له سلو ډېرو مرستندویه او بشري بنسټونو په غزه کې د اوربند غوښتنه کړې

له هغه وروسته چې طالبان په افغانستان کې واک ته ورسېدل او امریکايي ځواکونه ووتل، نو ددغه هېواد یو افغان همکار امریکا ته ولاړ، څو خپله کورنۍ وژغوري.

نوموړي چې لومړی له امریکایانو سره د ژباړن په توګه کار کاوه او وروسته له پوځ سره یو ځای شو، وایي چې خپل یوازینی ورور یې له لاسه ورکړی، ځکه هغه هم له امریکایانو سره کار کړی و.

هغه د طالبانو له وېرې د خپل هویت د پټ ساتلو په شرط ویلي: «شاوخوا دوه کاله وروسته وتوانېدم چې خپلې مور او څو خویندو ته د امریکا د راتګ اجازه واخلم. هغوی دوحې ته ولاړل، په داسې باور چې بله خور به مې ډېر ژر له خپل مېړه او ماشومانو سره یوځای شي.»

د نوموړي په وینا، تېر کال د هغه خور او کورنۍ دوحې ته ورسېدل، چېرته چې د بایډن ادارې د افغان کډوالو د پروسس لپاره ځانګړی پروګرام پیل کړی و.

د هغه په وینا، دا پروګرام ځکه ډېر عام نه و، چې د خوندیتوب له ګواښونو سره مخ و.

دا په داسې حال کې ده، چې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت پخوانۍ کارکوونکې جېسیکا براډلي راشینګ وایي: «هغه مهال د امریکا حکومت هره میاشت نږدې ۵ زره افغانان خپلو مرکزونو ته انتقالول.»

د نوموړې په خبره، د ډونالډ ترمپ له بیا واکمنېدو سره سم نوموړي دغه الوتنې بندې کړې او د یوه اجراييوي فرمان له لارې يې د کډوالو د بیا مېشتېدنې پروګرام ودراوه.

د دې پروسې له درېدو سره یو شمېر افغانانو امریکا ته د تګ ټکټونه هم کړي و، چې په دې کې د امریکایانو د یاد افغان همکار خور هم شامله وه.

براډلي راشینګ وايي: «موږ اندېښنه درلوده که دا پروګرام عام شوی وای طالبانو به خنډ پېښ کړی و، اوسمهال طالبان خنډ نه دي، بلکې د ټرمپ اداره خنډ ده.»

جېسیکا براډلي راشینګ چې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت کې يې کار کاوه له دندې ګوښه شوې.

د ايډ خور د هغو شاوخوا ۱۵۰۰ افغانانو له ډلې ده، چې امریکا ته د تګ ژمنې ورسره شوي؛ خو اوسمهال په قطر کې سرګردانه پاتې ده او وېره لري، چې بیا یې افغانستان ته ونه لېږي.

د افغان اېواک بنسټ وايي، دا مهال تر ۵۰ زره زيات افغانان په درېیمو هېوادونو کې امریکا ته د تګ په تمه دي او ۲ سوه زره نور پېژندل شوي افغانان په هېواد کې دننه د انتظار شېبې تېروي.

ټرمپ له وروستي بندیز سره د امریکایي وګړو او شنه کارټ لرونکو د افغان خپلوانو د ویزې سپانسر کول هم بند کړي دي.

ځیني افغانان په خپله خوښه له هېواده تښتېدلي دي او ځانونه یې د امریکا پولو ته رسولي؛ خو د ټرمپ ادارې له‌خوا د پناه غوښتنې په قانون کې رامنځته شویو بدلونونو دا لاره هم ډېره ستونزمنه کړې ده.

د دې ټولو پالیسیو پایله دا شوې ده، چې ګڼ شمېر افغانان له خپلو کورنیو بېل شي، په درېیمو هېوادونو کې بند پاتې دي، چې د اېستلو وېره هم ورسره ده او یا هم په افغانستان کې د طالبانو له وېرې پټ ژوند کوي.

