نصیر فایق: د افغان اړخونو ترمنځ د خبرو پروسې اسانه کولو لپاره دې استازی وټاکل شي

نوموړي وویل، د طالبانو د "امر بالمعروف" قانون د افغانانو، په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو اساسي حقونه تر پښو لاندې کړي دي.

هغه دا هم زیاته کړه چې وضعیت د ښځو پر وړاندې د سیستماتیکو محدودیتونو له امله د جنسیتي ظلم یوه بېلګه بلل کېدای شي.

د اروپايي اتحادیې استازي څرګنده کړه: « موږ باید پرې نه ږدو چې افغانستان د ترهګرۍ په پټنځای او د بې‌مدیریته کډوالۍ په سرچینه بدل شي».

هغه له طالبانو وغوښتل چې د ټول ملت، نه یوازې د یوې ډلې، غوښتنو، حقونو او عزت ته درناوی وکړي او د نړیوالو اصولو پر بنسټ خپل مسوولیتونه ومني.

د رپوټ له مخې، له دې ډلې ۵۶بریدونه د "ملي مقاومت جبهې" او ۱۶د "افغانستان د ازادۍ جبهې" پر غاړه اخیستي دي.

د "افغانستان د ازادۍ غورځنګ" هم ویلي، چې په همدې موده کې یې درې بریدونه کړي، چې ټول د اپرېل په میاشت کې ترسره شوي دي.

یوناما زیاتوي چې سربېره پر دې، ۱۱نور بریدونه هم ثبت شوي، خو تر اوسه هېڅ یوې ډلې یې مسوولیت نه دی اخیستی.

د سازمان د معلوماتو پر بنسټ، یوازې درې بریدونه داسې دي چې ملګرو ملتونو یې کره والی تایید کړی.

دا بریدونه په کابل کې د طالبانو پر کورنیو چارو وزارت، د کاپیسا ولایت پر نجراب ولسوالۍ او د پروان ولایت پر بګرام هوايي ډګر ترسره شوي دي. د دغو بریدونو د تلفاتو دقیق جزئیات لا هم نه‌دي خپاره شوي.

یوناما تایید کړې چې د دې وسله‌والو ډلو له ډلې یواځې د "افغانستان د ازادۍ جبهې" د روژې په میاشت کې اوربند اعلان کړی و.

یادې شوې درې ډلې هغه وسله والې ډلې دي چې د۲۰۲۱ کال له اګست وروسته وخت ناوخته پر طالبانو وسله‌وال بریدونه کوي.

یادې ډلې طالبان د بشري حقونو په پراخ نقض، د مدني ازادیو پر ځپلو او د خلکو له ګډون پرته پر مطلق حاکمیت تورنوي.

د قزاقستان د غلو د اتحادیې د تحلیل د څانګې مشر یوجیني کارابانوف د یکشنبې په ورځ وویل، چې د دې کمښت یو مهم لامل د ازبکستان له خوا د غنمو او اوړو په صادراتو کې زیاتېدونکې سیالي او په افغانستان کې په کور دننه د اوړو د تولید د ظرفیت لوړولو لپاره د غنمو پر واردولو تمرکز دی.

له دې سره، د قزاقستان پر صادراتو یو بل فشار د روسیې له لوري د اوړو د وارداتو زیاتوالی دی.

رپوټونه وايي، چې افغانستان په ۲۰۲۴ کال کې له روسیې څخه د ۸۰ میلیون ډالرو په ارزښت اوړه اخیستي دي او اوس د دغه محصول تر ټولو لوی پېرودونکی ګڼل کېږي.

طالبانو هم له دې وړاندې اعلان کړی، چې له روسیې څخه د اوړو پر ځای غنم وارد کړي، څو د غنمو د کورني پروسس ظرفیتونه پراخ کړي.

د شنونکو په باور، د روسیې د اوړو وارداتو زیاتوالی او د افغانستان د کورني تولید د پراختیا هڅې دا امکان زیاتوي چې د قزاقستان د اوړو صادرات به لا هم کم شي.

په دوحه کې د طالبانو سفارت نن دوشنبې په ورځ، د «چنګاښ ۱۶مه» په خپله اېکسپاڼه لیکلي چې په دې لیدنه کې له ګاونډیو هیوادونو څخه راستنېدونکو افغان کډوالو سره د مرستو کولو ژمنه شوې ده.

