د خوړو نړۍوال پروګرام: تر ۹.۵ مېلیونو ډېر افغانان لا هم د خوړو له جدي کمښت سره مخ دي

له کندهار څخه سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته د چهارشنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۴مه) ویلي، چې له تېرو دوو ورځو څخه په ښار کې ګام پر ګام تالاشۍ کېږي او ګڼه ګوڼه هم زياته شوې.

د سیمې د اوسېدونکو په وینا، سږ کال هم د کندهار په مرکزي عیدګاه کې د طالبانو مشر هبت الله اخوندزاده د اختر د لمانځه امامت کوي او همدغه موضوع د امنیتي تدابیرو د لا سختېدو لامل شوی.

د عیدګاه جومات شاوخوا کوڅې، نږدې ودانۍ او کورونه د طالبانو له خوا تالاشي شوي او څو ورځې مخکې کندهار پوهنتون چې له عیدګاه سره نږدې موقعیت لري رخصت شوی دی.

طالبان سره له دې چې ډېری یې ځانګړې جامې هم نه لري په ملکي جامو کې په تالاشۍ او ګزمو بوخت دي.

سرچينې زياتوي، چې د طالبانو استخباراتي غړي په ملکي جامو کې په عامه ځایونو، د ښار په هوټلونو او د بازارونو په شاوخوا کې ګرځي او د خلکو فعالیتونه له نږدې څاري.

د اختر په مناسبت د کندهار د احتمالي پېښو د مخنیوي او چمتوالي لپاره د طالبانو د امنیه قوماندان مولوي طالب، د دغه ډلې د والي ملاشيرین، د استخباراتو او نورو ادارو تر منځ هم د همغږۍ ناستې شوي دي.

د سرچینو په خبره، د ښار په تلونکو لارو ځانګړې امنیتي کسان ځای پر ځای شوي او ټول وسایط تالاشي کېږي.

د طالباو امنيتي مسوولینو په خپلمنځي ناسته کې ویلي، چې یوازې باید تمرکز د لمانځه پر ځایونو نه، بلکې د ښار عمومي وضعیت ته وشي او د هر ډول ناامنۍ مخه ونیول شي.

د کندهار اوسېدونکي که څه هم د امنیت د ټينګښت او د وسله والو غلاوو د مخنيوي غوښتنه کوي؛ خو د پرله پسې او ګام پر ګام تالاشيو څخه په تنګ شوي دي.

د تېر کوچني اختر پر مهال په مرکزي عیدګاه کې طالبانو درنې وسلې، لکه دومیله‌ چې د هوايي بریدونو د دفع لپاره کارول کېږي، هم ځای پر ځای کړي و.

سږ کال که څه هم په ښکاره اعلان نه دی شوی، خو د ورته ترتیباتو نښې بیا هم لیدل کېږي.

طالبانو لا تر اوسه د لوی اختر لپاره د لمانځه مشخص ځایونه نه دي اعلان کړي؛ خو دغه ډله د اختر د ورځې څخه یوه ورځ مخکې دغه سيمې اعلانوي.

له ۲۰۲۱ وروسته کله چې طالبان بیا پر افغانستان واکمن شول، د کندهار په مرکزي عیدګاه کې د اختر د لمانځه مشري تر ډېره د ملا هبت الله له خوا ترسره کېږي.

له همدې کبله د طالبانو چارواکي د عیدګاه شاوخوا امنیت ته ډېره پاملرنه کوي؛ ځکه تر اوسه دا سیمه د دوی لپاره یو سمبولیک ارزښت لري.

د کندهار ښار یو شمېر لاسي او د سړک سر صرافانو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې طالبانو په کندهار ښار کې د دوی پر فعالیتونو بندیز لګولی او د جوازونو غوښتنه ترې کوي.

دغه صرافانو ویلي، چې طالبانو د یوه کمپاین له مخې، په تېرو درېیو ورځو کې د کندهار ښار له ټولو سیمو څخه د سړک سر غرفې ټولې کړې او د لاسي صرافۍ کوچنیو کاروباریانو ته یې د کاروبارو د بندولو ګواښ کړی.

په کندهار ښار کې د سړک پر سر د یوې کوچنۍ صرافۍ مسوول د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل:«د شهیدانو پر چوک دلته تر دېرش زیاتی د صرافۍ غرفې دي، موږ دلته ډالر، کالدارې، تومن او نور اسعار تبادله کوو او ترڅنګ یې د موبایل کریډېټ کارټونه هم پلورو، خو دا څو ورځې کیږي، چې طالبان راځي او وايي، غرفې مو ټولې کړئ. هر وخت چې مو جواز واخیست بیا کار شروع کړئ.»

د صرافیو دغه کوچني کاروباریان وايي، چې د طالبانو د یاد اقدام په پایله کې د کندهار ښار د شهیدانو څلور لارې، صرافۍ مارکیټ مخ، مدد څلور لارې، کابل اډه، د ګرشک اډه او نورو ځایونو کې سلګونو کسانو کاروبار باندې بندیز لګول شوی.

د کندهار ښار یو صراف د نوم نه ښودلو په شرط وايي:«موږ په دې کار کې د ورځې له شپږسوه څخه تر زر افغانۍ ګټه ترلاسه کوله، اوس نو بیکاره شوو. طالبان وايي، چې موږ باید د صرافۍ مارکیټ د لویو صرافیو جواز او کارټ ولرو، بیا د فعالیت اجازه لرو.»

