ملګري ملتونه: له ایران څخه په جبري توګه د افغان کډوالو اېستلو بشري ناورین رامنځته کړی

احمدالله متقي د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس ته ویلي: «تېره ورځ ۳۶۵۱۲ افغان کډوال د اسلام کلا له لارې راستانه کړل شوي دي. دا د کډوالو د راستنولو د شمېر زیاتوالی ښيي.»

نوموړي ویلي، چې په تېرو ۱۳ ورځو کې یوازې د اسلام کلا له لارې له ۳۳۶ زره څخه ډېر افغان کډوال له ایرانه راستانه کړای شوي دي.

په هرات کې ځايي طالب مسوولین وايي، چې تازه راستنېدونکو کډوالو لپاره یې په اسلام کلا کې روغتیايي مرکزونه، د خوړو امکانات او خپلو اصلي مېنو ته د لېږدولو په برخه کې یې اسانتیاوې برابرې کړې دي.

ایران له اسراییل سره تر ۱۲ ورځنۍ جګړې وروسته سملاسي د افغان کډوالو په جبري شړلو لاس پورې کړ او تر دې مهاله یې زرګونه افغان کډوال په زور بېرته افغانستان ته ستانه کړې دي.

د ایران حکومت دغه اقدام د ملګرو ملتونو د کډوالو سازمانونو په ګډون د یو شمېر ایرانیانو هم سخت غبرګونونه راپارولي دي او د ایراني نظاميانو له خوا له افغان کډوالو سره پر غېرانساني چلند سختې نیوکې کوي.

د طالبانو د اوبو او انرژۍ وزارت د یوې خبرپانې په خپرولو سره ویلي، چې د بنګله دېش د بي پي ټي ایل په نوم شرکت مسوولینو د اوبو او انرژۍ وزارت د پانګونې د جلب او جذب رییس رحمت ولي رحماني سره په کته کې د لمریزې برېښنا تولید ته لیوالتیا ښودلې.

طالبانو د بنګله دېشي شرکت د رییس محمد اسحاق ابوالخیر له قوله ویلي:« لیواله دي چې په افغانستان کې د ۱۰۰۰ تر ۱۰۰۰ مېګاواټه لمریزې برېښنا انرژي د تولید په پروژو کې پانګونه وکړي.»

طالبانو د یاد بنګله دېشي شرکت مسوولینو ته په افغانستان کې د لمریزې برېښنا د تولید په پروژو کې د پانګونې په برخه کې ډاډ ورکړی، خو د لمریزې برېښنا د تولید پروژو د پانګونې په اړه یې نور جزییات نه دي ورکړي.

د طالبانو له واکمنېدو وروسته دې ډلې د ځینو هېوادونو خصوصي شرکتونو ته په کانونو، برېښنا او نورو برخو کې پروژې ورکړې دي، خو ډیری کسان په دا ډول پروژو کې طالبان په مالي فساد، غیر مسلکي عمل او د شفافیت نشتوالي تورنوي.

محسن داوړ په یوه مقاله کې چې په فرایډې ټایمز کې خپره شوې، لیکلي، چې دا سیمه پخپله د پاکستان د ناکامې افغان پالیسۍ تر ټولو لویه قرباني وه او اوس هغوی ته دا وړاندیز کېږي چې د داسې یوې ستونزې حل راوباسي، چې د دوی له واکه بهر ده.

محسن داوړ استدلال کوي چې افغان طالبان او ټي ټي پي جلا نه دي، بلکې دا دواړه له یو بل سره ایډیالوژیک او عملي تړاو لري. د داوړ په باور، که په شمالي وزیرستان عملیات وشي، د ټي ټي پي جنګیالي به یو ځل بیا افغانستان ته وتښتي، او د افغانستان طالبان، چې له اوږدې مودې راهیسې د پاکستان له نرم دریځ ګټه اخلي، هیڅ امکان نه لري چې د دوی مخه ونیسي.

داوړ وايي، په پاکستان کې د افغان طالبانو حضور یوازې په جنګیالیو پورې محدود نه دی، بلکې د دوی کاروبارونه، کورنۍ او مشران لا هم دلته موجود دي او سره له دې چې دوی پوهېږي په افغانستان کې یې واکمني ډېره نازکه ده، خو د پاکستان دوامدار نرم چلند او تساهل دوی ته یو ډېر باثباته ځای برابروي.

د داوړ په وینا، د پخوانۍ فاټا لپاره د جرګو د بیا احیا کولو کمېټې جوړول، د پاکستان د عدلي نظام ناکامي ده. هغه زیاتوي، « دا کار نه یوازې د اساسي قانون خلاف دی، بلکې دا هغه ژمنې هم له‌منځه وړي چې له مرکز سره د فاټا د یوځای کولو پر مهال شوې وې».

محسن داوړ استدلال کوي چې ترڅو پاکستان د افغان طالبانو او د هغوی د پاکستاني اتحادیانو پر ضد یو روښانه او اصولي دریځ ونه نیسي، تر هغه به نه سوله راشي، نه امنیت.

هغه وايي، چې د جرګو بیا راژوندي کول، محدود عملیات او پر ولس پړه اچول به د ترهګرۍ ستونزه حل نه کړي، بلکې نوره به یې پراخه کړي.

ادریس انوري دغه څرګندونې د یکشنبې په ورځ د خبریالانو ستونزو ته د رسېدنې او اطلاعاتو ته د لاسرسي په تړاو غونډه کې کړې دي.

د طالبانو د پروان ولایت د اطلاعاتو او کلتور رييس په دغه ولایت کې په نږدې راتلونکې کې د دانش راډیو د بیاځلي فعالیتونو له پیلېدو خبر ورکړی او زیاته کړې یې ده، چې خبریالان د خپرو شویو خبرونو پر وړاندې دنیوي او اخروي مسوولیتونه لري.

په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې سلګونه خبریالان د ځانونو د خوندیتوب لپاره له هېواده وتلو ته اړ شوي او لسګونو ټلویزیوني او راډيويي شبکو خپل رسنیز فعالیتونه یا درولي او یا هم اړ اېستل شوي چې خپل نشرات بند کړي.

د رسنیو د ملاتړ ادارو ویلي، چې په افغانستان کې شته فعالې رسنۍ هم تر سخت فشار لاندې دي ځکه خبرونه باید د طالبانو له فلتره تر تېرېدو وروسته خپاره شي او هېڅوک په هېڅ خپرونه کې د طالبانو پر اداره د نیوکې حق نه لري.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې او چمتووالي ادارې د یکشنبې په ورځ وویل، چې دغه میشتغالی د ورېښمو پله په ستراتیژیکه سیمه کې جوړېږي او موخه یې هم له ګاونډیو هېوادونو جبري راستنېدونکو کډوالو ته د یوه لنډمهالي او خوندي ځای برابرول دي.

د یادې ادارې په خبرپاڼه کې راغلي، چې په دغه میشتغالي کې د کډوالو لپاره ټولې بېړنۍ او لومړنۍ اړتیاوې په پام کې نیول شوې، چې تشنابونه، حمامونه، د څښاک د اوبو سیستم، برېښنايي تاسیسات، روغتیايي کلینیک، جومات او نور ورته خدمات پکې شامل دي.

خو په خبرپاڼه کې په دې اړه چې، پر دغه میشتغالي څومره لګښت راځي او د کوم بنسټ له لوري ورکول کېږي او همداراز په څومره موده کې به یې چارې بشپړې شي، څه نه دي ویل شوي.