بل لورې بیا د امریکا د امنیت وزارت یوازې په یوې خبرپاڼه کې اعلان وکړ، چې د افغانانو لپاره د موقت خوندیتوب پروسه ختمه شوې.

دا په داسې حال کې ده، چې د ځینو اندېښنو له امله ډونالډ ټرمپ د یکشنبې په ورځ پر خپلو ټولنیزو رسنیو ولیکل: «له همدا اوس څخه زه هڅه کوم هغه افغانان وژغورم چې له امریکا سره یې کار کړی او دا مهال په متحده عربي اماراتو کې افغانستان ته د لېږلو ګواښ سره مخ دي.»

نوموړي د نورو هېوادونو یادونه نه ده کړې.

د بلومبرګ په مقاله کې راغلي، چې که څه هم په لومړي نظر کې د امریکا ښکېلتیا په اوکراین کې د افغانستان له شل کلنې جګړې سره ورته نه ښکاري، ځکه هلته امریکايي پوځیان ځای پر ځای شوي نه دي، خو دا جګړه د ولسمشر ډونالډ ټرمپ لپاره داسې حالت ته روانه ده چې که سم مدیریت یې و نه شي، د افغانستان د جګړې په څېر یو سیاسي ناورین ورته جوړولی شي.

ټرمپ د امریکا د ټاکنیزو کمپاینونو پر مهال په ځلونو ویلي و، چې که دی ولسمشر وای، نو د اوکراین دا جګړه به هېڅکله پېښه شوې نه وه، خو اوس چې جګړه دوام لري او د حل‌لارې څرک نه لیدل کېږي، دا احتمال شته چې د جګړې مسوولیت پر ټرمپ واچول شي او که پوتین پکې بریا ترلاسه کړي، نو ټرمپ به له سختو نیوکو سره مخ شي.

بلومبرګ زیاتوي، که څه هم ټرمپ هڅه کړې چې ځان د جګړې له مسوولیت څخه لرې وساتي، خو واقعیت دا دی چې د هغه د ولسمشرۍ د دویمې دورې له پیل راهیسې اوکراین ته د مرستو دوامداره لېږد ته اجازه ورکړل شوې او بالاخره هغه د میلیاردونو ډالرو په ارزښت وسلې او تجهیزاتو د لیږد پرېکړه هم وکړه.

دا پرېکړه د ټرمپ د خپل سیاسي اساس، یعنې د "Make America Great Again" یا MAGA غورځنګ له خوا له شک سره مخ ده. د دغه غورځنګ یوه مشهوره څېره سټیف بانون خبرداری ورکړی، چې که ټرمپ داسې وسلې ورکړي چې د روسیې دننه موخې په نښه کړي، نو دا جګړه به نور یوازې د بایډن جګړه نه وي، بلکې د ټرمپ جګړه به شي.

مقاله لیکي، د افغانستان جګړه چې د امریکا له خوا تر ۲۰ کلونو پورې وغځېده، بالاخره د ۲۰۲۱ کال په اګسټ کې د طالبانو له خوا په افغانستان کې د جمهوري نظام په پرځېدلو تمامه شوه، چې له دې سره د ولسمشر جو بایډن حکومت له سختو نیوکو سره مخ شو، خو ډېر شنونکي یادونه کوي چې د دې وتلو بنسټ د ټرمپ د ولسمشرۍ په موده کې اېښودل شوی و.

اوس دا وېره شته چې که له اوکراین سره مرسته بنده شي یا ناڅاپي ختمه شي او کییف سقوط وکړي، نو دا به هماغه شرموونکی تکرار وي، چې کابل ته د طالبانو له ننوتلو وروسته نړۍ ولید.

د واشنګټن پوسټ ورځپاڼې لیکوال مارک ټیسن لیکلي، که جمهوری‌پالان وغواړي چې د کییف د سقوط مسوولیت پر هغوی وانه‌چول شي، نو باید خپلو مرستو ته دوام ورکړي، که نه نو هماغسې به ملامت شي، لکه څنګه چې بایډن د کابل د سقوط لپاره مسوول ګڼل کېږي.