دوی همدراز ویلي چې په دې لیدنه کې د دواړو هیوادونو او د دوه اړخیزو ګټو ترڅنګ پر نورو مسایلو هم خبرې شوي دي.

د طالبانو سفارت لیکلي، چې د قطر د اوقافو او اسلامي چارو وزیر په بحث شویو برخو کې د بشپړ ملاتړ ژمنه کړې ده.

دا سفر د "طالبان ټور" په نوم یو خصوصي شرکت تنظیموي، چې بنسټ یې روسي سوداګر اناتولي ارونوف ایښی دی. نوموړي دغه نوم د تجارتي نښې په توګه ثبت کړی دی.

ارونوف وايي، د سفر هدف د افغانستان کلتور پېژندل دي.

هغه نیوز روسیه ته ویلي، « خلک لېواله دي، غواړي دا هېواد له نږدې وپېژني. دا یو له هغو ځایونو دی چې ډېر خلک یې یوازې له سرلیکونو یا جګړو پیژني، خو اوس غواړي کلتور، تاریخ او ژوندی حقیقت وویني».

د دوو اونیو دغه سفر شاوخوا ۱۵۰۰ امریکایي ډالر لګښت لري او هر ګډونوال تر دې دمه نږدې ۱۱۰۰ ډالر مخکې ورکړي دي.

نور شرکتونه هم ورته پلان لري

دوو نورو روسي سیاحتي شرکتونو هم تایید کړې چې افغانستان ته د سفر پروګرامونه جوړوي.

د دوی د معلوماتو له مخې، د دغو سفرونو لګښت به له ۳۰۰۰ څخه تر ۵۰۰۰ ډالرو پورې وي، چې علت یې د امنیتي تضمینونو برابرول دي. تمه ده چې رسمي خرڅلاو یې د مني په موسم کې پیل شي.

د روان کال په اپریل کې، د روسیې سترې محکمې طالبان پر ترهګرو ډلو د بندیزونو له نوملړه و اېستل او څو اونۍ وروسته کرملین د طالبانو اداره د افغانستان د حکومت په توګه رسمي وپېژندله.

دغه ګام د روسي پانګه‌والو او سوداګرو پر وړاندې د افغانستان دروازې پرانېستې دي.

په روسي رسنیو کې د افغانستان د سفر لومړني اعلانونه خپاره شوي، لکه "SHOT" ټیلیګرام چینل چې کابل ته د اته ورځني سفر بیه له۲۸۴۰ څخه تر ۳۲۴۰ ډالرو پورې ښيي. په دې کې د ویزې، الوتنې، روغتیایي بیمې او امنیت لګښتونه شامل نه دي.

د روسیې او افغانستان ترمنځ سوداګریز تبادلات ښايي ۳ میلیارده ډالرو ته ورسېږي.

افغانستان له ۲۰۲۲ کال راهیسې روسیې ته د کندهار انار، ممیز، غالۍ، پنبې، وړۍ او ځینې محلي مشروبات صادر کړي دي.

خو امنیتي اندېښنې لا شته دي

سره له دې چې دا سفرونه د کلتوري- اقتصادي همکاریو یوه برخه ګڼل کیږي، امنیتي کارپوهان خبرداری ورکوي چې د افغانستان ځینې سیمې لا هم ناامنه دي.

د روسیې د بهرنیو چارو وزارت د کنسولي خدمت وېب‌پاڼه افغانستان د لوړ خطر زون په توګه ښيي او روسي وګړي له سفر نه منع کوي.

د سفر تنظیموونکي ژمنه کوي چې سیلانیان به د افغانستان کلتور، معمارۍ او دودونو سره اشنا کړي، خو تفصيلي پروګرامونه یې لا نه دي خپاره شوي.

یو شمېر کسان د ځانګړو تجربو په موخه، له قواعدو بهر سیاحت او ماجراجويي له امله افغانستان ته سفر کوي.

خطرناکو او غیرمعمولي ځایونو لکه سومالیا، عراق، سوریې او اوس افغانستان ته سفرونه د یوټیوب او ټیلیګرام په چینلونو کې ډېر شوي دي.