متقي وايي د جیوپولیټیکو لوبو پر ځای پر اقتصادي اتصال کار کوي

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، چې سراج الدین حقاني د ازبکستان د بهرنیو چارو وزیر په مشرۍ ازبک پلاوي سره کتلي.

په اعلامیه کې ویل شوي، چې د طالبانو د کورنیو چارو وزیر او ازبک پلاوي د افغانستان، ازبکستان او پاکستان ترمنځ د اړیکو پراختیا، د سیاسي اقتصادي او فرهنګي همکارۍ ژورتیا او د دواړو هېوادونو د صادراتو او وارداتو کچې لوړېدو په اړه خبرې کړې دي.

د طالبانو‌ اعلامیه کې د سعیدوف له قوله لیکل شوي چې« ازبکستان د افغانستان د کنګل شویو شتمنیو ازادېدو، د افغان کډوالو ستونزو حل او په نړیوالو ناستو کې د افغان حکومت فعال ګډون غوښتونکی دی.»

د یادې لېدنې په ترڅ کې سراج الدین حقاني د ازبکستان د بهرنیو چارو وزیر څخه غوښتنه کړې، چې په سیاسي، اقتصادي او فرهنګي برخو کې ورسره اړیکې لا پیاوړې کړي.

د طالبانو، پاکستان او ازبکستان د بهرنیو چارو وزیرانو په حضور کې د ټرانس- افغان رېل پټلۍ د شونتیا څېړنې هوکړه نن په کابل کې لاسلیک شوه.

دغه هوکړه د طالبانو د ټولګټو، د ازبکستان د ټرانسپورټ او د پاکستان د رېل پټلۍ د وزارتونو تر منځ لاسلیک شوه.

زلمي خلیلزاد د پنجشنبې په ورځ پر خپل اېکس ولیکل، چې ایران په لنډه موده کې تر نیم میلیون ډېر افغانان اېستلي دي.

نوموړي له دغو تازه را اړول شویو افغانانو سره د سیمه ییزو مشرانو او سوداګرو مرستې اغېزناکې بللې دي.

ایران همدا څه موده مخکې له دغه هېواده په یوه مخیزه توګه د افغانانو اېستلو ته ملا وتړله او تر اوسه یې سلګونه زره افغانان شړلي او دغه بهیر همداراز دوام لري.

په کندهار کې د وچو مېوو یو شمېر سوداګرو د پنجشنبې په ورځ، د چنګاښ پر ۲۶مه، افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د واګه بندر له تړل کېدو وروسته هند ته د وچو مېوو صادرات بند شوي، چې له امله یې د وچو میوو بیې هم خورا ټیټې شوې دي.

د صبغت الله په نوم د وچې میوې یوه سوداګر افغانستان انټرنشنل ته وویل:«ما چې په شاولیکوټ کې کوم انځر رانیولي وو، هغه مې نن په ډېر ټېټ قیمت خرڅ کړل. مخکې د یو من انځرو قیمت درې نیم زره افغانۍ و، خو اوس د یو من انځرو قیمت تر اتلس سوه افغانیو راټېټ شوی دی.»

د وچو مېوو سوداګر وايي، چې که واګه بندر د افغان صادراتو پر مخ خلاص نه شي ښايي سږکال د وچو مېوو سوداګر له سخت اقتصادي زیان سره مخ شي.

د کندهار د سوداګرۍ خونې مسوولین وايي، چې د هند او پاکستان ترمنځ له ترینګلتیا وروسته د واګه بندر له لارې د افغانستان او هند ترمنځ ترانزیټ په ټپه دریدلی دی.

د کندهار د سوداګرۍ خونې مرستیال انجیر عبدالباقي بنا وايي، چې له کندهار څخه شاوخوا ۹۸ سلنه وچه میوه هند ته صادریږي خو سوداګر زړه نه ښه کوي، چې وچې مېوې د سمندر له لارې صادرې کړي.

نوموړی وايي:«زموږ اکثره وچه مېوه هندوستان ته صادریږي، ښه لاره یې د واګه بندر دی، ځکه دا یوه اسانه ځمکنۍ لاره ده. وچه مېوه په سمندر کې تورم کوي او خرابیږي ځکه له دې لارې ډېره صادریږي.»

