د ملګرو ملتونو ځانګړی راپور ورکوونکی: د طالبانو نوې تګلاره د بیان ازادي تر پښو لاندې کوي

د پاکستان د لوړو زده کړو کمېسون د جمعه په ورځ (د چنګاښ ۱۳مه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې دا هڅه د پاکستان – افغانستان د ولسونو ترمنځ د عملي همکاريو یو مهم پړاو ګڼل کيږي.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې دغو محصلینو لپاره یې د پېښور په سیمه ييز دفتر کې د ښه راغلاست مراسیم تر سره کړي.

د دوی د معلوماتو له مخې، چې د دې ترڅنګ به ۲۰۲۵ کال کې ۵۰ محصلین د دوکتورا او ۱۰۰ د ماسټرۍ لپاره هم له دې افغان محصلینو سره یو ځای شي.

پاکستاني چارواکو زياته کړې، چې د علامه محمد اقبال سکالرشیپ پروګرام له لارې ۴۵۰۰ سکالرشیپونه افغان زده کوونکو ته ورکول کېږي.

احمد متقي زیاته کړې:« دا کډوال دهرات ولایت اسلام کلا له سرحدي دروازو څخه افغانستان ته داخل شوي چې ډیری یې هغه کسان دي چې یا خو له ایران څخه په زور شړل شوي، یا پخپله خوښه هېواد ته راستانه شوي دي.»

دغه طالب چارواکی زیاتوي، چې په راستانه شویو کډوالو کې یو شمېر کورنۍ، ښځې، ماشومان او ناروغان هم شامل دي، او د بېرته راستنېدنې پر مهال یې د هغوی لپاره لنډمهاله اسانتیاوې برابرې کړي دي.

ایران د اسراییل سره تر ۱۲ ورځنۍ نظامي شخړې وروسته په دغه هېواد کې د ناقانونه افغان کډوالو د نیولو او شړلو بهیر پیاوړی کړی، چې له امله یې هره ورځ زرګونه افغانان له ستونزو سره مخ کېږي او هېواد ته ستنېږي.

بلخوا په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ استازي عارف جمال، هم ویلي چې دوی لا هم د «نه ستنولو» مشوره عملي ساتلې ده.
جمال زیاته کړې ده: « د افغانستان شرایط لا هم د ستنېدلو لپاره برابر نه دي. موږ له هېوادونو غواړو چې افغان کډوال په زور بېرته وانه ستوي.»

په همدې حال کې د جرمني د کورنیو چارو وزیر، الکساندر ډوبرینډټ،اعلان کړی چې هېواد یې هڅه کوي له طالبانو سره مستقیمې خبرې پېل کړي، تر څو هغه افغانان چې په جرمني کې په جرمونه تورن دي او د ایستلو پرېکړه پرې شوې، بیرته افغانستان ته واستول شي.

هغه د جرمني له فوکس مجلې سره په یوه مرکه کې وویل: « زما نظر دا دی چې موږ باید له طالبانو سره مستقیمې هوکړې ته ورسېږو، څو شړل (بیرته استول) ممکن شي، موږ لا هم دریمو اړخونو ته اړتیا لرو چې د طالبانو سره خبرې وکړي، خو دا باید تلپاتی حل نه وي.»

د یادونې وړ ده چې له تېرو څو میاشتو راهیسې له ایران او پاکستان څخه په زور د افغان کډوالو د ایستلو کچه لوړه شوې، چې دا کار د افغانستان د کډوالو وضعیت لا زیات کړکېچن کړی دی.

شمدساني زیاته کړې: « اوسنی وضعیت نامناسب دی، موږ هلته د بشري حقونو د سرغړونو دوام څارو، په ځانګړې توګه د ښځو پر حقونو سخت محدودیتونه، بندي کول او اعدامونه.»

د جرمني د کورنیو چارو وزیر، الکساندر ډوبرینډټ، تېره ورځ اعلان وکړ چې هېواد یې هڅه کوي له طالبانو سره مستقیمې خبرې پېل کړي، تر څو هغه افغانان چې په جرمني کې په جرمونو تورن دي او د ایستلو پرېکړه پرې شوې، بیرته افغانستان ته واستول شي.

هغه د جرمني له فوکس مجلې سره په یوه مرکه کې وویل: « زما نظر دا دی چې موږ باید له طالبانو سره مستقیمې هوکړې ته ورسېږو، څو شړل (بیرته استول) ممکن شي، موږ لا هم دریمو اړخونو ته اړتیا لرو چې د طالبانو سره خبرې وکړي، خو دا باید تلپاتی حل نه وي.»

