د بغلان لپاره د طالبانو د امنیه قوماندانۍ ویاند شیر احمد برهاني رسنیو ته ویلي، چې د دغه ولایت د خنجان ولسوالۍ په ګزان او د دوشي په قره احمد سیمه کې د دوو جلا ټرافیکي پېښو له امله درې مېرمنې مړې شوې او ۸ کسان ټپیان دي.
د طالبانو تر واک لاندې د باختر اژانس د راپور له مخې، طالب ویاند زیاته کړې چې د بغلان ولایت د خنجان ولسوالۍ په ګزان سیمه کې د ۳۰۳ ډوله موټر او پاسو موټر د ټکر له امله درې مېرمنې مړې او د دوو ماشومانو په ګډون درې تنه نور ټپيان شوي.
دویمه پېښه د دوشي ولسوالۍ په قره احمد سیمه کې له سړک څخه د یوه کرولا موټر د اوښتو له امله رامنځته شوې، چې ۵ تنه پکې ټپیان شوي.
د یادولو وړ ده، چې له تېرو څه باندې درې نیمو کلونو راهیسې په افغانستان کې ټرافیکي پېښې په بېسارې توګه تر بل هر وخت ډېرې شوې، چې لامل یې د موټر چلوونکو بې احتیاطي، د جوازونو په ورکولو کې درغلي، زیات سرعت او د ټرافیکي قوانینو نه مراعاتول ګڼل کیږي.
د ازبکستان-افغانستان-پاکستان رېلپټلۍ چې د ازبکستان له تاشکند څخه د افغانستان د مزارشریف او لوګر له لارې د خیبر پښتونخوا تر کورمې ولسوالۍ غځېږي، تمه ده چې د منځنۍ او سویلي اسیا د نښلولو لپاره یوه مهمه پروژه وګرځي.
دا ۵۷۳ کیلومتره اوږده رېللار نه یوازې دا چې درې هېوادونه سره تړي، بلکې د ټولې سیمې لپاره ستراتیژیک، اقتصادي او سیاسي اهمیت لري.
د دغې رېللار پټلۍ ډېره برخه د افغانستان له خاورې تېرېږي؛ له شمالي ولایت بلخ (مزارشریف) نیولې، تر مرکزي ولایت لوګر پورې او له هغه ځایه بیا د خیبر پښتونخوا کورمې ولسوالۍ ته رسېږي.
ټاکل شوې ده چې د ۴.۸ میلیارده ډالرو په لګښت سره به دغه پروژه منځنۍ اسیا له پاکستاني بندرونو سره ونښلوي. دا پروژه به د سیمې سوداګري، اقتصادي پراختیا او سیمهییز اتصال ته پراخ فرصتونه برابر کړي.
د روان کال په پیل کې د ازبک ولسمشر شوکت میرضیایوف او د پاکستان صدراعظم شهباز شریف ترمنځ د تاشکند په غونډه کې پرېکړه وشوه چې درېواړه هېوادونه به یوه درېاړخیزه همغږې کوونکې کمیټه جوړوي.
یاده کمیټه به د پاتې تخنیکي مطالعاتو، مالي منابعو او د پلیتابه پر لارو چارو څارنه کوي، څو دا ۴.۸ میلیارد ډالري پروژه د ۲۰۲۷ کال تر پایه بشپړه شي.
د تېرې یکشنبې په ورځ د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر او د پاکستان مرستیال لومړي وزیر په ټیلیفوني خبرو اترو کې د یواېپي رېلپټلۍ پروژې د تړون پر نهایی کېدو هوکړه وکړه.
ولې دا پروژه مهمه ده؟
تمه کېږي چې دا زیربنایي پروژه به د سویلي او مرکزي اسیا ترمنځ سوداګري او ترانزیتي نښلېدنه کې بنسټیز بدلون راولي.
دغه رېللار به د ازبکستان د ترمز له ښار څخه د افغانستان د مزارشریف او لوګر له لارې د کورمې ولسوالۍ "خرلاچي" ته غځیږي او له دې لارې پاکستان ته غځېږي.
