د جرمني لومړي وزیر فریدریښ مېرڅ د امریکا له ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره د لیدنې پرمهال د هغه د نیکه د زیږون سند ورته سپارلی. د سند له مخې د ټرمپ نیکه په ۱۸۶۹ کال کې د جرمني په کالسټاد کې زیږدلي دی.
د جرمني لومړي وزیر په خپلې اېکسپاڼه لیکلي:«موږ امریکا او جرمني یو شان ډي ان اې لرو. موږ ملګري یوو. موږ شریکان یوو او په رښتیا چې یو بل ته د کورنۍ غړي یوو. دلته په امریکا کې داسې کسان شته چې نیکونه یې له جرمني څخه راغلي دي.»
د بښنې نړیوال سازمان وایي، پداسې حال کې چې نړۍ د لوی اختر خوشالي نمانځي، اسراییلي ځواکونه په اشغال شوې غزه کې د فلسطینیانو پر وړاندې خپل خونړيو بریدونو ته دوام ورکړی.
دغه سازمان خبرداری ورکړی، چې اسراییل نه یوازې خلک بمباروي او بېځایه کوي، بلکې د هغوی لوږه د جګړې د یوې وسیلې په توګه کاروي چې دا عمل یو ښکاره جنګي جنایت بلل کېږي.
د بښنې نړیوال سازمان د جمعې په ورځ پر اېکس پاڼې لیکلي: «د ملکي وګړو لوږي ساتل، د هغوی د خوړو، درملو او اړینو خدماتو مخنیوی، د نړیوالو قوانینو له مخې یو جنګي جنایت دی. اسراییلي ځواکونه باید سمدستي دا کړنې ودروي.»
دغه سازمان له نړیوالې ټولنې غوښتنه کړې چې ژر تر ژره او بېقید و شرطه د غزې محاصره پای ته ورسوي او د فلسطینیانو پر وړاندې روانه وژنه بنده کړي.
د بښنې نړیوال سازمان ټینګار کوي چې د بشري حقونو نړیوال اصول باید له سیاسي ګټو پورته وبلل شي او د فلسطین ولس باید نور د ناورین قرباني نه وي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت له لوري د جزا نړۍوالې محکمې (ICC) لهخوا د اسراییل د لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو د نیولو حکم او همداراز په افغانستان کې د امریکایي ځواکونو د «جنګي جنایتونو» د پلټنو اجازې له کبله تر بندیزونو لاندې راوستي دي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو د جمعې په ورځ د (غبرګولي ۱۶مه) پر اېکس پاڼه ولیکل: «نړۍواله جزایي محکمه باید پر امریکا او زموږ نږدې متحد اسراییل دغه بې بنسټه سیاسي بریدونه پای ته ورسوي. نن مې پر څلورو قاضیانو بندیزونه ولګول؛ ځکه چې دوی د امریکا او اسراییل حاکمیت تر پښو لاندې کړی دی».
د روبیو په وینا؛ له دې ډلې دوه قاضیانو نړۍوالې محکمې ته اجازه ورکړې چې د امریکايي ځواکونو پر ضد په افغانستان کې پلټنې پیل کړي او دوه نورو بیا پر نتنیاهو او د اسراییل پخواني دفاع وزیر یواو ګالانت د نیولو «ناقانونه» حکمونه صادر کړي دي.
هغه له نړۍوالو متحدینو وغوښتل، چې «د دغه شرموونکي برید پر وړاندې یې ترڅنګ ودرېږي».
د جزا نړۍوالې محکمې مشرانو د امریکا دغه اقدام په کلکه غندلی او دا یې د یوه خپلواک نړۍوال قضایي بنسټ د کمزوري کولو هڅه بللې.
د امریکا له لوري تر بندیزونو لاندې راغلي قاضیان «سولومي بالونکو بوسا د یوګانډا، لوس ډل کارمن ابانز کارانزا د پیرو، رینه ادلاید سوفي الاپیني ګانسو د بینین او بټي هولر د سلوانیا هېواد» اوسېدونکی دي.
له دې ډلې بوسا او کارانزا چې له ۲۰۱۸ زېږدېز کال راهیسې د یادې محکمې غړي دي؛ په ۲۰۲۰ زېږدیز کال کې د دغې محکمې لوی څارنوال کریم خان ته اجازه ورکړه، چې د امریکایي ځواکونو له لوري په افغانستان کې د شویو جنګي جنایتونو په تړاو پلټنې پیل کړي.
تر هغې وروسته چې طالبان بیا پر کابل واکمن شول، د جزا نړۍوالې محکمې د امریکايي ځواکونو پر ضد پلټنې محدودې کړې او تمرکز یې د افغانستان د پخواني حکومت او طالبانو ممکنه جنګي جنایتونو واړاوه.
