د افغانستان پخواني لومړي مرستیال ولسمشر امرالله صالح نړیوال مالي بنسټونه او لویدیز هېوادونه تورن کړي چې له پاکستان سره د جګړې یا کړکېچ پر مهال نرمي کوي او حتا مالي مرستې ورته اسانه کوي.
صالح د سې شنبې په ورځ پر خپل ایکس ولیکل، « ولې هر ځل چې پاکستان د جګړې حالت ته ورځي، نړیوال بانک، ای ایم ایف او اسیا پرمختیایي بانک پرې د پورونو او مرستو محدودیتونه نرموي؟».
هغه د پاکستان او هند ترمنځ څلور ورځنۍ وروستۍ شخړې ته اشاره کړې او وايي، چې د پاکستان پر وړاندې ددغو بنسټونو دریځ نرم برېښي.
صالح زیاته کړې چې امریکا او لویدیزو متحدینو هیڅکله پر پاکستان خپلې مالي او نظامي مرستې نه دي درولې، حتا هغه مهال هم نه وې درول شوې،چې پاکستان د کوټې شورا، حقاني شبکې او القاعدې ملاتړ کاوه.
هغه د اسامه بن لادن د وژل کېدو پېښه یاده کړه، چې د پاکستان د نظامي اکاډمۍ څنګ ته وموندل شو.
صالح وايي، « لویدیځ هیڅ ډول بندیزونه پرې ونه لګول، نه پر پاکستان او نه هم پر هغه کس چې خپل کور یې القاعدې ته په کرایه ورکړی و».
هغه پوښتنه کړې، چې « پاکستان څنګه د بندیزونو تر رادار لاندې پټه الوتنه کوي؟».
د طالبانو د کور او ښار جوړولو وزارت وايي، چې ددې ډلې د مشر ملاهبت الله د حکم د تطبیق په موخه کابل ژوبڼ له دهمزنګ نه، له ښاره بهر بل ځای ته لېږدول کیږي. په دې اړه جوړې شوې ناستې ویلي، چې د ژوبن اوسنی موقعیت د ترافیکي ګڼې ګوڼې لامل شوی.
د طالبانو د کور او ښار جوړولو وزارت نن سې شنبه د غبرګولي ۱۳مه وویل، چې د یاد وزارت د وزیر حمدالله نعماني په مشرۍ ددې ډلې د کرنې،اوبو لګولو او مالدارۍ، مالیې، عدلیې، کورنیو چارو وزارتونو، ملي چاپېریال ساتنې ادارې او د کابل ښاروالۍ استازو د کابل ښار له اوسني موقعیت څخه د ژوبڼ د انتقال لپاره ځانګړې غونډه کړې ده.
په دې غونډه کې د ملاهبت الله د حکم د تطبیق په موخه له کابل ښار څخه بهر د ژوبڼ لپاره د مناسب ځای د ټاکلو په اړه بحث او نظرونه تبادله شوي.
د طالبانو د کور او ښار جوړولو وزارت وزیر حمدالله نعماني ویلي، چې « د کابل اوسنی ژوبڼ د ترافیکي ګڼې ګوڼې لامل شوی چې دې وضعیت هم د خلکو او هم د لیدونکو لپاره ستونزې رامنځته کړې دي.»
هغه په خپلو خبرو کې ویلي، چې په کابل ښار کې د ترافیکي ګڼې ګوڼې د کمښت لپاره اړینه ده چې ژوبڼ یوې بلې پراخې او مناسبې سیمې ته انتقال شي.
نوموړی زیاته کړې، چې دا چاره به په ښار کې د ګڼې ګوڼې د کمېدو لامل وګرځي او له بل پلوه خلک او سیلانیان د ژویو لېدو ته لېواله شي او دغه راز به ورسره د «امارت» عواید هم زیات شي.
د طالبانو د څو وزارتونو ګډې ناستې پرېکړه کړې، چې ددې ډلې مشر ملاهبت الله حکم باید عملي شي او د دې لپاره دې د اراضۍ ریاست په مشرۍ پلاوی له لوی اختر وروسته اونۍ کې د اراضۍ، ښاروالۍ، چاپېریال ساتنې، کادستر او کور اوښار جوړولو وزارت استازو په ګډون د املاکو د ثبت کتابونو پر بنسټ یو مناسب ځای وټاکي.
