ثمر هارون بلور او د هغې زوی له عوامي نېشنل پارټۍ نه خپلې لارې جلا کړې

په لوړو زده‌کړو کې هم د افغان زده‌کړیالانو شمېر خورا ډېر ښودل شوی. د صوبې ۳۴ پوهنتونونو له ډلې په ۲۴ پوهنتونونو کې نږدې ۱۵۰۰ افغان زده‌کړیالان پر زده‌کړو بوخت دي، چې پکې تر ۱۵۰ زیاتې نجونې هم شاملې دي.

له دې ډلې تر ټولو زیات افغان زده‌کړیالان په پېښور پوهنتون کې پر زده‌کړو بوخت دي، چې شمېر یې ۲۴۷ ته رسېږي. په انسټیټوټ اف منېجمېنټ ساینسز کې ۲۱۹ او په خیبر مېډیکل پوهنتون کې ۲۱۸ افغان زده‌کړیالان ثبت شوي دي.

د لوړو زده‌کړو څانګې د معلوماتو له مخې؛ په دې پوهنتونونو کې ۹۶۰ افغان زده‌کړیالان د علامه اقبال سکالرشېپ له لارې ثبت شوي او ۵۳۶ نور بیا په خپل شخصي لګښت په دغه پوهنتونونو کې پر زده‌کړو بوخت دي.

احمد د افغانستان د کندهار ولایت اوسېدونکی دی. هغه دوه کاله مخکې له خپل مشر ورور سره پېښور ته تللی دی.

د دوی پلار لا هم په افغانستان کې دی خو احمد او د هغه ورور پرېکړه کړې، چې په پاکستان کې خپلو زده‌کړو ته دوام ورکړي.

احمد په پېښور کې د اېف اېس سي (پري مېډیکل) کالج دویم کال زده‌کوونکی دی. احمد افغانستان انټرنشنل پښتو خبریال جواد شینواري ته ویلي:« زه یوازې زده‌کړې غواړم نه له سیاست سره کار لرم او نه له کوم تنظیم سره. یوازې دا هیله لرم، چې یو ښه ډاکټر شم او دا مې د ماشومتوب خوب دی.»

په کالج کې وخت ناوخت له احمد څخه د هغه د هویت له امله پوښتنې کېږي؛ که څه هم تر ډېره دغه خبرې د ټوکو په بڼه وي، خو احمد وايي دغه ټوکې یې دردوي.

هغه کیسه کوي، کله چې د نوم لیکنې لپاره کالج ته تللی و؛ نو لومړی پوښتنه ترې دا وه، چې افغان یې؟ بیا یې ترې پوښتنه کړې، چې د ویزې کاپي ورکړي.

خو احمد وایي،« موږ فیس ورکوو درسونه وایو؛ خو بیا هم زموږ سره د پردیو سلوک کېږي.»

احمد له خپل ورور سره په یو کوچني اپارتمان کې اوسېږي او ترڅنګ یې په ځینو ځایونو کې تدریس هم کوي؛ څو لږ تر لږه د ورځني لګښت بندوبست وکړي.

د فاطمې په مستعار نوم یوه کابل مېشتې چې شپږ کاله مخکې یې د لوړو زده‌کړو لپاره پېښور ته سفر وکړ، دا مهال د پېښور یوه خصوصي پوهنتون کې د کمپیوټر ساینس د وروستي سمسټر زده‌کړیاله ده او په خپل ټولګي کې د ممتازو زده‌کړیالانو له ډلې ده.

فاطمه د افغانستان انټرنشنل پښتو خبریال جواد شینواری ته وايي، چې دلته په پوهنتون کې ورته نوم لیکنه ترټولو سخته وه.

هغې پېښور ته له رسېدو وروسته د پېښور یونیورسټي ټاون په سیمه کې د خپل ماما په کور کې اوسېده، چې ماما کورنۍ یې لا له وړاندې هلته مېشته وه.

فاطمه وایي، پېښور ته له تګ وروسته د خپلو لګښتونو د پوره کولو لپاره به یې د ورځې پوهنتون ته تګ کاوه او د ماښام له‌خوا به یې د ودونو په یوه تالار کې دنده کوله.

د افغان کډوالو د بېرته ستنولو لړۍ په یادولو سره فاطمه ژړغونې شوه او ویې ویل، کله چې دغه لړۍ پیل شوه ماما یې هم بېرته افغانستان ته ولاړ چې له امله یې خويندې له زده‌کړو پاتې شوې او بېرته افغانستان ته ستنې شوې او اوس هغه دلته یوازې پاتې ده.

