د بامیان پخواني والي غلام علي وحدت له طالبانو سره بیعت وکړ

د طالبانو تر واک لاندې د باختر اژانس د راپور له مخې، طالب ویاند زیاته کړې چې د بغلان ولایت د خنجان ولسوالۍ په ګزان سیمه کې د ۳۰۳ ډوله موټر او پاسو موټر د ټکر له امله درې مېرمنې مړې او د دوو ماشومانو په ګډون درې تنه نور ټپيان شوي.

دویمه پېښه د دوشي ولسوالۍ په قره احمد سیمه کې له سړک څخه د یوه کرولا موټر د اوښتو له امله رامنځته شوې، چې ۵ تنه پکې ټپیان شوي.

د یادولو وړ ده، چې له تېرو څه باندې درې نیمو کلونو راهیسې په افغانستان کې ټرافیکي پېښې په بېسارې توګه تر بل هر وخت ډېرې شوې، چې لامل یې د موټر چلوونکو بې احتیاطي، د جوازونو په ورکولو کې درغلي، زیات سرعت او د ټرافیکي قوانینو نه مراعاتول ګڼل کیږي.

دا ۵۷۳ کیلومتره اوږده رېل‌لار نه یوازې دا چې درې هېوادونه سره تړي، بلکې د ټولې سیمې لپاره ستراتیژیک، اقتصادي او سیاسي اهمیت لري.

د دغې رېل‌لار پټلۍ ډېره برخه د افغانستان له خاورې تېرېږي؛ له شمالي ولایت بلخ (مزارشریف) نیولې، تر مرکزي ولایت لوګر پورې او له هغه ځایه بیا د خیبر پښتونخوا کورمې ولسوالۍ ته رسېږي.

ټاکل شوې ده چې د ۴.۸ میلیارده ډالرو په لګښت سره به دغه پروژه منځنۍ اسیا له پاکستاني بندرونو سره ونښلوي. دا پروژه به د سیمې سوداګري، اقتصادي پراختیا او سیمه‌ییز اتصال ته پراخ فرصتونه برابر کړي.

د روان کال په پیل کې د ازبک ولسمشر شوکت میرضیایوف او د پاکستان صدراعظم شهباز شریف ترمنځ د تاشکند په غونډه کې پرېکړه وشوه چې درې‌واړه هېوادونه به یوه درې‌اړخیزه همغږې کوونکې کمیټه جوړوي.

یاده کمیټه به د پاتې تخنیکي مطالعاتو، مالي منابعو او د پلیتابه پر لارو چارو څارنه کوي، څو دا ۴.۸ میلیارد ډالري پروژه د ۲۰۲۷ کال تر پایه بشپړه شي.

د تېرې یکشنبې په ورځ د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر او د پاکستان مرستیال لومړي وزیر په ټیلیفوني خبرو اترو کې د یو‌اې‌پي رېل‌پټلۍ پروژې د تړون پر نهایی کېدو هوکړه وکړه.

ولې دا پروژه مهمه ده؟

تمه کېږي چې دا زیربنایي پروژه به د سویلي او مرکزي اسیا ترمنځ سوداګري او ترانزیتي نښلېدنه کې بنسټیز بدلون راولي.

دغه رېل‌لار به د ازبکستان د ترمز له ښار څخه د افغانستان د مزارشریف او لوګر له لارې د کورمې ولسوالۍ "خرلاچي" ته غځیږي او له دې لارې پاکستان ته غځېږي.

پاکستاني چارواکي تمه لري، چې دا پروژه به د ازبکستان او پاکستان ترمنځ د مالونو د لېږد موده تر پنځو ورځو راکمه کړي او د ترانسپورټ لګښتونه به لږ تر لږه ۴۰ سلنه کم کړي.افغانستان هم له دې پروژې نه مستفید کیږي، ځکه ستره برخه یې د افغانستان له خاورې تېریږي.

د پاکستان یوه لوړپوړي چارواکي ویلي: «دا رېل‌پټلۍ یوازې د مالونو د لېږد لپاره نه ده، بلکې دا د ۲۴۰ میلیونه پاکستاني وګړو اقتصادي امکانات خلاصوي، مرکزي اسیا ته د ګرمو اوبو بندرونو ته بې‌ساري لاسرسی برابروي او د سیمې د سوداګرۍ بڼه بدلوي.»

د ازبک چارواکو په وینا، تر ۲۰۳۰ کال پورې به دا رېل‌پټلۍ هر کال تر ۱۵میلیونه ټنه توکي ولېږدوي. د سیمې د هغو هېوادونو لپاره چې د سمندر له بندرونو بې‌برخې دي، دا پروژه به نړیوالو بازارونو ته مستقیم لاسرسی برابر کړي.

د طالبانو د بهرنیو چارو سرپرست وزیر، امیر خان متقي دا پروژه «یوازې رېل‌پټلۍ نه، بلکې د باور پُل» او د سیمه‌ییزې ډیپلوماسۍ یو «تاریخي پرمختګ» بللی دی.

د چین رول او سیمه‌ییز بدلون

د ګلف نیوز د رپوټ له مخې، یاده پروژه د چین د «یو کمربند، یوه لاره» نوښت سره همغږې ده. شنونکي وايي، بیجینګ د پاکستان او افغانستان ترمنځ د همغږۍ هڅونه کړې او دا د سیمې په نوي جیوپوليټیک کې د هند رول پیکه کولای شي.

