تازه د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت د خپرونو چارو مرستیال مهاجر فراهي په کابل کې د یوناما له ځینو استازو سره په کتنه کې سپارښتنه کړې، چې ټولې بهرنۍ موسسې دې خپل پروګرامونه له دوی سره په پشپړې همغږۍ ترسره کړي.
فراهي همدا راز ژمنه کړې، چې د طالبانو د پالیسیو په رڼا کې به د بهرنیو موسسو د پروګرامونو په تطبیق کې هېڅ ډول هڅې ونه سپموي.
د اسراییل لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو واشنګټن ته د خپل سفر په لړ کې د امریکا له ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره د دویم ځل لپاره لیدلي؛ څو غزه کې د روانې کشالې او د احتمالي اوربند پر سر خبرې وکړي.
ټرمپ او نتنیاهو د دوشنبې په ماښام او د سې شنبې په ورځ یو ساعت په دې تړاو غونډې لرلې.
د اسراییل لومړي وزیر نتنیاهو ویلي، که څه هم جګړه لا پای ته نه ده رسېدلې؛ خو د یادې مسلې د حل هڅې روانې دي.
ټرمپ ته نږدې کسانو بیا ویلي، چې د اوربند په سر د هوکړې په برخه کې اختلافات بیخي راکم شوي او تمه ده چې ډېر ژر اوربند وشي.
رویټرز د باخبرو ډیپلوماټیکو سرچینو په حواله راپور ورکړی، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ او د اسراییل لومړی وزیر بنیامین نتنیاهو که څه هم د ایران د ګواښ پر وړاندې د اقدام پر اړتیا موافق دي، خو د ستراتیژۍ پر څرنګوالي سخت اختلاف لري.
سرچینې وایي، ټرمپ غواړي د ایران د اټومي وسلو د مخنیوي لپاره له محدود ډیپلوماټیکې هوکړې ګټه پورته کړي، خو نتنیاهو پر دې باور دی چې باید پر ایران پوځي فشار زیات شي، ان تر هغه حده چې رژیم د سقوط تر څنډې ورسوي او له غنیسازۍ بشپړه شا ته شي.
د راپور له مخې، نتنیاهو د واشنګټن له خوا د اټومي مذاکراتو د بیا پیلېدو له پرېکړې ناخوښ دی او هر ډول اقتصادي یا سیاسي نرمښت له ایران سره، یو ستراتیژیک ګواښ ګڼي.
نوموړی دا حالت یو تاریخي فرصت بولي او ټینګار کوي، چې باید له فرصت نه په استفادې، ایران ته "سخت ګوزارونه" ورکړل شي، مخکې له دې چې دا هېواد یو ځل بیا خپل قوت راټول کړي.
د امریکا ولسمشر د سېشنبې په ورځ د کابینې په غونډه کې خبریالانو ته وویل، چې د امریکا د وسله والو ځواکونو له لوی درستیز جنرال مارک مېلي سره یې هغه مهال اختلاف درلود، چې له افغانستانه د امریکايي ځواکونو د پلان شوې وتنې پر مهال د پوځي تجهیزاتو د پرېښودو موضوع راپورته شوه.
د امریکا پخواني ولسمشر جو بایډن د ۲۰۲۱ کال په اګست کې له افغانستانه د امریکایي ځواکونو وتنه رهبري کړه؛ خو دا پلان په جزوي ډول د ټرمپ د لومړۍ ادارې له خوا جوړ شوی و.
د ټرمپ په ګډون جمهوري غوښتونکي د بایډن د وتلو د مدیریت په اړه نیوکې کوي، چې له کبله یې ۱۳ امریکايي سرتېري ووژل شول.
دوی وايي، چې دغه وتل باید په سمو شرایطو کې تر سره شوی وای.
ډونالډ ټرمپ ویلي، نوموړی هغه وخت پوه شو چې مېلي «احمق» دی، کله چې هغه وړاندیز وکړ چې که د امریکا پوځي تجهیزات په افغانستان کې پرېښودل شي، دا به ارزانه تمام شي.
په ورته وخت کې دا اندېښنه هم وه، چې طالبان به دغه تجهیزات تر لاسه کړي.
ټرمپ ویلي، له هغه وخت راهیسې یې هڅه کړې چې امریکا باید دا تجهیزات بېرته تر لاسه کړي.
د امریکا ولسمشر زیاته کړې: «زه پوه شوم چې هغه یو احمق دی، او دا درک کول راته ډېر وخت و نه نیوه. خو هغوی ټول تجهیزات هلته پرېښودل، خپل عزت یې هم پرېښود. زما په اند دا زموږ د هېواد په تاریخ کې تر ټولو شرموونکی وخت و. خبره دا نه ده چې موږ ووتلو – باید وتلي وای – بلکې خبره دا ده چې څنګه ووتلو: له سترې شرمندګۍ او مرګ سره.»
