ایراني چارواکي: یو ایرانی د یوه افغان کډوال د وژنې په تور نیول شوی

د قرغیزستان د ملي امنیت شورا سکرتر بکتېبک بکبولوتوف د سې شنبې په ورځ تاس اژانس ته په یوه مرکه کې وویل، چې «په چولپون‌ اتا کې د ډله ییز امنیت سازمان د امنیت شورا د سکرترانو د کمیټې په وروستۍ غونډه کې، سره له دې چې د افغانستان له خاورې د ګواښونو د له منځه وړو په برخه کې د طالبانو نړیوالې ژمنې په پام کې نیول شوې، د افغانستان د سولې او ثبات لپاره د مرستې نیتونه تایید شول».

نوموړی وايي،په دې ناسته کې د نړیوالو هڅو په چوکاټ کې د ملګرو ملتونو مرکزي همغږی رول وپیژندل شو او له نړیوالې ټولنې نه د افغانانو لپاره د بشري مرستو د زیاتولو نوې غوښتنې وشوې.

د نوموړي په وینا، په دې شرایطو کې د روسیې فدراسیون له خوا رسمیت پېژندل یو مناسب او منطقي اقدام ښکاري، خو زیاتوي، چې دا په دې معنا نه ده چې نور هېوادونه به ژر ورته ګام پورته کړي، ځکه هر هېواد به د خپلو ملي ګټو پر اساس عمل کوي.

بکبولوتوف ټینګار وکړ چې «بیشکیک د طالبانو له رسمیت پېژندنې پرته لا هم افغانستان ته بشري مرسته رسوي، په ځانګړې توګه پامیر سیمه کې مېشت قرغیز قوم ته».

تر دې وړاندې، د روسیې د بهرنیو چارو وزارت تاس خبري اژانس ته ویلي وو چې روسیې طالبان په رسميت پېژندلي دي.

تېر کال د سپټمبر په میاشت کې د قرغیزستان د بهرنیو چارو وزارت ویلي وو چې اړوندو چارواکو پرېکړه کړې چې طالبان د د ممنوعه ډلو له لېست څخه وباسي.

بکبولوتوف وايي، د امنیت او ثبات د ټینګښت، د پایښت لرونکو پرمختیایي اهدافو د ترلاسه کولو او د نېک ګاونډیتوب د اړیکو د پیاوړتیا په موخه، د ډله ییز امنیت سازمان غړي هېوادونه په هغو نړیوالو همکاریو کې راښکون ښيي، چې په مساوي ډیالوګ، د دوه ګونو معیارونو د مخنیوي، قانون حاکمیت او د هېوادونو د تاریخي او کلتوري ځانګړتیاوو په درناوي باندې ولاړې وي.

توکایف خپل ځانګړي استازي ته سپارښتنه کړې، چې د سوداګرۍ، اقتصاد او بشرپاله مرستو په برخو کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د ګټورو اړیکو د پراخېدو لپاره هڅې وکړي.

نوموړي همداراز په منځنۍ اسیا او افغانستان کې د دوامداره پراختیایي موخو لپاره د ملګرو ملتونو د سیمه‌ییز مرکز له ظرفیت نه اغېزمنه ګټه‌ اخیستنه مهمه بللې ده. دا مرکز څه موده مخکې د قزاقستان په الماتا ښار کې پرانیستل شو.

د قزاقستان ولسمشر د افغانستان د ټیکاو او امنیت د ملاتړ په برخه کې د بشري مرستو او روزنیزو پروګرامونو د دوام لپاره د خپل هېواد پر ژمنې یو وار بیا ټینګار کړی دی.

د یادونې ده، چې قزاقستان پر افغانستان د طالبانو تر واکمنېدو وروسته له دغې ډلې سره په بېلابېلو برخو کې ښه راکړه-ورکړه لري؛ خو لا یې دغه ډله په رسمیت نه‌ده پېژندلې.

د هلمند لپاره د طالبانو د امنیه قومندانۍ ویاند عزت‌الله حقاني چهاشنبه (د چنګاښ ۲۵مه) سیمه‌ییزو سرچینو ته زیاته کړې، چې دا پېښه د ۵۸۰ ماډل مساپر وړونکي موټر او یوه فلانګ‌کوچ ترمنځ رامنځته شوې ده. د هغه په وینا؛ ټپیان د ګرشک ولسوالۍ روغتیايي مرکز ته لېږدول شوي دي.

ورته مهال له هلمند نه ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل-پښتو ته خبر ورکړی، چې په ټپیانو کې د دوو کسانو روغتیايي وضعیت نازک او د اندېښنې وړ دی. ویل کېږي، پېښه د موټر چلوونکو د بې‌غورۍ او بې‌احتیاطۍ له امله رامنځته شوې ده.