د دې پروژې په پلیتابه سره د ازبکستان او پاکستان ترمنځ د بار وړلو وخت ۵ورځې راکمیږي، د توکو لېږد ۴۰ سلنه ارزانه کېږي او د مرکزي اسیا هېوادونه له عربي سمندر سره نښلي.

د دې ادارې مشر داورون وخابوف کابل او کندهار ته کاري سفرونه کړي او هلته یې د طالبانو له مسوولانو او د ځايي شرکتونو له استازو سره کتنې وکړې. په دې لیدنو کې یوه مهمه موضوع د نساجۍ او د فایبر پروسس کولو په برخه کې «هیله منوونکې پروژې» ګڼل شوې دي.

د ازبک رسنیو د رپوټونو له مخې، د طالبانو د دولتي نساجۍ شرکت له رییس عبدالحمید اخوندزاده سره د همکارۍ یو تفاهم‌لیک لاسلیک شوی.

د ازبکستان د سوداګرۍ او صنعت خونه وايي، چې وخابوف د کندهار له صنعتي زون څخه هم لیدنه وکړه او هلته یې د محلي ظرفیتونو پر بنسټ د ګډو فابریکو د جوړولو او د ازبکستان د تولید شویو ماشینونو د بیا فعالولو او ترمیمولو امکانات وڅېړل.

یاده خونه وايي، چې دواړو خواوو هوکړه وکړه چې لږ تر لږه ۵۰ زره ټنه پنبه به پروسس شي.

افغانستان به ازبکستان ته د پنبې تار صادروي او له ازبکستان څخه به رنګ شوي ټوکر صادریږي.

د روان کال په مارچ میاشت کې وخابوف د مزارشریف د نساجي فابریکې څخه هم لیدنه کړې وه. دواړو خواوو د پنبې فایبر او تار د صادرولو او د نساجي موادو او نیمه تیارو توکو د رانیولو هوکړه کړې وه.

میرویس عزیزي د سې شنبې په ورځ پر خپل اېکس ولیکل، چې په دغه سفر کې یې د قزاقستان له مهمو دولتي چارواکو سره جلا-جلا لیدنې ترسره کړې، چې د اقتصادي همکاریو او پانګونې پر فرصتونو یې تمرکز درلود.

په دغه سفر کې، د عزیزی شرکت رییس د قزاقستان د صدراعظم له مرستیال او د بهرنیو چارو له وزیر مراد نورتلیو سره د هغه په دفتر کې کتلي او یاد قزاق چارواکي ژمنه کړې، چې د قزاقستان دولت به د عزیزي شرکت پانګونو ته پوره ملاتړ او لازمي اسانتیاوې برابرې کړي.

عزیزي وايي، چې د سفر په لړ کې یې د قزاقستان د پلازمېنې استانې او الماتا ښارونو له ښاروالانوسره په لیدنو کې د ساختماني سکتور د پانګونې فرصتونه، شرايط او طرحې څیړلي دي.

د عزیزی شرکت د پلان له مخې، ټاکل شوې په قزاقستان کې شاوخوا ۳میلیارده ډالره پانګونه وشي، چې یوه مهمه برخه به یې د دغه هېواد په یوه ښار کې تر ټولو لوړې ودانۍ جوړولو ته ځانګړې شي.

نوموړی وايي، د دې پروژې د عملي کېدو لپاره به تخنیکي ټیم ډېر ژر د لوی اختر له رخصتیو وروسته قزاقستان ته سفر وکړي او خپلې سروي او تخنیکي ارزونې به پیل کړي.

د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس د راپور له مخې؛ په خوشې شویو بدنیانو کې څلور مېرمنې او ۵ تنه ماشومان هم شامل دي.

طالبانو دا نه دي ویلي، چې دغه خوشې شوي کسان په کومو جرمونو زندانیان شوي وو.

د لغمان لپاره د طالبانو والي شیخ شېر احمد حقاني خوشې شویو بندیانو ته ویلي، « زندان د اصلاح ځای دی او باید له دې وروسته له جرمونو لاس واخلئ او په راتلونکې کې هڅه وکړئ، چې ستونزې د محاکمو له لارې حل کړئ؛ تر څو بیا ځلي کوم جرم ونه کړئ.»

تر دې وړاندې په ننګرهار کې د طالبانو ولایت مقام رسنیو دفتر (د غبرګولي په ۹مه) خبر ورکړی و، چې د دغه ولایت له مرکزي زندانه د دغې ډلې د سترې محکمې په امر «۳۱۷» بندیان خوشې شوي دي.

خبرپاڼه کې راغلي و، چې دغه کسان د لوی اختر په مناسبت د بښنې له مخې خوشې شوي دي.

طالبان داسې مهال د بندیانو د خوشې کېدو خبر ورکوي، چې د طالبانو په زندانونو کې د سختو شکنجو، وژنو او ځورونو پراخ راپورونه هم ترلاسه شوي دي.

په دغو زندانونو کې نه یوازې نارینه؛ بلکې د بشري حقونو او د زده‌کړو ښځینه فعالانې هم له دغو ځورونو سره مخ شوې دي او ځینو لا ادعا کړې، چې طالبان په دغو زندانونو کې پر مېرمنو جنسي تېري کوي.