برېتانیا او فرانسې د اټومي وسلو د کارونې په اړه د همغږۍ ژمنه وکړه

وال سټريټ ژورنال راپور ورکړی، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د چهارشنبې په ورځ د پنځو افریقایي هېوادونو له مشرانو سره په لیدنه کې دا هم وویل، چې د امریکا تګلاره به له مرستندویو خیریه‌وو څخه سوداګرۍ ته واوړي.

هغه همداراز ټینګار وکړ، چې امریکا د افریقا لپاره تر چین غوره شریک دی.

د راپور له مخې، ټرمپ د لایبریا، سینیګال، موریتانیا، ګابون او ګيني بساوو د مشرانو کوربه و.

ټرمپ د امریکا د نړۍوالې پراختیا ادارې (USAID) فعالیتونه بند کړي او د افریقایانو لپاره د مرستو پروګرامونو بودیجه یې په پراخه کچه راکمه کړې ده.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر د دې پرېکړې د منتقدینو په ځواب کې ویلي، چې د امریکا حکومت د نړۍ لپاره خیریه صندوق نه دی.

دا په د اسې حال کې ده، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د خپلې دویمې دورې په پیل کې د کډوالو پروګرام وځنډاوه او ویې ویل، چې دا به تر هغه بیا نه پیلېږي، ترڅو چې د بهرنیو کډوالو راتګ د امریکا له ملي ګټو سره سم نه وي.

هغه له یوې لهستانۍ ورځپاڼې ژچپوسپولیتا سره په خبرو کې زیاته کړې: « هېڅ داسې ثبوت نشته چې وښيي ایران اټومي وسله لري، خو ګواښونه ورځ تر بلې ډېرېږي.»

د ګروسي په وینا، د ایران له خوا د اژانس له پلټونکو سره د همکارۍ کمښت، د شک او اندېښنو لامل شوی او خبرداری یې ورکړی: «هر څومره چې زموږ لاسرسی کمېږي، همغومره ګواښونه ډېرېږي».

بلخوا، د فرانسې د بهرني امنیت مشر نیکولا لیرنر هم ویلي، چې د ایران د اټومي پروګرام د موادو برابرولو، بدلون ورکولو، د هستې جوړولو او د توغندیزو سیستمونو ټول پړاوونه له جدي ځنډ او تخریب سره مخ دي، خو هغه ټینګار کړی چې لا هم د ایران د غني‌شوي یورانیم د ځای په اړه څرګند معلومات نشته.

د وال‌ستریت ژورنال ورځپاڼې د راپور له مخې، د IAEA یو شمېر پلټونکي چې د ایران او اسراییل ترمنځ د وروستي کړکېچ پر مهال په تهران کې و، د امنیتي اندېښنو له امله له ایرانه وتلي دي.

وروسته له هغه چې د ایران پارلمان د اژانس سره د همکارۍ د ځنډ قانون تصویب کړ، امریکا دا اقدام نه منل کېدونکی وباله.

اسراییل له برجام لاسلیک کوونکو هېوادونو وغوښتل، چې د بندیزونو د بېرته فعالولو لپاره د "ماشه" میکانیزم وکاروي. د جرمني حکومت ویاند وویل، چې ایران یوه خطرناک پیغام نړۍ ته لېږي.

رافایل ګروسي ټینګار کړی، چې د ایران د اټومي پروګرام پر وړاندې پوځي برید د حل لاره نه ده. نوموړي وویل: «پوځي بریدونه نه شي کولای د ایران علمي پوهه او صنعتي بنسټونه له منځه یوسي، یوازینۍ حل لاره روښانه او اوږدمهاله هوکړه ده چې سخت او پلټونکی سیسټم ولري.»

د یادولو وړ ده، چې د روسیې د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف ویلي چې مسکو چمتو دی له ایران سره د اټومي شخړې په هواري کې مرسته وکړي.

هغه وړاندیز کړی، چې روسیه کولی شي د ایران له خوا غني شوي یورانیم ترلاسه کړي او له پروسس وروسته یې بېرته تهران ته وسپاري.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو په وینا، پر مېرمن البانېز هغه مهال بندیزونه ولګول شول، چې هغې په نړۍوالو غونډو کې د فلسطین د نسل‌وژنې په اړه خبرې وکړې او هڅه یې وکړه چې د جرمونو نړۍواله محکمه د امریکايي او اسراییلي چارواکو او دغه راز د شرکتونو پر ضد اقدام کولو ته لار هواره کړي.

د بهرنیو چارو وزیر البانیز په یو اړخیز نظر تورنه کړه او ویې ویل، هغې هڅه کړې چې لاهه محکمه دې ته اړ کړي څو د امریکايی او سراييلي وګړو د «د څېړنې، نیونې، توقیف یا محاکمې» اقدام وکړي، چې دا د دغو هېوادونو د حاکمیت خلاف کار دی.

