پلازمینه له شمالي ولایتونو سره نښلوي.

تر دې وړاندې یو شمېر افغانانو ویلي وو چې طالبانو د دغې لویې لارې د بیارغونې چارې نیمګړې پرېیښې دي او رغول شوی سړک هم خراب شوی دی.