سربېره پر دې دغه محکمې تېر کال د نومبر په میاشت کې پر بنیامین نتنیاهو، یواو ګالانت او د حماس ډلې پر یوه مشر ابراهیم المصری، د جنګي جنایتونو او د بشریت پر ضد جنایتونو د ادعاوو له امله د نیولو حکم صادر کړ.
مارکو روبیو ویلي، چې دا حکمونه د قاضیانو رینه الاپيني ګانسو او بټيهولر لهخوا صادر شوي دي.
د امریکا دغه پرېکړه د بشري حقونو د بېلابېلو سازمانونو لهخوا سخته غندل شوې ده.
لیز اونسن چې د بشري حقونو د څار بنسټ د نړۍوال عدالت څانګې مشره ده، دغه بندیزونه «د قانون د واکمنۍ پر ضد ښکاره برید» بولي.
نوموړې زیاته کړې: «دا په داسې حال کې ده، چې د امریکا ولسمشر ټرمپ هم دننه په هېواد کې د قانون واکمني کمزورې کړې».
یاده دې وي، چې امریکا له دې وړاندې هم د جزا نړۍوالې محکمې دوه لوی څارنوالان فاتو بنسودا او پر کریم اسد احمد خان بندیزونه لګولي وو، چې د امریکایي ځواکونو د جنګي جنایتونو او د اسراییل د کړنو په اړه یې د پلټنو هڅه کړې وه.
د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار په مشرۍ یوه کمیټه جوړه کړې؛ ترڅو د هند لهخوا د اوبو تړون ځنډېدو پر وړاندې لاس په کار شي.
د پاکستانۍ رسنۍ جیونیوز د راپور له مخې؛ دغه کمیټه به د هند د اوبو تړون ځنډېدو پر وړاندې په ۷۲ ساعتونو کې د اوبو د پروژو لپاره سپارښتنې وکړي.
په راپور کې راغلي، چې کمیټه به د نویو بندونو د جوړولو لپاره د تمویل په اړه په ځینو تګلارو هم بیاکتنه وکړي.
راپور ریاتوي، سربېره پردې د څلورو صوبو سر وزیران به د کمیټې غړي وي؛ د ګلګت بلتستان سر وزیر او د پاکستان تر ولکې لاندې د کشمیر لومړی وزیر هم په دغه کمیټه کې شامل دي.
د بلومبرګ د شتمنو کسانو د نوملړ له مخې؛ د ټسلا او سپېس اېکس مشر اېلان ماسک د امریکا له ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره د وروستیو شخړو له امله شاوخوا ۳۴ میلیارده ډالره شخصي شتمني له لاسه ورکړې ده.
د بلومبرګ راپور کې راغلي، دا د دې نوملړ په تاریخ کې دویم تر ټولو ستر مالي زیان دی چې یوازې د نومبر ۲۰۲۱ کال د هغې ورځې له ستر زیان سره پرتله کېدای شي، چې اېلان ماسک د خپلې شتمنۍ لویه برخه له لاسه ورکړه.
سره له دې چې دا تاوان ډېر ښکاري؛ خو د ماسک د ټولو شتمنیو پرتله یو وړوکی مقدار ګڼل کېږي. هغه لا هم د شاوخوا ۳۳۴ مېلیارده ډالرو خالصې شتمنۍ لرونکی دی او تر دې دمه د نړۍ تر ټولو شتمن انسان بلل کېږي.
د دغې شخړې تر څنګ د ټسلا د برېښنایي موټرو شرکت هم زیانمن شوی.
د پنجشنبې په ورځ د یاد شرکت ونډې ۱۴ سلنه راولوېدې، چې له امله یې د ټسلا بازار ارزښت تر ۱۵۰ مېلیارده ډالرو زیات کم شوی دی.
د خیبر پښتونخوا سر وزیر علي امین ګنډاپور وایي، چې دوی له زندانه د تحریک انصاف ګوند د بنسټ اېښودونکي عمران خان د خوشې کېدو کومه نښه نه ویني. هغه زیاته کړه، چې دوی د احتجاج حق لري او په خپل ځواک سره به اوسنی نظام مات کړي.
هغه دغه څرګندونې تېره ورځ له اډیاله زندانه بهر د عمران خان سره تر لیدنې وروسته له خبریالانو سره په خبرو کې کړې دي.
هغه ویلي:« اوسنی نظام باور لري، چې دوی کولای شي د زور په کارولو سره ملت غلام کړي.دوی باید پوه شي، چې موږ به د زور په وړاندې د زور او د ګولیو په وړاندې د ګولیو ځواب ورکړو. که څوک په ما ډزې وکړي، هغه کسان چې زما ساتنه کوي ځواب به یې ورکړي.»
هغه د عمران خان د خوشې کېدو په تړاو ویلي:« موږ داسې کومه نښه نه وینو، چې خان صاحب به خوشې شي. موږ د اعتراض حق لرو او موږ به په خپل ځواک سره دا نظام مات کړو.»