له تېرو څه باندې درې نیمو کلونو راهیسې په افغانستان کې ټرافیکي پېښې په بې‌سارې توګه او تر بل هر وخت ډېرې شوې دي، چې له امله یې زرګونه کسان مړه او سلګونه نور سخت او برسېرن ټپيان شوي دي. د افغانستان انټرنشنل-پښتو د یوه راپور پر بنسټ؛ په تېر یوه کال دوه زره کسان د ټرافیکي پېښو له امله مړه شوي دي.

طالبانو په وار- وار ادعا کړې، چې له موټر چلوونکو یې غوښتي څو د هر ډول سفر پرمهال احتیاط وکړي او د مساپرو ژوند وژغوري او د دې ترڅنګ یې د ټرافیکي پېښو د مخنیوي په موخه د هېواد په یو شمېر لویو لارو د چلوونکو د ګړندي سرعت د پېژندنې او مخنیوي لپاره ځانګړې طرحې هم ترتیب کړې دي.

د یادونې ده، چې په نوره نړۍ کې هم ټرافیکي پېښې کېږي؛ خو افغانستان او پاکستان دوه یوازیني هېوادونه دي، چې له تېرو څو کلونو راهیسې په‌کې ترافیکي پېښې په بې‌ساري توګه ډېرې کېږي.

د هغه په وینا؛ د ازموینو په جوړښت کې وروستي اصلاحات د ځانګړو معیارونو پر بنسټ او د بایومیټریک غوندې د عصري میتودونو له لارې پلي شوي دي.

نوموړي د رسنیو په مرکز کې خبریالانو ته په یوې جوړې شوې غونډه کې زیاته کړې، چې د «بدیل» د مخنیوي لپاره د بایومیټریک سیسټم کارول پلي شوی او اوس د دې ادارې دفترونه په رسمي ډول هرات، کندهار، بلخ، کندوز، پکتیا، بامیان او ننګرهار ولایتونو کې فعالیت لري.

ورته مهال، د دې ادارې مشر ویلي چې د کانکور، ماسټرۍ، دیني مدرسې، اې‌ایګسټ او تخصصي ازموینو لپاره د پوښتنو بانکونه چمتو شوي؛ څو په ازموینو کې د پوښتنو له تکرار او درغلۍ مخه ونیول شي. د نوموړي په وینا؛ په لومړي ځل زرګونه زده‌کړیالان په انلاین ډول د نوم‌لیکنې له خدمتونو برخمن شوي دي.

نوموړي همداراز ویلي، چې د دغې ادارې موخه دا ده چې د سیمې او نړۍ له تجربو څخه په ګټې‌اخیستنې، د ازموینو نوی افغاني او معیاري سېسټم رامنځته کړي.

د طالبانو د ازموینې ادارې مشر عبدالباقي حقاني د نجونو د ازموینو په تړاو هېڅ نه دي ویلي. دا په داسې حال کې ده، چې پر افغانستان د طالبانو تر واکمنېدو وروسته نږدې څلور کاله کېږي چې له شپږم ټولګي پورته افغان نجونې له زده‌کړو بې‌برخې دي.

تېرکال هم دغې ادارې د هېواد په کچه ۴۴ لویې او وړې ازموینې اخیستې وې.

د هغه په وینا؛ هغه مهال عمومي تصور دا و، چې طالبان به ونه‌شي کولای خپل رژیم ته دوام ورکړي؛ خو دی زیاتوي چې د یادې ډلې مشرانو په «مدبرانه هڅو» سره د هېواد په بېلابېلو برخو کې مثبت بدلونونه راوستي دي.

ښاغلي عبدالواسع همداراز د طالبانو د لاسته راوړنو په نوم رسنیو ته په خبرو کې ادعا کړې، چې افغانستان له یوه «کاذب اقتصاد» سره مخ او د بهرنیو مرستو پر بنسټ ولاړ و. نوموړي زیاته کړې، چې پر افغانستان نړۍوال فشارونه او بندیزونه لګېدلي وو او هڅه کېده چې هېواد منزوي شي.

د ریاست‌الوزرا دفتر رئیس ټینګار کړی، چې د دغې ډلې رژیم په تېرو څلورو کلونو کې له شته امکاناتو څخه په ګټې اخیستنې د هېواد په امنیتي، اقتصادي، ټولنیزو او نورو برخو کې اصلاحات راوستي دي.

د طالبانو یاد چارواکی دغه څرګندونې داسې مهال کوي، چې پر افغانستان د دغې ډلې تر واکمنېدو وروسته د بې‌کارۍ او بې‌وزلۍ لمن تر بل هر وخت پراخه شوې ده.

همداراز، طالبانو تراوسه د یو ټول‌ منلي او ټول‌ګډوني حکومت پر جوړېدو هوکړه نه‌ده کړې؛ بلکې واک یې یوازې د خپلې ډلې اړوند ملایانو په لاس کې ورکړی، چې دا چاره یې د کورنیو ستونزو مهم لامل بلل کېږي.