بلومبرګ په خپله مقاله کې لیکي، چې اروپايي متحدین لکه فرانسه، المان او بریتانیا د امریکا له خوا د لا زیاتو مرستو غوښتنه کوي. خو داسې ښکاري چې ټرمپ تر ډېره د داخلي سیاسي فشارونو تر اغېز لاندې دی. له یوې خوا غواړي چې ځان له جګړې لرې وساتي او له بلې خوا که مرستې بندې شي او روسیه پراخ پرمختګ وکړي، نو بیا به د یو ضعیف رهبر په توګه وپیژندل شي.

شنونکی مایکل فرومن وايي: «که تاسو فکر کوئ چې د طالبانو له خوا د امریکايي هاموې ټانکونو ښودل بد وو، تصور وکړئ چې روسان د امریکايي ابرامز ټانکونو کاروان د خارکیف له لارې پرمخ بیايي.»

دا په داسې حال کې ده، چې د ۲۰۲۵ کال د جولای تر نیمایي پورې، د اوکراین جګړه څلورم کال ته داخله شوې ده. روسیې په تازه بریدونو کې د اوکراین د انرژۍ زېربناوې او نظامي مرکزونه بمبار کړي. کییف بیا له نړۍوالو مرسته غوښتې او ټرمپ د اوربند لپاره خپللې وروستۍ پرېکړې تر ۵۰ ورځني مهلت پورې مشروطې کړې دي.

بلومبرګ وایي، چې ټرمپ که څه هم هڅه کوي چې ځان د جګړې له مسوولیت څخه لرې وساتي، خو د یو منتخب ولسمشر په توګه اوس د امریکا د بهرنۍ پالیسۍ مسوولیت هم لري.

که پوتین د هغه «ټرمپ» په وخت کې بریا ترلاسه کړي، یا که امریکا خپله مرسته ناڅاپي ختمه کړي او د جګړې پای بدې پایلې ولري، نو د ملامتۍ ګوته به هم پر ټرمپ وي.

دا هغه څه دي چې ښايي د ټرمپ د سیاستونو راتلونکی تعریف کړي، یا به د سولې یو اغېزمن منځګړی شي، یا به د یو بل شرموونکي شاتګ (لکه افغانستان) مسوول وپېژندل شي.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، بارک له احمد الشرع سره په خصوصي خبرو کې وړاندیز کړی چې د پخواني پوځ د جوړښت ځینې برخې بېرته راژوندۍ کړي، د اسلامي افراطیت د خپرېدو مخه ونیسي او له سیمه‌يیزو هېوادونو د امنیتي ملاتړ غوښتنه وکړي.

د ده په وینا، الشرع باید دا ومني چې اوسنۍ تګلاره یې ناکامه ده او باید ژر بدلون راولي.

احمد الشرع، چې د یوې پخوانۍ القاعدې اړوندې ډلې مشر پاتې شوی، د بشار الاسد د رژیم تر نسکورېدو وروسته واک ته ورسېد. که څه هم هغه د اقلیتونو د خوندیتوب ژمنې کړې وې، خو په سویډا ولایت کې د دروزو ډلې او حکومتي ځواکونو تر منځ وروستیو نښتو دغه ژمنې تر پوښتنې لاندې راوستي دي.

ویل کېږي چې اسراییل د دروزو د وژنو د مخنیوي لپاره هوايي بریدونه کړي دي.

بارک ټینګار کړی، چې د سوریې حکومت باید لږه‌کۍ مذهبي ډلې هر څه ژر په قدرت کې شاملې کړي. خو هغه دا رد کړه چې د حکومت ځواکونو د دروزو پر وړاندې تاوتریخوالی کړی.

د ده په خبره، کیدای شي داعش جنګیالي د حکومت په یونیفورم کې پټ شوي وي او ویډیوګانې ممکن له حقیقت څخه لرې وي.