د ۲۰۲۱م کال د اګست راهیسې، کله چې طالبان بیا واک ته ورسېدل، جرمني د تورنو افغانانو ایستل بند کړي و، خو د سږ کال په اګست میاشت کې یې بیا دا بهیر له سره پېل کړ، چې دا چاره د ځینو سیمه‌ییزو مهمو شریکانو په مرسته تر سره کېږي، خو اوس جرمني غواړي دا کار په مستقیم ډول د طالبانو سره د همکارۍ له لارې ترسره کړي.

بلخوا په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ استازي عارف جمال، هم ویلي چې دوی لا هم د «نه ستنولو» مشوره عملي ساتلې ده.
جمال زیاته کړې ده: « د افغانستان شرایط لا هم د ستنېدلو لپاره برابر نه دي. موږ له هېوادونو غواړو چې افغان کدوال په زور بېرته ونه استوي.»

د یادونې وړ ده چې کډوالي په روان کال کې د جرمني د فدرالي ټاکنو اصلي بحث و، په ځانګړي ډول وروسته له هغې چې د افراطي ښي اړخ ګوندونو ملاتړ زیات شو او د کډوالو له خوا ځینې پېښې رامنځته شوې.

د تېر کال د احصایو له مخې، سوریایان او افغانان په جرمني کې د پناه غوښتونکو تر ټولو لوی نفوذ جوړوي، چې ۷۶،۷۶۵ سوریایان او ۳۴،۱۴۹ افغانان د پناه غوښتنه کړې وه.

د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې ملا عبدالغني برادر د قزاقستان د لومړي وزیر اولزاس بیکټینوف سره په دغه لېدنه کې د دواړو هېودونو پر سیاسي، اقتصادي او سوداګریزو موضوعاتو په اړه خبرې کړې دي.

په اعلامیه کې د ملابرادر له قوله لیکل شوي:«افغانستان د قزاقستان لپاره د منځني ختیځ او سویلي اسیا ته د ټرانزیټ مهمه لاره ده او همداراز قزاقستان کولی شي، چې افغانستان له اروپا سره ونښلوي. قزاقستان دې د پانګونې، سوداګرۍ، ریل پټلۍ او په ټرانزیټي چارو کې له شته فرصتونو څخه استفاده وکړي.»

په خبرپاڼه کې د قزاقستان د لومړي وزیر اولزاس بییکټینوف له قوله لیکل شوي، چې له افغانستان سره د اړیکو پراختیا په موخه به نږدې ورځو کې د د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر کابل ته سفر وکړي او د تور غونډۍ ـ هرات اوسپنې پټلۍ پروژه کې به د ۵۰۰ مېلیونو ډالرو پانګونې عملي چارې پیل کړي.

د قزاقستان لومړي وزیر د افغانستان په کانونو کې د پانګونې او له افغانستان څخه صادراتو ته د اړینو اسانتیاو په رامنځته کولو ټینګار کړی.

طالبانو قزاقستان د هغو لسو هېوادونو له ډلې بللی، چې د طالبانو ترواک لاندې افغانستان سره د نورو هېوادونو په پرتله ډیرې سوداګریزې اړیکې لري.

هه‌نګاو سازمان د جمعې په ورځ (دچنګاښ ۱۳مه» خپاره کړې راپور کې ویلي، چې د ایران قضايي سیستم دغه بندیان د سیاسي، مذهبې، قتل، مخدره توکو، جنسي تیري او وسله والو غلاوو په تور اعدام کړي دي.

یاد سازمان زیاتوي، چې ایران یوازې د ۱۹ کسانو اعدامونه اعلان کړي دي او لږ تر لږ ۱۷ بندیان په پټه او د هغوی کورنیو ته له خبرتیا ورکولو پرته اعدام شوي دي.

په یادو کسانو کې ۱۶ سیاسي بندیان اسراییل ته د جاسوسۍ په توم ادعدام شوي دي.

په راپور کې ویل شوي، چې په تېره یوه میاشت کې دوه ښځې د قُم او قزل حصار په زندانونو کې د مذهبي ډلو غړیتوب او قصدي قتل په تور اعدام شوي دي.

دغه سازمان وړاندې ویلي و، چې ایران د ۲۰۲۵ کال په لوړو شپږو میاشتو کې د ۴۰ افغانانو په ګډون ۶۱۷ کسان اعدام کړي دي.

هه‌نګاو د ایران حکومت له خوا د اعدامونو زیاتوالی، له محاکمې پرته نیونې او نورې بشري سرغړونې د جديي اندېښنې وړ بللي دي او له نړیوالو سازمانونو څخه یې د اقدام غوښتنه کړې ده.