دغه راز تصمیم نیول شوی، چې د اوسني کابل ژوبڼ ساحه دې د پراختیایي ساحې په توګه بېرته ملاهبت الله ته وړاندیز شي.
د کابل ژوبڼ شاوخوا ۶۰ کاله وړاندې د پخواني پاچا ظاهر شاه د واکمنۍ پرمهال د دهمزنګ په سیمه کې جوړ شو. ژوبڼ په داخلي جګړو کې زیانمن شو او هلته ساتل شوي څاروي له منځه لاړل.
د کابل ژوبڼ د مسوولینو د معلوماتو له مخې، په دغه ژوبڼ کې له سل ډوله ډېر ژوي، مرغان، کبان او څاروي، چې شمېر یې ۶۰۰ ته رسېږي، ساتل کېږي.
د طالبانو د عامې روغتیا وزارت وايي، چې په کابل کې په نشه يي توکو ۲۰۰ روږدي کسان تر درملنې وروسته، نن خپلو کورنیو ته وسپارل. دوی زیاتوي چې په یوه کال کې د روږدو کسانو د درملنې مرکزونو وړتیا ۳۴ زره ۶۰۰ بستره ده او د همدا شمېر کسانو درملنه پکې کېږي.
د طالبانو د عامې روغتیا وزارت نن سه شنبه د غبرګولي ۱۳مه پر خپل اېکس لیکلي، چې ددې ډلې د عامې روغتیا خدمتونو وړاندې کولو معیین عبدالولي حقاني په همدې مناسبت جوړه شوې غونډه کې وویل: «په نشه يي توکو ۲۰۰ روږدي کسان له درملنې وروسته، نن بېرته له خپلو کورنیو سره یوځای کېږي چې دا نه یوازې یو طبي بریالیتوب دی بلکې یو اسلامي، افغاني، انساني، رواني او ملي بریالیتوب هم دی.»
د طالبانو د روغتیايي خدمتونو معین، دغه راز په نشه يي توکو د روږدو کسانو په درملنه کې د ملي او نړیوالو سازمانونو او بنسټونو د مرستو او همکاریو مننه وکړه.
د طالبانو د عامې روغتیا وزارت د روږدو کسانو د درملنې ملي برنامې رییس مولوي انعام الله عمار وايي، چې د روږدو کسانو د درملنې ملي برنامې ریاست اوسمهال د درملنې ۶۷ مرکزونه لري، چې له دې جملې څخه ۴۶ یې زیات عمر لرونکو، ۱۴ مېرمنو او ۷ مرکزونه یې تنکیو ځوانانو ته ځانګړي شوي.
د نوموړي په وینا، په یوه کال کې د دغو مرکزونو وړتیا ۳۴ زره ۶۰۰ بستره ده او د همدا شمېر کسانو درملنه پکې کېږي.
د وی زیاتوي چې د یوه کال په بهیر کې ۳۸ زره ۶۰۰ کسانو ته د جوماتونو، ښوونځیو او پوهنتونونو له لارې د نشه يي توکو د زیانونو په اړه عامه پوهاوی ورکول کېږی.
د باميان ولایت پخواني والي غلام علي وحدت له طالبانو سره بيعت وکړ. نوموړي په غزني ولایت کې په یوه غونډه کې ادعا وکړه، چې د طالبانو د مشر د بښنې فرمان په هېواد کې د امن او سولې فضا رامنځته کړې ده.
دغه پخواني چارواکي له خلکو وغوښتل چې د "دښمنانو فریب " ونه خوري او د طالبانو د رژیم بشپړ ملاتړ وکړي.
وحدت ټینګار وکړ چې له طالبانو سره د خلکو ملاتړ به امنیت ټینګ کړي. هغه له نړيوالې ټولنې وغوښتل چې د طالبانو اداره په رسميت وپېژني.
د شیعه وو عالي کمیسون د یکشنبې په ورځ په غزني کې د طالبانو په ملاتړ غونډه وکړه.
