ایران هڅه کوي چې له چین نه جې۱۰ الوتکې وپېري

د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي د پنجشنبې په ورځ پر خپل اېکس ولیکل، چې د پاکستان د لومړي وزیر، ولسمشر او د پوځ د مشر پر ضد خپرېدونکی پروپاګند د بهرنیو کړیو له خوا ترسره کیږي او اصف علي زرداري د ګوښه کېدو په اړه ګنګوسې حقیقت نه لري.

نوموړي زیاته کړې، «موږ پوره باخبره یو، چې دغه بدناموونکی پروپاګند چا پیل کړی، ولې یې کوي او څوک ترې ګټه اخلي.»

دغه پاکستاني چارواکي ویلي، چې د ولسمشر زرداري د استعفا په اړه هېڅ بحث نه دی شوی او د پوځ مشر د ولسمشرۍ څوکۍ ته لیوالتیا نه لري.

نقوي ویلي، چې د پاکستان د ولسمشر اصف علي زرداري او د پوځ د مشر ترمنځ اړیکې قوي، متقابلي او د احترام پر بنسټ ولاړې دي.

د پاکستان د کورنیو چارو وزیر ویلي، چې د دغه هېواد د پوځ د مشر تمرکز پر سیاسي مقامونو نه بلکې، پر ثبات او ملي امنیت دی.

نقوي دا څرګندونې په داسې حال کې کوي، چې په ټولنیزو رسنیو کې داسې ادعاوې خپرې شوې، چې د پاکستان د پوځ مشر هڅه کوي زرداري له دندې ګوښه او خپله د ولسمشرۍ څوکۍ ترلاسه کړي.

دا لیدنه د چهارشنبې په ورځ د مکرون د رسمي سفر په وروستۍ ورځ په لندن کې ترسره شوې ده.

د برېتانیا چارواکي هیله لري، چې له دې لیدنې وروسته به یوه نوې هوکړه رامنځته شي ترڅو له مخې یې هغه کسان چې په ناقانونه ډول برېتانیا ته داخلېږي، بېرته فرانسې ته واستول شي.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، سټارمر هڅه کوي د کډوالۍ د کنټرول لپاره خپله نوې تګلاره چې «یو ځل ورتلل، یو ځل وتل» نومېږي، عملي کړي.

د دې پلان له مخې، هغه کډوال چې له قانوني لارو برېتانیا ته نه دي راغلي، بېرته فرانسې ته استول کېږي او پر ځای به یې برېتانیا قانوني پناه‌غوښتونکي ومني.

په راپور کې راغلي، چې ولسمشر مکرون په دې لیدنه کې ټینګار کړی چې برېتانیا باید هغه عوامـل کم کړي چې ناقانونه کډوالۍ ته زمینه برابروي.

نوموړي وویل: «هغه کسان چې قانوني اسناد نه لري، باید ورته د کار کولو امکانات موجود نه وي، ځکه دا یوه لویه انګیزه ده.»

دا پرمختګونه په داسې حال کې کېږي، چې کې‌ير سټارمر له کورني سیاسي فشار سره مخ دی.

د کډوالۍ مسله د برېتانیا د عامه ذهنیت لپاره یوه حساسه موضوع ده او سټارمر هڅه کوي، د دې مسلې له لارې د ښي اړخه ګوند او د هغه د مشر نایجل فاراژ د نفوذ مخه ونیسي.
د ناقانونه کډوالۍ پر ضد د لندن او پاریس هڅې ښيي، چې اروپايي هېوادونه د ګډو تګلارو او هوکړو له لارې غواړي د کډوالو بهیر کنټرول کړي، خو دا بهیر له حقوقي، انساني او سیاسي ننګونو سره هم مخ دی.

د چین د بهرنیو چارو وزارت د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي: «امریکا باید د یو چین له اصل څخه سرغړونه ونکړي، له تایوان سره رسمي اړیکې بندې کړي او د چین په کورنیو چارو کې له مداخلې لاس واخلي.»

دا څرګندونې وروسته له هغه کېږي، چې د امریکا یو شمېر لوړپوړو چارواکو د تایوان له چارواکو سره لیدنې کړي او د امنیتي همکاریو ژمنې یې تازه کړې دي، چې چین یې سخت مخالفت کړی دی.