پاکستاني چارواکي تمه لري، چې دا پروژه به د ازبکستان او پاکستان ترمنځ د مالونو د لېږد موده تر پنځو ورځو راکمه کړي او د ترانسپورټ لګښتونه به لږ تر لږه ۴۰ سلنه کم کړي.افغانستان هم له دې پروژې نه مستفید کیږي، ځکه ستره برخه یې د افغانستان له خاورې تېریږي.
د پاکستان یوه لوړپوړي چارواکي ویلي: «دا رېلپټلۍ یوازې د مالونو د لېږد لپاره نه ده، بلکې دا د ۲۴۰ میلیونه پاکستاني وګړو اقتصادي امکانات خلاصوي، مرکزي اسیا ته د ګرمو اوبو بندرونو ته بېساري لاسرسی برابروي او د سیمې د سوداګرۍ بڼه بدلوي.»
د ازبک چارواکو په وینا، تر ۲۰۳۰ کال پورې به دا رېلپټلۍ هر کال تر ۱۵میلیونه ټنه توکي ولېږدوي. د سیمې د هغو هېوادونو لپاره چې د سمندر له بندرونو بېبرخې دي، دا پروژه به نړیوالو بازارونو ته مستقیم لاسرسی برابر کړي.
د طالبانو د بهرنیو چارو سرپرست وزیر، امیر خان متقي دا پروژه «یوازې رېلپټلۍ نه، بلکې د باور پُل» او د سیمهییزې ډیپلوماسۍ یو «تاریخي پرمختګ» بللی دی.
د چین رول او سیمهییز بدلون
د ګلف نیوز د رپوټ له مخې، یاده پروژه د چین د «یو کمربند، یوه لاره» نوښت سره همغږې ده. شنونکي وايي، بیجینګ د پاکستان او افغانستان ترمنځ د همغږۍ هڅونه کړې او دا د سیمې په نوي جیوپوليټیک کې د هند رول پیکه کولای شي.
د دې پروژې په پلیتابه سره د ازبکستان او پاکستان ترمنځ د بار وړلو وخت ۵ورځې راکمیږي، د توکو لېږد ۴۰ سلنه ارزانه کېږي او د مرکزي اسیا هېوادونه له عربي سمندر سره نښلي.
د ازبکستان د سوداګرۍ او صنعت خونې ویلي، چې ددغه هېواد او طالبانو ترمنځ د نساجۍ په صنعت کې د همکاریو پراخولو پلان شته. تمه ده چې هر کال لږ تر لږه ۵۰ زره ټنه پنبه د صادراتو لپاره پروسس شي.
د دې ادارې مشر داورون وخابوف کابل او کندهار ته کاري سفرونه کړي او هلته یې د طالبانو له مسوولانو او د ځايي شرکتونو له استازو سره کتنې وکړې. په دې لیدنو کې یوه مهمه موضوع د نساجۍ او د فایبر پروسس کولو په برخه کې «هیله منوونکې پروژې» ګڼل شوې دي.
د ازبک رسنیو د رپوټونو له مخې، د طالبانو د دولتي نساجۍ شرکت له رییس عبدالحمید اخوندزاده سره د همکارۍ یو تفاهملیک لاسلیک شوی.
د ازبکستان د سوداګرۍ او صنعت خونه وايي، چې وخابوف د کندهار له صنعتي زون څخه هم لیدنه وکړه او هلته یې د محلي ظرفیتونو پر بنسټ د ګډو فابریکو د جوړولو او د ازبکستان د تولید شویو ماشینونو د بیا فعالولو او ترمیمولو امکانات وڅېړل.
یاده خونه وايي، چې دواړو خواوو هوکړه وکړه چې لږ تر لږه ۵۰ زره ټنه پنبه به پروسس شي.
افغانستان به ازبکستان ته د پنبې تار صادروي او له ازبکستان څخه به رنګ شوي ټوکر صادریږي.
د روان کال په مارچ میاشت کې وخابوف د مزارشریف د نساجي فابریکې څخه هم لیدنه کړې وه. دواړو خواوو د پنبې فایبر او تار د صادرولو او د نساجي موادو او نیمه تیارو توکو د رانیولو هوکړه کړې وه.
