د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ (UNHCR) وايي، د روان زېږدیز کال په لومړیو څلورو میاشتو کې ایران او پاکستان ته ۶۰۰زره افغان کډوال له خپلو هېوادونو بېرته افغانستان ته ستانه کړي. له دې ډلې ايران نږدې ۴۳۵زره افغانان خپل هېواد ته ستانه کړي دي.
دغه ادارې یکشنبې په ورځ د (غبرګولي ۱۱مه» په خپرو شویو شمېرو کې په ډاګه کړې، چې له دې شمېر څخه ۲۵۲ زره او ۴۰۰ تنه کډوال په زور اېستل شوي دي.
د یونسیار د معلوماتو له مخې؛ سږکال له پاکستان څخه هم تر ۱۹۶ زرو زيات افغان کډوال بېرته افغانستان ته ستانه کړای شوي دي. له دې ډلې څخه ۳۳ زره تنه په زور اېستل شوي او نور په خپله خوښه ستانه شوي.
د ملګرو ملتونو د کډوالو اداره زياتوي، چې د تېرو ۲۱ مياشتو په موده کې له پاکستان څخه ټول ټال ۹۹۸ زره او ۵۰۰ افغان کډوال افغانستان ته اېستل شوي دي؛ خو د دې ټولو له منځه، يوازې ۱۳۱ زرو څخه لږ شمېر کډوالو ته مرستې رسېدلې دي. د دغه مرستو ترلاسه کوونکو له ډلې ۵۰ سلنه ښځې وې او ۲.۴ سلنه معلولین وو.
د راپور پر بنسټ، شاوخوا ۸۷۰ زره نور افغان کډوال چې په همدې موده کې له پاکستانه ستانه شوي چې هېڅ راز مرستې یې نه دي ترلاسه کړې.
دا په داسې حال کې ده، چې ملګري ملتونه ځان د کډوالو د ملاتړ اصلي نړۍواله اداره ګڼي.
اکثره راستانه شوي کډوال شکايت کوي، چې د پاکستان د حکومت له لوري پرې د فشارونو له امله اړ شول؛ څو خپل کاروبارونه او کورونه له مالونو ډک پرېږدي.
ملګري ملتونه وايي، د هغو کسانو له ډلې چې مرستې يې ترلاسه کړې ۷۲ سلنه يې ننګرهار، لغمان، کندوز، کابل او کندهار ولایتونو کې مېشت شوي دي.
افغانستان د طالبانو په واکمنۍ کې له سخت اقتصادي ناورین، لوږې او سیاسي بې ثباتۍ سره مخ دی.
طالبان دغو تازه ستنو شویو کډوالو ته د اسانتیاو په پرخه کې پاتې راغلي دي. د دغو ستنو شویو تر ټولو جدي ستونزې د سرپناوو او روزګار په برخو کې ګڼل کېږي.
نړۍوالو سازمانونو وار دمخه خبرداری ورکړی، چې دغه تازه ستنېدونکي افغان کډوال به د لوږې تر څنګ له سختو بشري ناورینونو سره مخ شي.
طالبانو د او د ملګرو ملتونو بېلابېلو ادارو له نړۍوالو غوښتي؛ څو د دغه ستنو شویو کډوالو د ناورین مخنېوي په موخه ورسره لازمې بشري مرستې وکړي.
سرچینې وایي، نوموړی د چړو په ګوزارونو وژل شوی.
د غلام رضا یو خپلوان افغانستان انټرنشنل ته زیاته کړې، چې نوموړی د بغلان ولایت د نهرین ولسوالۍ اصلي اوسېدونکی و او درې کاله مخکې ایران ته کډه شوی و.
سرچینه زیاتوي، غلام رضا د طالبانو پر ضد جګړه کې ټپي شوی هم و، دواړه لاسونه یې مات شوي وو او یوه پښه یې هم پرې شوې وه.
د وژل شوي سرتېري نږدې خپلوان وايي، هغه د شنبې په ورځ ماښام ناوخته د خوراکي توکو د پېرلو لپاره بازار ته تللی و؛ خو د بېرته راستنېدو پر مهال ایراني وګړو هغه ته سپکاوی وکړ او بدرې ردې یې ورته وویلې.
دغه سرچینه وايي، تر لفظي شخړې وروسته یاد پخوانی سرتېری د همدغو کسانو له لوري په چړو ووهل شو او ځای پر ځای یې وواژه.
د غلام رضا ملګري په ایران کې د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان سفارت ته ورغلي او غوښتنه یې کړې، چې دغه قضیه وڅېړي؛ خو تر اوسه نه د طالبانو لهخوا او نه هم د ایران د حکومت له لوري کوم غبرګون یا اقدام شوی دی.
د غلامرضا جسد لا هم د تهران په یوه روغتون کې په یخو خونو کې ساتل کېږي او هېواد ته نه دی لېږدول شوی.
په ایران کې مېشت د پخواني افغان حکومت سرتېري له سختو ستونزو سره مخ دي. دوی په زور د اېستل کېدو او بېرته د طالبانو تر ولکې لاندې افغانستان ته د استولو له ګواښ سره مخامخ دي.
څو ورځې مخکې یو پخواني افغان پېلوټ وروسته له هغې ځان وواژه، چې د ایران حکومت ورته د اېستل کېدو خبرتیا ورکړې وه.
پخواني افغان سرتېري د طالبانو د غچ اخیستنې له وېرې نه شي کولای افغانستان ته لاړ شي؛ نو له همدې امله ډېری یې په ایران او پاکستان کې له کړاوه ډک ژوند ته اړ شوي دي.