دغه کمیسیون په یوه خبرپاڼه کې لیکلي چې په دې غونډه کې د تېر حکومت یو شمېر پخوانیو نظامیانو، لوړ پوړو چارواکو او کارکوونکو ګډون کړی و.
غلام علي وحدت په دې غونډه کې وويل چې واک ته د طالبانو له راتګ وروسته په ارام ژوند کوي. نوموړي د طالبانو له مخالفو پخوانيو پوځيانو او سياستوالو هم وغوښتل، چې هېواد ته ستانه شي.
طالبانو په دې وروستیو کې د شیعه وو عالي کمیسیون جوړ کړی او دا کمیسیون وخت په وخت په شیعه میشتو سیمو کې د طالبانو په ملاتړ غونډې کوي.
د یاد کميسون رییس محمد علي اخلاقي وويل چې دغه کميسيون به د ملت او طالبانو ترمنځ د پله په توګه کار کوي او د شيعه وو غوښتنې به تعقيبوي.
محمد علي واحدي په تېر حکومت کې په ولسي جرګه کې د غزني د خلکو استازی و.
نوموړي په دې غونډه کې له نړیوالې ټولنې وغوښتل چې د طالبانو اداره په رسمیت وپېژني.
علي د طالبانو د څلورو کلنو کړنو ستاينه وکړه او په بهر کې مېشتو سياسي څېرو يې وغوښتل چې هېواد ته ستانه شي.
له طالبانو د بامیان د پخواني والي بیعت او په هېواد کې دننه د یو شمېر هزاره وو ملاتړ په داسې حال کې دی چې دې ډلې حنفي فقه د قانون جوړونې او د قضیو د حل یوازینۍ ادرس اعلان کړی او په عملي توګه یې جعفري فقه چې په پخواني حکومت کې د شیعه وو د "شخصي قضیو" په اړه کارول کیده، له پامه غورځولې ده.
طالبان په داسې حال کې پخوانیو سرتېرو ته بلنه ورکوي، چې د نړيوالو موسسو د مستندو راپورونو له مخې په سلګونو سرتېري او د تېر حکومت د امنيتي ادارو غړی د طالبانو له خوا شکنجه شوي او وژل شوي دي.
د بغلان لپاره د طالبانو د امنیه قوماندانۍ ویاند شیر احمد برهاني رسنیو ته ویلي، چې د دغه ولایت د خنجان ولسوالۍ په ګزان او د دوشي په قره احمد سیمه کې د دوو جلا ټرافیکي پېښو له امله درې مېرمنې مړې شوې او ۸ کسان ټپیان دي.
د طالبانو تر واک لاندې د باختر اژانس د راپور له مخې، طالب ویاند زیاته کړې چې د بغلان ولایت د خنجان ولسوالۍ په ګزان سیمه کې د ۳۰۳ ډوله موټر او پاسو موټر د ټکر له امله درې مېرمنې مړې او د دوو ماشومانو په ګډون درې تنه نور ټپيان شوي.
دویمه پېښه د دوشي ولسوالۍ په قره احمد سیمه کې له سړک څخه د یوه کرولا موټر د اوښتو له امله رامنځته شوې، چې ۵ تنه پکې ټپیان شوي.
د یادولو وړ ده، چې له تېرو څه باندې درې نیمو کلونو راهیسې په افغانستان کې ټرافیکي پېښې په بېسارې توګه تر بل هر وخت ډېرې شوې، چې لامل یې د موټر چلوونکو بې احتیاطي، د جوازونو په ورکولو کې درغلي، زیات سرعت او د ټرافیکي قوانینو نه مراعاتول ګڼل کیږي.
د ازبکستان-افغانستان-پاکستان رېلپټلۍ چې د ازبکستان له تاشکند څخه د افغانستان د مزارشریف او لوګر له لارې د خیبر پښتونخوا تر کورمې ولسوالۍ غځېږي، تمه ده چې د منځنۍ او سویلي اسیا د نښلولو لپاره یوه مهمه پروژه وګرځي.
دا ۵۷۳ کیلومتره اوږده رېللار نه یوازې دا چې درې هېوادونه سره تړي، بلکې د ټولې سیمې لپاره ستراتیژیک، اقتصادي او سیاسي اهمیت لري.