نوموړي ویلي، چې تېر کال یې له افغانستان څخه بهر ته څه باندې ۲۸زره ټنه انځر صادر شوي دي، خو سږ کال یې تر اوسه بهر ته د انځرو صادرات نه دې پیل کړي.

هغه زیاته کړه:«اوس تازه د انځورو فصل حاصل ته رسیدلی دی او سوداګرو پرېکړه کړې ده، چې تر وږې میاشتې به بهر ته صادرات نه پیلوي.»

د وچو مېوو سوداګر له مسوولینو غوښتنه کوي، چې د افغانستان په ځانګړي توګه د کندهار د وچو مېوو لپاره بدیلې لارې ولټوي.

د افغانستان او هند ترمنځ هوايي دهلیزونه ګران پرېوځي او د طالبانو حکومت تر دې مهاله په دې نه دی بریالی شوی، چې د افغان سوداګرو دې ستونزې ته حل لاره را وباسي.

تېره میاشت د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي له افغان سوداګرو سره په ناسته کې ویلي و، چې د هند او پاکستان ترمنځ شخړه د هغوی دوه اړخیزه مساله ده او دوی له خپلو هڅو سره سره، نه شي کولای، چې د واګه بندر پرانیزي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ ویلي، چې د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار کابل ته د خپل یو ورځنې سفر په ترڅ کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي سره د دوه اړخیزو اړیکو د پراخېدو، سوداګرۍ، ترانزیټ او امنیتي همکاریو د پیاوړتیا په اړه خبرې کړې دي.

د ډار د سفر مهم هدف د ازبکستان او طالبانو د بهرنیو چارو له وزیرانو سره د ازبکستان، افغانستان او پاکستان د ګډې رېل پټلۍ پروژې د چارو په تړاو د یوې هوکړې لاسلیکول ښودل شوي.

د یادې پروژې هدف، چې د ازبکستان، افغانستان، پاکستان (UAP) په نوم یادیږي، د پاکستان سمندري بندرونو له لارې منځنۍ اسیا ته د اسانه ټرانزیټ او سوداګرۍ زمینه برابرول دي.

دا رېل‌پټلۍ به ازبکستان د افغانستان له لارې د پاکستان له بندرونو سره ونښلوي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت په اعلامیه کې راغلي، چې دا پروژه نه یواځې چې د ترانزیټي اسانتیاوو او سوداګرۍ د ودې لپاره مهمه ده، بلکې سیمه‌ییز ثبات، اقتصادي پراختیا او همکاریو ته به هم لاره اواره کړي.

اسحاق ډار به د دغه سفر پر مهال د دریو هېوادونو ترمنځ د ګډې امکان‌سنجۍ د مطالعاتو سند لاسلیک کړي او د طالبانو له رییس الوزرا سره به هم د دواړو هېوادونو د اړیکو، سیمه‌ییزو او نړیوالو پرمختګونو په اړه خبرې وکړي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر سره په دغه سفر کې د یاد هېواد د رېل پټلۍ وزیر او د افغانستان په چارو کې د پاکستان ځانګړی استازی محمد صادق هم ملتیا کوي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت وايي، چې دواړو خواوو هوکړه وکړه چې له سیمه‌ییز اقتصادي پرمختګ نه د بشپړې ممکنې ګټې ترلاسه کولو او په ځانګړي ډول د سیمه‌ییز اتصال پروژو د عملي کېدو له لارې به خپلې اړیکې او همغږي روانه وساتي.

پاکستان څو میاشتې مخکې، د کابل لپاره د خپل استازي څوکۍ له شارژدافیر څخه سفیر ته پورته کړه، چې دا ګام د دواړو خواوو ترمنځ د اړیکو د ښه‌والي نښه ګڼل کیږي.

همداراز، دواړو هېوادونو د روانې جولای میاشتې په لومړیو کې د بهرنیو چارو وزارتونو د سلاکارانو په کچه لومړۍ ناسته وکړه، چې پر قانوني تګ راتګ، سوداګرۍ، امنیت، ټرانزیت او ترهګرۍ ضد جګړې یې هوکړې وکړې.