د عزیزي ګروپ رییس میرویس عزیزي قزاقستان ته د خپل سفر په ترڅ کې اعلان وکړ، چې ددغه هېواد په ودانیز سکتور کې درې میلیارده ډالره پانګونه کوي.
میرویس عزیزي د سې شنبې په ورځ پر خپل اېکس ولیکل، چې په دغه سفر کې یې د قزاقستان له مهمو دولتي چارواکو سره جلا-جلا لیدنې ترسره کړې، چې د اقتصادي همکاریو او پانګونې پر فرصتونو یې تمرکز درلود.
په دغه سفر کې، د عزیزی شرکت رییس د قزاقستان د صدراعظم له مرستیال او د بهرنیو چارو له وزیر مراد نورتلیو سره د هغه په دفتر کې کتلي او یاد قزاق چارواکي ژمنه کړې، چې د قزاقستان دولت به د عزیزي شرکت پانګونو ته پوره ملاتړ او لازمي اسانتیاوې برابرې کړي.
عزیزي وايي، چې د سفر په لړ کې یې د قزاقستان د پلازمېنې استانې او الماتا ښارونو له ښاروالانوسره په لیدنو کې د ساختماني سکتور د پانګونې فرصتونه، شرايط او طرحې څیړلي دي.
د عزیزی شرکت د پلان له مخې، ټاکل شوې په قزاقستان کې شاوخوا ۳میلیارده ډالره پانګونه وشي، چې یوه مهمه برخه به یې د دغه هېواد په یوه ښار کې تر ټولو لوړې ودانۍ جوړولو ته ځانګړې شي.
نوموړی وايي، د دې پروژې د عملي کېدو لپاره به تخنیکي ټیم ډېر ژر د لوی اختر له رخصتیو وروسته قزاقستان ته سفر وکړي او خپلې سروي او تخنیکي ارزونې به پیل کړي.
په لغمان کې سیمهییز طالب چارواکي وایي، چې د دغه ډلې د مشر ملا هبت الله اخوندزاده په امر یې د لغمان ولایت له مرکزي زندانه ۹۱ بندیان خوشې کړي او د ۵۳ نورو د بند موده یې کمه کړې ده.
د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس د راپور له مخې؛ په خوشې شویو بدنیانو کې څلور مېرمنې او ۵ تنه ماشومان هم شامل دي.
طالبانو دا نه دي ویلي، چې دغه خوشې شوي کسان په کومو جرمونو زندانیان شوي وو.
د لغمان لپاره د طالبانو والي شیخ شېر احمد حقاني خوشې شویو بندیانو ته ویلي، « زندان د اصلاح ځای دی او باید له دې وروسته له جرمونو لاس واخلئ او په راتلونکې کې هڅه وکړئ، چې ستونزې د محاکمو له لارې حل کړئ؛ تر څو بیا ځلي کوم جرم ونه کړئ.»
تر دې وړاندې په ننګرهار کې د طالبانو ولایت مقام رسنیو دفتر (د غبرګولي په ۹مه) خبر ورکړی و، چې د دغه ولایت له مرکزي زندانه د دغې ډلې د سترې محکمې په امر «۳۱۷» بندیان خوشې شوي دي.
خبرپاڼه کې راغلي و، چې دغه کسان د لوی اختر په مناسبت د بښنې له مخې خوشې شوي دي.
طالبان داسې مهال د بندیانو د خوشې کېدو خبر ورکوي، چې د طالبانو په زندانونو کې د سختو شکنجو، وژنو او ځورونو پراخ راپورونه هم ترلاسه شوي دي.
په دغو زندانونو کې نه یوازې نارینه؛ بلکې د بشري حقونو او د زدهکړو ښځینه فعالانې هم له دغو ځورونو سره مخ شوې دي او ځینو لا ادعا کړې، چې طالبان په دغو زندانونو کې پر مېرمنو جنسي تېري کوي.