کله چې ترې وپوښتل شول چې اوس چېرته اوسېږې؟ نو فاطمې په ژړغوني غږ وویل:« دا مهال د یو څو خپلوانو سره موقتي اوسېږم؛ خو هغوی هم ژر شايد بېرته افغانستان ته ولاړ شي. اوس نه پوهېږم، چې زما به څه کېږي؟ ایا زه به خپله ډګري پوره کړای شم؟»

د پاکستان حکومت په دغه هېواد کې مېشتو افغان کډوالو لپاره د قانوني حیثیت له مخې څلور بېلابېلې کټګورۍ ټاکلې دي او هرې ډلې ته جلا (کارټونه) ورکړل شوي دي. د هرې کټګورۍ قانوني ټولنیز او اقتصادي حالت له یو بل سره توپیر لري او د دوی حقوق او اسانتیاوې هم د هماغو کارټونو پورې محدود دي.

د POR کارټ په ۲۰۰۶ کال کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ او د پاکستان د نادرا ادارې له‌خوا افغان کډوالو ته ورکړل شوي. د دغه کارډ موده وخت په وخت غځول شوې ده او دغه کارټ لرونکي له جبري اېستنې څخه خوندي دي.

د رسمي شمېرو له مخې؛ دا مهال په پاکستان کې د پي او ار کارټ لرونکو افغانانو شمېر د ۱۳ لکو څخه تر ۱۴ نیم لکو پورې اټکل شوی. دغه کسان په پاکستان کې د روغتیایي، زده‌کړو او نورو بنسټیزو خدمتونو ته لاس‌رسی لري او د کډوالو په توګه پېژندل شوي دي.

په ۲۰۱۷ کال کې د پاکستان حکومت هغو افغان وګړو ته د (ACC) کارټونه ورکړل، چې د ۲۰۰۶کال له لومړۍ نوم لیکنې پاتې وو او یا له هغې وروسته پاکستان ته رسېدلي وو. دغه کارټ یوازې د پېژندنې او احصایې لپاره ورکړل شوی و.

د ACC کارټ لرونکي قانوني کډوال نه ګڼل کېږي او دغه کارټ نه د ویزې ځای نیسي او نه هم د تابعیت ضمانت ورکوي. دوی ته یوازې محدودو ښوونیزو او روغتیایي اسانتیاوو ته لاس‌رسی ورکول کېږي. د دوی شمېر شاوخوا ۸ لکو څخه تر ۸ نیم لکو پورې اټکل شوی دی.

د پاکستان اوریجن کارټ (POC) د دغه هېواد د نادرا ادارې له‌خوا هغو بهرنیو وګړو ته چې په کې افغانان هم شامل دي ورکول کېږي، چې د هغوی مور، پلار، نېکه، انا یا مېرمن او خاوند یې پاکستانی تابعیت ولري.

د دغه کارټ لرونکي کسان کولای شي پرته له ویزې پاکستان ته داخل شي، جایداد واخلي، بانکي حسابونه پرانیزي او کاروبار وکړي. دغه کارټ د تابعیت بدیل نه ګڼل کېږي؛ بلکې محدودې قانوني اسانتیاوې برابروي.

په څلورمه کټګورۍ کې هغه افغانان شامل دي، چې د پناه غوښتنه یې کړې ده او د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ له‌خوا هغوی ته سندونه ورکړل شوي دي.

د پاکستان پوځ د مطبوعاتو څانګې چهارشنبه (د چنګاښ ۱۸مه) په یوه بیان کې زیاته کړې، دغو وسله‌والو غوښتل چې د خېبرپښتونخوا د باجوړ مومند سیمې ته دننه شي؛ خو د دغه هېواد پوځ د استخباراتي معلوماتو له ترلاسه ‌کېدو سره سم په چټکۍ سره اقدام کړی او ټول یې له‌منځه وړي دي.

ورته مهال پاکستاني رسنیو د خپلو سرچینو په حواله ویلي، چې دې نښتو څو ساعته دوام کړی؛ خو پاکستاني پوځ بیا په دې تړاو څه نه دي ویلي. د رسنیو د راپورونو له‌مخې؛ تر دې پېښې وروسته ډیورنډ کرښې ته په نږدې سیمو کې څارنه ډېره شوې ده.

ویل کېږي، چې د ټي‌‌ټي‌پي او پاکستاني پوځ د نښتې په ترڅ کې د محمد خان په نوم یو ماشوم هم ټپي شوی دی.

تېره اوونۍ هم پاکستاني پوځ ادعا کړې وه، چې په شمالي وزیرستان کې یې د یو لړ عملیاتو په ترڅ کې ۳۰ وسله‌وال وژلي او د هغوی ځینې ترهګریز پلانونه یې شنډ کړي دي.