روبیو وویل: «موږ به د خپلو ملي ګټو او حاکمیت پر وړاندې د سیاسي او اقتصادي جګړې دا کمپاینونه ونه زغمو.»

فرانسیسکا البانیز یوه ایټالیوۍ وکیله او څېړونکې ده، چې اسراییل يې په غزه کې په نسل وژنې تورن کړی او له هېوادونو یې غوښتي، چې له اسراییل سره سیاسي، سوداګریزې او پوځي اړیکې پرې کړي.

البانیز د بشري حقونو د لسګونو خپلواکو متخصصینو څخه یوه ده، چې د ملګرو ملتونو له خوا د ځانګړو مسلو او بحرانونو په اړه د راپور ورکولو لپاره ټاکل شوې ده.

د ولسمشر ټرمپ ادارې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا پر اسراییل د نیوکو له امله د امریکا غړیتوب له دې شورا څخه لغوه کړی و.

تر دې مخکې، د ټرمپ حکومت د ۲۰۲۰ کال د جون په میاشت کې د نړۍوالې جزایي محکمې پر څلورو قاضیانو بندیزونه ولګول، ځکه چې هغوی د اسراییل د لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو د نیولو د حکم او په افغانستان کې د امریکا د جنګي جرمونو د څېړنې هڅه کړې وه.

طالبانو ویلي، چې په دې لیدنه کې د دوه اړخيزو سیاسي او اقتصادي اړیکو پر پياوړتیا هم خبرې شوي.

په قزاقستان کې د طالبانو سفارت د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۸مه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې په قزاقستان کې د طالبانو سفير محمدالرحمان د افغانستان لپاره د دغه هېواد له ځانګړي استازي يرکين توکوموف سره په لیدنه کې د دوه اړخيزو اړیکو پراختیا خبرې کړي.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې په دې لیدنه کې طالب سفير د قزاقستان له استازي څخه د دغه ډلې د رسميت پېژندولو هيله کړې.

سفير زياته کړې: «د روسيې له خوا د دوی د رسميت پېژندنې هر کلی کوو او له قزاقستان څخه د ورته اقدام هیله لرو.»

د طالبانو استازي په دې لیدنه کې په افغانستان کې د پانګونې فرصتونو، د کډوالو د وضعت او نورو برخو کې معلومات شریک کړي.

د افغانستان لپاره د قزاقستان ځانګړي استازي د دوه اړخيزو اړیکو د پراختیا، په سیاسي، اقتصادي او فرهنګي برخو کې د همکارۍ ډاډ ښودلی؛ خو د رسمیت پېژندنې په اړه یې څه نه دي ويلي.

د مسکو له خوا د طالبانو رسمیت پېژندنې وروسته دغه ډله د خپلو دیپلوماتانو له لارې هڅه کوي، چې د دوی د رسمیت پېژندنې پروسه زیاته شي.

خو د ملګرو ملتونو په ګډون ډېری هېوادونه د طالبانو رسميت پېژندنې ته علاقه نه لري او وایي، تر هغو چې طالبانو په افغانستان کې د ښځو او نارینه وو بشري حقونو نه وي تامین کړي رسمي تعامل به ورسره ونه کړي.

د پاکستان د پوځ ویاند له الجزیرې ټلویزیون سره په مرکه کې ویلي، چې ددوی اټومي ظرفیت بشپړ خوندي دی او هېڅوک دا جرئت نه شي کولای، چې د پاکستان د اټومي پروګرام پر وړاندې اقدام وکړي.

چودري د هغو اندېښنو په ځواب کې چې ښايي پاکستان به د سیمې راتلونکی هدف وي، ویلي:« په پوځ کې هېڅ اندېښنه نه شته. موږ له هغو هېوادونو سره ډېر توپیر لرو. نړۍ تر اوسه هېڅکله د یو اټومي ځواک پر وړاندې نظامي تېری نه دی کړی او که داسې یوه هڅه وشي، پایلې به یې نړۍ ونه شي زغملای.»

د پاکستان د پوځ ویاند له الجزیرې ټلویزیون سره د خبرو پرمهال یو ځل بیا هند تورن کړ، چې په بلوچستان کې د پاکستان د بې ثباته کولو لپاره د ترهګرو ډلو ملاتړ کوي.

نوموړي زیاته کړه:« د هند له خوا تمویل او ملاتړ شوې ترهګري یوه منظمه توطیه ده، چې غواړي پاکستان په ځانګړي توګه بلوچستان بې ثباته کړي.»

د پاکستان د پوځ ویاند دا څرګندونې په داسې حال کې کړې، چې څه موده وړاندې هند د کشمېر په پهلګام کې پر سیلانیانو د برېد په غبرګون کې پر پاکستان پوځي برېدونه وکړل.

له یادو برېدونو وروسته اوس دواړه هېوادونه د جګړې د ګټلو ادعا کوي او یو پر بل د ترهګرۍ د تمویلولو تورونه پورې کوي.