په کابل کې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې تېره ورځ د طالبانو اصلاحي کمیټې په ټولنیزو رسنیو کې ددې ډلې یو بل فعال رحیم سکندر نیولی دی. سکندر په پاکستان کې د «جهاد» نشتوالي په تړاو د طالبانو د یوه مسوول پر څرګندونو له نیوکې وروسته نیول شوی.
په کابل کې د طالبانو سرچینو نن د غبرګولي ۱۳مه افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د طالبانو د مشر هبت الله تر مشرۍ لاندې ددې ډلې د اصلاحي کمیسیون د کابل مسوول سعید الله سعید په ټولنیزو رسنیو کې ددې ډلې یو فعال رحیم سکندر له تېرو دوو ورځو رهیسې زندان ته اچولی دی.
د طالبانو اصلاحي کمیسیون له هغه وروسته رحیم سکندر زنداني کړی چې څو ورځې وړاندې یې په ټولنیزو رسنیو کې د یاد کمېسون د کابل مسوول پر هغو څرګندونو نیوکې وکړې، چې ویلي و که امیر امر کړی نه وي نو څوک حق نه لري چې په خپله شخصي خوښه بهر ته د جهاد لپاره لاړ شي.
په کابل کې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې رحیم سکندر دا مهال په کابل کې د تحریک طالبان پاکستان له بندیانو سره یو ځای زنداني دی.
دوی زیاتوي د طالبانو د مشر ملاهبت الله له لوري جوړ شوی اصلاحي کمیسیون زیاتره د ټي ټي پي اړوند موضوعات څاري.
د طالبانو د ټولنیزو رسنیو فعال رحیم سیکندر له تېرو دوه ورځو راهیسې په ټولنیز رسنیو کې هېڅ فعالیت نه لري.
د طالبانو دغه فعال د تېر جمهوریت پرمهال خبریال و او د سقوط په وروستیو میاشتو کې له طالبانو سره د همکارۍ په تور ملي امنیت نیولی و.
رحیم سکندر په ټولنیزو رسنیو کې د ټي ټي پي او د بلوڅ ازادۍ غوښتونکو ډلو په پلوۍ فعالیت کاوه.
سکندر چې اصلي د پکتیا د سیدکرم اوسېدونکی دی، له جمهوریت څخه راپه دې خوا يه خوست کې اوسېږي او له حقاني شبکې سره نژدې اړیکې لري او د هغوی له اړوندو رسنیو او تبلیغاتي ټیمونو سره یې همکاري درلوده.
رحیم سکندر د فیسبوک په یوه پوسټ کې د طالبانو د اصلاحي کمیسیون د مسوول سعیدالله سعید د څرګندونو په اړه ویلي و، چې په دې خبرو سره څه ثابتول غواړې؟.
د طالبانو د اصلاحي کمیسیون د کابل مسوول څرګندونو ته ګڼو دیني عالمانو غبرګونونه وښودل.
د طالبانو یو تن پلوي شیخ عبدالسمیع غزنوي د ملاهبت الله فتوا رد کړه او ویې ویل چې د جهاد لپاره د امیر امر ته ضرورت نشته.
د پاکستان تر فشارونو وروسته ملاهبت الله فتوا ورکړه او له خپلو وسله والو یې وغوښتل چې د امیر له امر پرته د جهاد لپاره بهر لاړ نه شي.
دا په داسې حال کې ده چې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي و ، طالبانو خپل د رسنیو فعال جنرال مبین بندي کړی او د یونیم کال بند سزا یې ورکړې، ځکه د هغه څرګندونې او چلند د طالبانو له رسمي پالیسیو سره "په ټکر کې" بلل شوې دي.
دغه نیونې داسې مهال دي، چې طالبانو له تېرو پنځو میاشتو راهیسې پاکستان ته د تلونکو جنګیالیو او هغو سرګروپانو نیول پیل کړي، چې طالب جنګیالي د پاکستاني طالبانو لیکو ته جذبوي.
افغانستان انټرنشنل تېر کال په نومبر او ډسمبر میاشتو کې رپوټونه ورکړل، چې طالب استخبارات هغه قوماندانان نیسي او زندان ته یې اچوي، چې افغان طالبان په پاکستان کې جګړې ته هڅوي.