جې شنکر: د شانګهای غړي هېوادونه باید له افغانستان سره پراختیايي مرستې زیاتې کړي

نوموړي د افغانستان د وضعیت په اړه د سیمه‌ییزې همکارۍ پر اړتیا هم ټینګار وکړ.

هغه وړاندیز وکړ چې د “شانګهای د همکاریو سازمان ـ افغانستان د تماس ډله” باید بېرته فعاله شي. هغه وویل چې له دې سره به یو ارزښتناک، عملي او په پایلو متکي مشارکتي بستر برابر شي.

ډار د ترهګرۍ په اړه اندېښنه څرګنده کړه او ویې ویل: «ترهګري د بشریت یوه ګډه اندېښنه ده، چې نړیوال امنیت ته ګواښ پېښوي. د ترهګرۍ ټول ډولونه، که دولتي وي یا غیر دولتي، د غندنې وړ دي. موږ باید ترهګري د سیاسي موخو لپاره له کارولو راوګرځوو او د دې خطر پر ضد باید په ګډه او همغږې لارې سره مبارزه وکړو، چې پکې د ترهګرۍ د ريښو ایستل هم شامل دي.»

دغه پټ پروګرام وروسته له هغې جوړ شو چې د ۲۰۲۲ کال په فبروري کې د بریټانیا د دفاع وزارت د یوه کارکوونکي له لوري په ناپامۍ سره د بریټانیايي ځواکونو د همکارو افغانانو معلومات چې له بریټانیا یې د پناه غوښتنه کړې وه، د یوه برېښنالیک له لارې شریک شول.

د بریټانیا دفاع وزیر جان هیلي د افغان همکارانو د شخصي معلوماتو د افشا کېدو له امله د بریټانیا حکومت په استازیتوب بښنه غوښتې ده.

په بریټانیا کې د اړوندې محکمې قاضیانو د ۲۰۲۴ کال په جون میاشت کې وویل چې تر سل زره کسانو نومونه او نور جزییات د دفاع وزارت د ناغېړیو له امله بربنډ شوي او په وینا یې که چېرې طالبان د یادو کسانو معلوماتو ته لاسرسی ومومي نو ښايي ژوند یې له جدي ګواښ سره مخ شي.

د اېنډېپېنډټ ورځپاڼې د راپور پر بنسټ، د وروستي پلان له مخې تر اوسه نږدې ۹ زره کسان له خپلو کورنیو سره یا برېټانیا ته لېږدول شوي او یا هم د لېږد په حال کې دي او تر دې وروسته به نږدې ۷ زره نور کسان هم دغه هېواد ته ولېږدول شي.

د دفاع وزارت وکیلانو په خپلو سپارښتنو کې په وار وار ویلي وو، چې که طالبان د یادو افشا شویو کسانو نوملړ ترلاسه کړي نو ښايي ژوند یې له جدي ګواښ سره مخ شي.

د اېنډېپېنډټ د راپور پر بنسټ، د ۲۰۲۵ کال د مارچ تر میاشتې له افغانانو سره د مرستو او لېږدونې پروګرام له لارې شاوخوا ۳۶ زره افغانان دغه هېواد ته لېږدول شوي دي.

دغه پروګرام د ۲۰۲۱ کال په اپرېل کې جوړ شو خو د روانې میشتې په پیل کې د کډوالۍ په قوانینو کې د بدلونونو له راوستل کېدو وروسته بند شوی دی.

پخواني ولسمشر حامد کرزي نن سې شنبه «د چنګاښ ۲۴مه» د دویم ځل لپاره له ایران څخه د افغان کډوالو د جبري اېستلو په اړه اعلامیه خپره کړې ده.

حامد کرزی په تیرو څلورو لسیزو کې د افغانانو د جبري کډوالۍ تاریخ ته اشاره کړې، او وايي، د افغانستان په اوسني وضعیت کې د کډوالو د بېرته راستنیدو فشار، چې له داخلي بحرانونو سره مل دی، کولی شي خطرناکې پایلې او نوي ګواښونه رامینځته کړي.

هغه ټینګار کړی، چې د کډوالو د پراخ حضور له پایلو څخه په خبرتیا سره، د کوربه هېوادونو ستونزې هم درک کوي، خو د افغانستان دننه سختو شرایطو داسې وضعیت رامنځته کړی چې د مهاجرینو د بېرته ستنېدو لپاره لازم شرایط برابر نه دي.

کرزی وايي، چې «په دې وخت کې د افغان کډوالو جبري ستنول نه یوازې دا چې د شته ستونزو کچه لوړوي، بلکې دا کار کولای شي نور جدي خطرات او تهدیدونه هم رامنځته کړي، چې د هېڅ لوري په ګټه نه دي».

پخواني ولسمشر د کوم هېواد له نوم یادونې پرته غږ کړی، چې کوربه هېوادونه دې د افغانستان د اوسنیو ستونزو په ځانګړې توګه د اقتصادي وضعیت او د نجونو پر وړاندې د ښوونځیو او پوهنتونونو د بندېدو په نظر کې نیولو سره، د افغان کډوالو د جبري او پراخ اخراج پر پرېکړه بیا کتنه وکړي.

په دې وروستیو میاشتو کې له ګاونډیو هېوادونو، په ځانګړې توګه له ایران او پاکستان څخه د افغان کډوالو د جبري راستنېدو پروسه چټکه شوې ده.

نوموړي دا څرګندونې د ملګرو ملتونو د مخدره توکو او جرمونو د دفتر (UNODC)عملیاتي رییس بو ماتیاسن سره لیدنه کې کړې.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت وايي، چې ‏د (UNODC) دفتر عملیاتي رییس افغانستان ته خپل سفر مهم بللی او «د نشه یي توکو پر وړاندې یې د طالبانو اقدامات ستایلي.»

متقي د نشه يي توکو پر وړاندې مبارزه تاریخي یاده کړې او پر نړیوالو یې غږ کړی، چې افغان کروند ګرو ته د بدیل معیشت، د عایداتو قانوني سرچینې برابرولو او د مالدارۍ، کرنې او کوچنیو تولیدي فعالیتونو د رامنځته کولو په برخه کې همکاري ترسره کړي.

د طالبانو د یاد وزارت له قوله، دواړو خواوو پرېکړه کړې، چې له نشه يي توکو سره مبارزه سیاسي نه شي.

د طالبانو د ټرانسپورټ او هوايي چلند وزارت د هوا پېژندنې ریاست د سې شنبې په ورځ وویل، چې دغه وسایل د هوا وضعیت او د هوا ککړتیا څرنګتیا هم ښيي چې له ډیټا نه یې د چاپیریال پوهنې ریاست او د الوتنو لپاره هم کار اخېستل کېدای شي.

طالب چارواکي وايي، چې دغه وسایل د الوتنو په تنظیم کې مرسته ورسره کولای شي.

دغه وسایل په کابل، کندهار، بلخ، هرات او یو شمېر نورو ولایتونو کې هم نصب او فعال شوي دي.