دا په داسې حال کې ده، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ او یو شمېر نورو امریکایي چارواکو په ځلونو له افغانستانه د امریکايي ځواکونو د وتلو پر څرنګوالي نیوکه کړې او د دې کار پړه یې د ولسمشر جو بایډن پر حکومت اچولې ده.
د یادولو ده، چې د امریکا متحده ایالاتو په افغانستان کې شاوخوا اوه میلیارده ډالره پوځي تجهیزات پرېښودل. دا هغه مهال و، چې امریکا په بېړه له افغانستانه ووتله او طالبان د کابل په ګډون پر ټول افغانستان واکمن شول.
په دغو وسایلو کې پوځي وسایط، الوتکې، چورلکې او پرمختللې پوځي وسلې شاملې دي.
ټرمپ په وار-وار خبرداری ورکړی، له طالبانو به د میلیاردونو ډالرو په ارزښت دغه پوځي وسایل او وسلې بېرته واخلي.
یوه جرمنۍ محکمه وايي، حکومت د هغو افغان وګړو پروړاندې قانوني مسوولیت لري چې د ځانګړو پروګرامونو له لارې منل شوي او باید ورته ویزې ورکړل شي.
د رویټرز د راپور له مخې، په دې پرېکړه کې راغلي چې حکومت نشي کولی د سیاسي یا اداري خنډونو له امله د ویزو بهیر وځنډوي او مکلف دی، چې د منل شویو افغانانو قضیې ژر تر ژره حل کړي.
دغه پرېکړه وروسته له هغه شوې، چې ګڼ شمېر افغانان چې د جرمني لهخوا د تخلیې یا خوندیتوب پروګرامونو له لارې منل شوي و، تر اوسه یې ویزې نه دي ترلاسه کړي.
اوس محکمې حکم کړی، چې د المان دولت باید خپلې ژمنې پوره کړي او د بشري اصولو، نړۍوالو تعهداتو او قانوني مسوولیتونو پر بنسټ د دغو افغانانو ویزې بې له ځنډه صادرې کړي.
د کډوالو ملاتړ کوونکي بنسټونه او حقوقي ډلې دا پرېکړه یوه مهمه لاسته راوړنه بولي او وایي، چې دا به د سلګونو هغو افغانانو برخلیک روښانه کړي، چې لا هم د خطر په شرایطو کې پاتې دي.
دا په داسې حال کې ده، چې د جرمني له خوا د افغان کډوالو د منلو بهیر درولو له امله سلګونه افغان کډوال په پاکستان کې له ناڅرګند برخلیک سره مخ دي.
جرمني ته د تګ په تمه بند پاتې افغانان وايي، بېرته افغانستان ته نه شي تلای او ژوند یې له سخت ګواښ سره مخ دی.
د جرمني د کډوالۍ په پالیسیو کې بدلون واک ته د فریدریښ له رسېدو وروسته راغلی.
نوموړي جرمني ته د پناه غوښتونکو ورتګ په پراخه کچه محدود کړی دی.
د قطر د بهرنیو چارو وزارت ویاند او د لومړي وزیر سلاکار ډاکتر ماجد الانصاري اعلان وکړ، چې قطر دا مهال له اسراییل او حماس سره د خبرو اترو د چوکاټ پر جوړېدو کار کوي.
نوموړي د سې شنبې په ورځ په اوونیز خبري کنفرانس کې وویل، چې دا هڅې د غزې د روانې جګړې او انساني ناورین د پای ته رسولو په موخه تر سره کېږي.
الانصاري څرګنده کړه، چې د دواړو خواوو استازي دا مهال په دوحه کې دي او د قطر او مصر منځګړي ټیمونه له اسراییلي او حماس پلاویو سره جلا-جلا خبرې کوي.
نوموړي زیاته کړه: «موږ د خبرو د پرمختګ لپاره یو عملي چوکاټ جوړوو، تر اوسه مفصله خبرې نهدي پیل شوي، خو لومړنۍ نښې مثبتې دي.
الانصاري ټینګار وکړ، چې د یوې هوکړې ترلاسه کول وخت غواړي او دا مهال د خبرو لپاره هېڅ واضیح مهالوېش وړاندې کولی نهشي.
هغه وویل: «زه فکر نهکوم چې اوس مهال کوم دقیق وخت وښیم، خو ویلی شم چې دا به وخت ونیسي.»
د قطر، مصر او امریکا منځګړي هڅه کوي، چې د حماس او اسراییل ترمنځ د اختلافاتو واټن راکم کړي، ترڅو یوې هر اړخیزې هوکړې ته ورسېږي.