چین، تایوان د خپلې خاورې یوه برخه بولي، که څه هم تایوان له ۱۹۴۹م کال راهیسې خپله جلا اداره لري او د ډېرو ډېموکراټیکو ارزښتونو درناوی کوي.

امریکا له تایوان سره نه‌یوازې امنیتي همکاري لري، بلکې د وسلو پلور هم ورته ترسره کوي چې دا کار بېجینګ یو پارونکی عمل ګڼي.

د چین د بهرنیو چارو وزارت زیاته کړې: «موږ به هېڅکله هم د تایوان د خپلواکۍ هڅې ونه‌منو او د ملي یووالي د ساتنې لپاره به هر ډول اړین ګام واخلو.»

له بلې خوا، امریکا وایي چې د تایوان د امنیت ملاتړ یې د «تایوان اړیکو قانون» له مخې یو قانوني مکلفیت دی، خو بیا هم ټینګار کوي چې د «یو چین سیاست» ته ژمن دي، یعنې له رسمي پلوه تایوان د چین برخه ګڼي، خو له هغه سره نږدې غېر رسمي اړیکې لري.

د وال سټریټ ژورنال د راپور له مخې، دا تاریخي هوکړه د دواړو هېوادونو د مشرانو ترمنځ د وروستۍ لیدنې پر مهال اعلان شوه، چې موخه یې د اروپایي امنیت ګډ دریځ پیاوړی کول او د ستراتیژیکو ګواښونو پر وړاندې یو موټی غبرګون ښودل دي.

دا اعلان د فرانسوي ولسمشر امانوېل مکرون د برېتانیا له رسمي سفر سره هم‌ مهاله شوی.

برېتانیا او فرانسه به خپل اټومي «تجاوز مخنیوي» رول د همغږۍ تر چتر لاندې وساتي او چمتو دي چې د اروپا پر وړاندې د هر ډول جدي ګواښ په صورت کې ګډ اقدام وکړي.

دغه هوکړه په داسې حال کې کېږي، چې د امریکا په راتلونکو ټاکنو کې د احتمالي بدلونونو او د واشنګټن د نړۍوالو ژمنو د کمېدو په اړه اروپایي هېوادونه اندېښمن دي.

همداراز، د روسیې له خوا د اوکراین جګړه او د ختیځې اروپا د امنیتي فضا کړکېچ هم د دغې همکارۍ د پراخېدو یو مهم محرک بلل شوی دی.

کارپوهان دا پرېکړه د روسیې له خوا د جګړې د پراخېدو، د نړۍوالو نظم د خرابېدو او د نوي سړې جګړې د نښو نښانو په وړاندې یو مهم او بې‌ساری اقدام بولي.

د یادونې وړ ده، چې دواړه هېوادونه د اټومي وسلو قانوني لرونکي دي او د نړۍوالې امنیتي شورا د دایمي غړو له ډلې څخه دي.

وال سټريټ ژورنال راپور ورکړی، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د چهارشنبې په ورځ د پنځو افریقایي هېوادونو له مشرانو سره په لیدنه کې دا هم وویل، چې د امریکا تګلاره به له مرستندویو خیریه‌وو څخه سوداګرۍ ته واوړي.

هغه همداراز ټینګار وکړ، چې امریکا د افریقا لپاره تر چین غوره شریک دی.

د راپور له مخې، ټرمپ د لایبریا، سینیګال، موریتانیا، ګابون او ګيني بساوو د مشرانو کوربه و.

ټرمپ د امریکا د نړۍوالې پراختیا ادارې (USAID) فعالیتونه بند کړي او د افریقایانو لپاره د مرستو پروګرامونو بودیجه یې په پراخه کچه راکمه کړې ده.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر د دې پرېکړې د منتقدینو په ځواب کې ویلي، چې د امریکا حکومت د نړۍ لپاره خیریه صندوق نه دی.

دا په د اسې حال کې ده، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د خپلې دویمې دورې په پیل کې د کډوالو پروګرام وځنډاوه او ویې ویل، چې دا به تر هغه بیا نه پیلېږي، ترڅو چې د بهرنیو کډوالو راتګ د امریکا له ملي ګټو سره سم نه وي.