وېبپاڼه زیاتوي، روسیې چې له ۲۰۲۱ کال راهیسې له طالبانو سره نامحسوس تعاملات درلودل، اوس یې په رسمي ډول دا اداره منلې، په داسې حال کې چې نړۍ تر اوسه د طالبانو له واکمنۍ سره د مشروع تعامل څخه ډډه کړې ده.
دغه پېژندنه په داسې حال کې شوې، چې طالبان له تېرو څلورو کلونو راهیسې له نړۍوالې انزوا سره مخ دي. له هغه وخته چې طالبانو کابل د وسلې په زور نیولی، نه اسلامي، نه لوېدیځو، نه پرمختللو او نه هم شاته پاتې هېوادونو د دوی حکومت ته د یوه مشروع دولت حیثیت ورکړی دی.
فارن پالیسي ان فوکس په خپله خپره کړې مقاله کې وایي، دا انزوا یوازې له دې امله نه وه چې طالبان د یوه ساده سیاسي بدلون استازي و، بلکې دا د هغوی له ظالمانه سیاستونو راولاړه شوې پایله وه، چې د ښځو او نجونو پر ضد یې غوره کړي وو، هغه سیاستونه چې له تعلیم، کار، ازاد تګ و راتګ او ان د غږ له حقه یې محرومې کړې. افغان ښځو ته کورونه په زندانونو بدل شول او طالبان هڅه کوي، د یوې بشپړې خاموشې ټولنې انځور رامنځته کړي.
په مقاله کې راغلي، په نړۍ کې دا ډول چلند د «جنسمحور اپارتاید » په نوم یادېږي، چې د ملګرو ملتونو له خوا هم په کلکه غندل شوی.
طالبان دا ټول محدودیتونه د شریعت او افغاني کلتور تر نامه لاندې توجیه کوي، خو د دوی دریځ نه یوازې د اسلامي ارزښتونو له اصولو سره ټکر لري، بلکې د افغاني ټولنې له ارزښتونو سره هم مخالف دی. دا د دین او کلتور غلط تعبیر او د ښځو له ټولنیز ژوند څخه اېستل، د یو ملت نیمایي وګړي له حقونو بېبرخې کوي.
وېبپاڼه لیکي، سره له دې چې نړۍ تر اوسه طالبانو ته مشروعیت نه دی ورکړی، خو روسیه په دې برخه کې استثنا ثابته شوه. د دې پرېکړې تر شا یو شمېر عوامل موجود دي.
د ۲۰۲۴ کال د مارچ په میاشت کې د داعش خراسان څانګې له خوا په مسکو کې په یو کنسرټ کې برید وشو چې په کې ۱۳۳ تنه ووژل شول. دا خونړۍ پېښه د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین ته دا انګیزه ورکړه، چې افغانستان ته د یوې امنیتي منځګړې سیمې په سترګه وګوري. له هغه وروسته روسیې خپل تعاملات له طالبانو سره پراخ کړل، د ترهګرې ډلې نوم یې ترې لرې کړ او سفارتي اړیکې یې نورې هم رسمي کړې.
وېبپاڼه زیاتوي، طالبان چې د داعش او نورو تندلارو ډلو پروړاندې ځانونه د یو سپر په توګه وړاندې کوي، هڅه کوي روسیه، ایران او نورې سیمې ته وښيي چې د هغوی شتون د یوه لوی تهدید مخنیوی کوي.
په مقاله کې راغلي، چې دا اړیکې یوازې امنیتي اړخ نه لري، بلکې روسیه د افغانستان له طبیعي منابعو، جیوپوليټیک موقعیت او د چین-روسیه-ایران اقتصادي دهلېز له امکان څخه هم ګټه اخیستل غواړي. افغانستان یو له هغو هېوادونو څخه دی چې لوی قدرتونه یې له جغرافیې نه، د انسانانو له مخې ارزوي.
سره له دې چې روسیې خپله پرېکړه کړې، د طالبانو دننه وضعیت ارام نه دی. د دې رژیم دننه د اختلافونو څپه ورځ تر بلې پیاوړې کېږي.
د طالبانو د بهرنیو چارو مرستیال عباس ستانکزی چې د ښځو د زدهکړې لپاره یې غږ اوچت کړی و، سږ کال مجبور شو ځان دوبۍ ته وباسي. همداراز د کورنیو چارو وزیر سراجالدین حقاني له میاشتو راهیسې له کابل څخه لرې دی او ویل کېږي چې له اماراتو او سعودي سره په تماس کې دی، تر څو د طالبانو د سخت دریځه مشرتابه پر ضد یو معتدل خوځښت رامنځته کړي. دا د دې نښه ده، چې د طالبانو صف نه یوازې له بهر سره، بلکې له دننه هم متزلزل شوی.
فارن پالیسي ان فوکس وېبپاڼه لیکي، چې د نړۍ ډېری هېوادونه لا هم د روسیې له دې ګام سره مخالفت لري او دا پرېکړه د لوېدیځو ارزښتونو، د ښځو حقونو او نړۍوالو اصولو د کمزوري کېدو نښه بولي، ان هغه هېوادونه چې له طالبانو سره همدردي لري تر اوسه یې رسمیت نه دی ورکړی، ځکه د خپلو هېوادونو د پرمختللو طبقو له مخالفت څخه وېره لري.
روسېه دا ګام د نړۍوالو اصولو د ماتولو په موخه اخیستی، نه د سولې یا ثبات لپاره. دا یو سیاسي حساب دی چې په کې د افغان ښځو حقونه، د یوې ټولنې عزت او د نړۍوال نظم اصول قرباني شوي. نړۍ که د اصولو ساتنه غواړي، باید دا ډول استبداد ته مشروعیت ورنه کړي، بلکې د یو اصولي دریځ له لارې د افغان ولس ملاتړ ته ودرېږي.