امریکا د یوه اوربند په راوستلو کې مرسته کړې، خو بارک وویل چې د سوریې د اوسني رژیم بدیل نشته.

د ده په وینا، که اوسنی اسلامي حکومت نسکور شي، نو سوریه به د لېبیا او افغانستان په څېر بد برخلیک ولري.

اسراییل د سوریې د نوي رژیم پر ضد اندېښنه لري او ژمنه یې کړې چې حکومتي ځواکونه به د جنوب لوېدیځې سیمې ته پرې نږدي.

بارک وویل چې امریکا چمتو ده د منځګړي رول ولوبوي، خو له اسراییله یې غوښتي چې له سوریې سره خبرو ته چمتو شي.

هغه دا هم زیاته کړه چې امریکا د سوریې لپاره د کوم ځانګړي حکومت جوړښت نه ټاکي، بلکې غوښتنه یې دا ده چې ثبات، یووالی، عدالت او ګډون باید تامین شي.

د امریکا د ویرجینیا ایالت د څلورمې استیناف محکمې درېیو قاضیانو د دوشنبې په شپه ناوخته پرېکړه وکړه، چې د افغانستان او کامرون د وګړو د لنډمهاله خوندیتوب د پروګرام د غځولو لپاره کافي اسناد نشته او له همدې امله نه شي کولی د ټرمپ ادارې پرېکړه وځنډوي.

اسوشېټېډ پرېس اژانس په یو خبر کې ویلي، چې د افغانانو لپاره د امریکا موقتي قانوني موده د جولای ۱۴مه پای ته رسېدلې وه؛ خو استیناف محکمې دغه موده د جولای تر ۲۱مې پورې غځولې وه، ترڅو د بېړنۍ غوښتنې په اړه غور وکړي.

د امریکا د کورني امنیت وزارت د مې په میاشت کې اعلان وکړ، چې ۱۱زره او ۷۰۰ افغانانو ته د لنډمهاله ساتنې پروسه به په ۶۰ ورځو کې پای ته ورسوي.

د مېشتېدنې دغه پروسه له ۲۰۲۲ کال راهیسې پیل شوې وه، چې افغانانو کولی شوای په امریکا کې کار وکړي او حکومت یې اېستلی نه شي.

د کډوالو غېر انتفاعي او د حقونو ملاتړې ادارې د افغان او کامرونیانو لپاره د لنډمهاله ساتنې د پروسې لغوه کېدو پر وړاندې د امریکا پر حکومت دعوه کړې او یو فدرالي قاضي د دعوې اجازه ورکړې، چې مخ ته یې يوسي.

د دواړو هېوادونو لپاره دغه پروسه د اګسټ په ۴مه پای ته رسېږي.

د امریکا د کورني امنیت چارواکي د دغه پروسې د پای ته رسولو پر مهال ویلي، چې د افغانستان وضعیت ښه شوی نو ځکه دا حالت پای ته رسوي.

د فرانس پریس خبري اژانس ویلي چې د اخراج په عملیاتو کې اووه فدرالي ایالتونه او همدارنګه فدرالي پولیس شامل وو.

د ډي پي اې خبري اژانس د عکس اخیستونکي په وینا، مسافر د پولیسو په موټرو او د هوایی ډګر بسونو کې الوتکې ته یووړل شول او وروسته پولیسو په انفرادي ډول د الوتکې زینو ته پورته کړل.

د جرمني تورینګیا ایالت د عدلیې وزیرې او د واکمن میحي دیموکرات ګوند غړې بیټ میسنر وویل:«زموږ پیغام روښانه دی، هر هغه څوک چې د استوګنې حق نه لري باید زموږ له هیواده ووځي.»

د یادونې وړ ده، چې د تېرې جمعې په ورځ، جرمني ۸۱ افغان وګړي هم برته افغانستان ته ولیږل او ویل کیږي چې د نورو کسانو استول هم په پام کې دي.