دغه صرافان وايي، د طالبانو له خوا د اسعارو د تبادلې لویو مرکزونو ته په ښار کې د د درې کوچنیو او لاسي صرافیو اجازه ورکړل شوې او د پخوا په څېر په ازاده توګه نور کسان د یاد کاروبار اجازه نه لري.

طالبانو څو میاشتې وړاندې هم په کندهار ښار او سپین بولدک ولسوالیو کې پر لاسي او کوچنیو صرافیو بندیز لګولی و.

دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو دوه اونۍ وړاندې په کندهار کې له پټرول پمپونو پرته په هټیو او ګرځنده بڼه د تېلو پلور باندې هم بندیز ولګاوه.

دغه بنسټونه وايي، چې د افغانانو د اعدامونو شمېر زیات شوی او یوازې د روان میلادي کال په لومړیو پنځو میاشتو کې ۳۲ افغانان د ایران په زندانونو کې اعدام شوي دي.

دا ګډه غوښتنه د چهارشنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۴مه) د ۸۴ بشري حقونو د سازمانونو له خوا لاسلیک شوې او پکې ویل شوي چې د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته په ایران کې د افغانانو د اعدامونو لړۍ چټکه شوې ده، چې دوی پرې ژوره اندېښنه لري.

دغو بنسټونو خبرداری ورکړی چې ښايي په راتلونکو میاشتو کې لسګونه نور افغان بنديان هم په ایران کې اعدام شي.

د دې ګډې غوښتنې له مخې، په ایران کې د افغان وګړو د اعدامونو شمېر د طالبانو تر بیا واکمنېدو وروسته په ۲۰۲۲ کال کې له ۱۶ کسانو څخه په ۲۰۲۴ کال کې ۸۰ کسانو ته لوړ شوی دی.

دغه سازمانونه ټینګار کوي چې ډېری دا اعدامونه پټ او له عامه خبرتیا پرته ترسره کېږي.

د راپورونو له مخې، د تېر کال له لسګونو اعدام شویو څخه یوازې شپږ یې رسماً اعلان شوي دي.

ایرنا خبري اژانس د مهدي رجبي له قوله راپور ورکړی چې د ایران د دوغارون پولې له لارې د ناقانونه افغان کډوالو په بېرته ستنولو کې د غبرګولي میاشت له پېل راهیسې د تېرې میاشتې د همدې مودې په پرتله ۱۱۰ سلنه زیاتوالی راغلی دی.

نوموړی وايي، هغه ناقانونه افغان وګړي، چې په ۱۱ ولایتونو کې نیول کیږي، تر قانوني مراحلو وروسته د دوغارون له لارې بېرته افغانستان ته لیږل کیږي.

نوموړي ویلي، چې ناقانونه کډوال بېرته خپل هېواد ته لېږل د دغه هېواد کورنیو چارو وزارت له مهمو لومړیتوبو څخه دی او دوغارون له ایران څخه د ناقانونه افغان کډوالو د وتلو اصلي دروازه ده.

دا په داسې حال کې ده، چې د کډوالۍ نړیوال سازمان تېره ورځ په خپل یوه راپور کې ویلي، چې ایران د افغان کډوالو اېستل دوه برابره کړي دي.

له کندهار څخه سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې طالبانو د دغه ولایت په ژړۍ ولسوالۍ کې درې تنه پخواني نظامیان د خپلې ډلې د ډنډ ولسوالۍ د پوهنې امر د وژلو په تور نیولي دي.

دغو سرچینو د طالبانو له خوا د نیول شویو پخوانيو نظامیانو نومونه احسان الله اڅکزی، هارون اڅکزی او یار محمد اڅکزی ښودلي او وايي، درې واړو د تېر جمهوري نظام پر مهال په ژړۍ ولسوالۍ کې د پولیسو په لیکو کې دنده ترسره کوله.

سرچینو ویلي، چې د طالبانو له خوا نیول شوي پخواني نظامیان د کندهار د ژړۍ ولسوالۍ د سنګهسار سیمي د کډوالو کلي اوسیدونکي دي او نن چهار شنبه د طالبانو له خوا ونیول شول.

سرچینو ویلي، چې طالبانو وړاندې تردې هم د نیول شویو کسانو په څېر لسګونه نور بې ګناه پخواني نظامیان هم د غلا، نشه يي توکو د پلور او جنايي پېښو په تور نیولي او بندیان کړي دي.

بل خوا د کندهار ځايي خبریالانو په کندهار کې د طالبانو د امنیه قوماندانۍ په حواله ویلي، چې یاد کسان د غلا او د کندهار د ډنډ ولسوالۍ د پوهنې امر د وژلو په تور نیول شوي.

طالبانو ویلي، چې یاد کسان غله دي او د کندهار د ډنډ ولسوالۍ د پوهنې امر یې د یو موټر سایکل لپاره وژلی دی.

د کندهار د پوهنې امر سید احمد سالار د غبرګولي په ۱۲مه د کندهار ښار د ۱۵مې حوزې په یخ کاریز سیمه کې د ناڅرګندو وسله والو په ډزو ووژل شو.