د خیبر پښتونخوا له لوري ګومارل شوې څېړنیزې ډلې د سوات پراختیايي اداره په یاده پېښه کې په ناغېړیو تورنه کړې او ویلي یې دي چې، د یادو ادارو مسوولینو د پېښې د کابو کولو وړتیا نه لرله.

د سوات د سیند په پېښه کې څو سیلانیان وروسته له هغه ډوب شول چې د ژغورنې عملیاتي ډله په ځنډ سره د پېښې ځای ته ورسېده. ولایتي ادارې تر دې مخکې د همدې پېښې په تړاو ۶ افسران هم له دندو ګوښه کړي وو.

د خیبر پښتونخوا د ژغورنې ادارې خدماتي چارې د پیښور پراختیایي ادارې ته سپارل شوې او د سوات د پراختیایي ادارې رییس له خپلې څوکۍ لرې او په یوه غیر فعال موقف کې مقرر شوی.

د رسمي راپورونو له مخې، ۱۷ سیلانیان چې ۱۰ یې د سیالکوټ، ۶ یې د مردان او یو یې ځايي اوسېدونکی وو، څه موده مخکې له شدیدو ورښتونو سره هممهاله سیلاب یووړل.

له دې ډلې بیا ۴ کسان ژغورل شوي، د ۱۲ جسدونه موندل شوي او د یوه مړی ژوندی تری تم دی.

محسن داوړ په یوه مقاله کې چې په فرایډې ټایمز کې خپره شوې، لیکلي، چې دا سیمه پخپله د پاکستان د ناکامې افغان پالیسۍ تر ټولو لویه قرباني وه او اوس هغوی ته دا وړاندیز کېږي چې د داسې یوې ستونزې حل راوباسي، چې د دوی له واکه بهر ده.

محسن داوړ استدلال کوي چې افغان طالبان او ټي ټي پي جلا نه دي، بلکې دا دواړه له یو بل سره ایډیالوژیک او عملي تړاو لري. د داوړ په باور، که په شمالي وزیرستان عملیات وشي، د ټي ټي پي جنګیالي به یو ځل بیا افغانستان ته وتښتي، او د افغانستان طالبان، چې له اوږدې مودې راهیسې د پاکستان له نرم دریځ ګټه اخلي، هیڅ امکان نه لري چې د دوی مخه ونیسي.

داوړ وايي، په پاکستان کې د افغان طالبانو حضور یوازې په جنګیالیو پورې محدود نه دی، بلکې د دوی کاروبارونه، کورنۍ او مشران لا هم دلته موجود دي او سره له دې چې دوی پوهېږي په افغانستان کې یې واکمني ډېره نازکه ده، خو د پاکستان دوامدار نرم چلند او تساهل دوی ته یو ډېر باثباته ځای برابروي.

د داوړ په وینا، د پخوانۍ فاټا لپاره د جرګو د بیا احیا کولو کمېټې جوړول، د پاکستان د عدلي نظام ناکامي ده. هغه زیاتوي، « دا کار نه یوازې د اساسي قانون خلاف دی، بلکې دا هغه ژمنې هم له‌منځه وړي چې له مرکز سره د فاټا د یوځای کولو پر مهال شوې وې».

محسن داوړ استدلال کوي چې ترڅو پاکستان د افغان طالبانو او د هغوی د پاکستاني اتحادیانو پر ضد یو روښانه او اصولي دریځ ونه نیسي، تر هغه به نه سوله راشي، نه امنیت.

هغه وايي، چې د جرګو بیا راژوندي کول، محدود عملیات او پر ولس پړه اچول به د ترهګرۍ ستونزه حل نه کړي، بلکې نوره به یې پراخه کړي.

ټي ټي پي د یکشنبې په ورځ په یوه اعلامیه کې ادعا کړې، چې پر پاکستاني سرتېرو دغه برید یې د هغو کسانو د "غچ" په توګه کړی، چې د دوی په وینا، څو ورځې وړاندې د شمالي وزیرستان په حسن‌خېل سیمه کې په پوځي عملیاتو کې وژل شوي وو. د ډلې په وینا، وژل شوي کسان د لکي مروت اوسېدونکي وو.

یادې ډلې ادعا کړې چې پوځ د وژل شویو کسانو د مړو د تسلیمولو ژمنه کړې وه، خو وروسته یې د دوی د جسدونو بې‌حرمتي کړې او تیزاب یې پرې شیندلي دي.

دا ادعاوې تر اوسه د پاکستاني پوځ له خوا نه‌دي تایید شوې.

ټي ټي پي د مړو مسخ کول د اسلام او انسانیت خلاف کار ګڼلی او د پاکستان پوځ ته یې خبرداری ورکړی، چې د خپلو مړو بې حرمتي نه شي زغملای.