د دغې رېللار پټلۍ ډېره برخه د افغانستان له خاورې تېرېږي؛ له شمالي ولایت بلخ (مزارشریف) نیولې، تر مرکزي ولایت لوګر پورې او له هغه ځایه بیا د خیبر پښتونخوا کورمې ولسوالۍ ته رسېږي.
ټاکل شوې ده چې د ۴.۸ میلیارده ډالرو په لګښت سره به دغه پروژه منځنۍ اسیا له پاکستاني بندرونو سره ونښلوي. دا پروژه به د سیمې سوداګري، اقتصادي پراختیا او سیمهییز اتصال ته پراخ فرصتونه برابر کړي.
د روان کال په پیل کې د ازبک ولسمشر شوکت میرضیایوف او د پاکستان صدراعظم شهباز شریف ترمنځ د تاشکند په غونډه کې پرېکړه وشوه چې درېواړه هېوادونه به یوه درېاړخیزه همغږې کوونکې کمیټه جوړوي.
یاده کمیټه به د پاتې تخنیکي مطالعاتو، مالي منابعو او د پلیتابه پر لارو چارو څارنه کوي، څو دا ۴.۸ میلیارد ډالري پروژه د ۲۰۲۷ کال تر پایه بشپړه شي.
د تېرې یکشنبې په ورځ د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر او د پاکستان مرستیال لومړي وزیر په ټیلیفوني خبرو اترو کې د یواېپي رېلپټلۍ پروژې د تړون پر نهایی کېدو هوکړه وکړه.
ولې دا پروژه مهمه ده؟
تمه کېږي چې دا زیربنایي پروژه به د سویلي او مرکزي اسیا ترمنځ سوداګري او ترانزیتي نښلېدنه کې بنسټیز بدلون راولي.
دغه رېللار به د ازبکستان د ترمز له ښار څخه د افغانستان د مزارشریف او لوګر له لارې د کورمې ولسوالۍ "خرلاچي" ته غځیږي او له دې لارې پاکستان ته غځېږي.
پاکستاني چارواکي تمه لري، چې دا پروژه به د ازبکستان او پاکستان ترمنځ د مالونو د لېږد موده تر پنځو ورځو راکمه کړي او د ترانسپورټ لګښتونه به لږ تر لږه ۴۰ سلنه کم کړي.افغانستان هم له دې پروژې نه مستفید کیږي، ځکه ستره برخه یې د افغانستان له خاورې تېریږي.
د پاکستان یوه لوړپوړي چارواکي ویلي: «دا رېلپټلۍ یوازې د مالونو د لېږد لپاره نه ده، بلکې دا د ۲۴۰ میلیونه پاکستاني وګړو اقتصادي امکانات خلاصوي، مرکزي اسیا ته د ګرمو اوبو بندرونو ته بېساري لاسرسی برابروي او د سیمې د سوداګرۍ بڼه بدلوي.»
د ازبک چارواکو په وینا، تر ۲۰۳۰ کال پورې به دا رېلپټلۍ هر کال تر ۱۵میلیونه ټنه توکي ولېږدوي. د سیمې د هغو هېوادونو لپاره چې د سمندر له بندرونو بېبرخې دي، دا پروژه به نړیوالو بازارونو ته مستقیم لاسرسی برابر کړي.
د طالبانو د بهرنیو چارو سرپرست وزیر، امیر خان متقي دا پروژه «یوازې رېلپټلۍ نه، بلکې د باور پُل» او د سیمهییزې ډیپلوماسۍ یو «تاریخي پرمختګ» بللی دی.
د چین رول او سیمهییز بدلون
د ګلف نیوز د رپوټ له مخې، یاده پروژه د چین د «یو کمربند، یوه لاره» نوښت سره همغږې ده. شنونکي وايي، بیجینګ د پاکستان او افغانستان ترمنځ د همغږۍ هڅونه کړې او دا د سیمې په نوي جیوپوليټیک کې د هند رول پیکه کولای شي.
د دې پروژې په پلیتابه سره د ازبکستان او پاکستان ترمنځ د بار وړلو وخت ۵ورځې راکمیږي، د توکو لېږد ۴۰ سلنه ارزانه کېږي او د مرکزي اسیا هېوادونه له عربي سمندر سره نښلي.