په ایران کې د طالبانو د سفارت سرپرست په تهران کې د یوې افغان مېرمنې او د هغې د درېیو ماشومانو د وژنې له امله د وژل شویو له کورنۍ سره غمشريکي کړې او ویلي یې دي، چې دا قضیه به له ایراني چارواکو سره په جدي ډول تعقیب کړي.
په ایران کې د طالبانو سرپرست سفیر فضلمحمد حقاني په تهران کې له هغې افغان کورنۍ سره لیدلي، چې د کورنۍ یوه غړې یې له درېیو ماشومانو سره یو ځای په وروستیو ورځو کې په بېرحمانه ډول وژل شوي.
د طالبانو د سفارت په اعلامیه کې راغلي: «ښاغلي فضلمحمد حقاني د دې پېښې له کبله ژوره خواشیني څرګنده کړه او د قربانیانو له کورنۍ سره یې د غمشریکۍ لپاره مستقیمه لیدنه کړې.»
حقاني زیاته کړې، چې د یاد جنایت موضوع یې د ایران له اړوندو چارواکو سره شریکه کړې، ترڅو د پېښې عاملین ونیسي.
د سفارت په اعلامیه کې راغلي: «دا قضیه به له ایراني مقاماتو سره جدي وڅېړل شي، ترڅو عاملین یې وپېژندل شي او د خپلو کړنو سزا وویني.»
دا په داسې حال کې ده، چې یوې ایراني رسنۍ د یکشنبې په ورځ راپور ورکړ چې د تهران په سوېل کې د یوې ځوانې افغانې مېرمنې او د هغې د درېیو ماشومانو مړي موندل شوي دي. صراط نیوز وېبپاڼې لیکلي چې مېرمن په چړو وژل شوې او د هغې درې ماشومان زندۍ شوي دي.
په راپور کې راغلي، چې د تهران په سوېل کې له مرتضی ګرد سیمې څخه یوې ایرانۍ مېرمنې پولیسو ته زنګ وهلی او خبر یې ورکړی، چې ګاونډي یې له څو ورځو راهیسې نهښکاري او له کور څخه یې بد بوی راځي. کله چې پولیس کور ته ورغلي، د یوې مېرمنې او د درېیو ماشومانو مړي یې موندلي چې په وینو ککړ وو.
د مېرمنې عمر ۲۵ کاله او د درېیو ماشومانو عمرونه یو کال، دوه کاله او پنځه کاله ښودل شوي دي.
ایراني پولیس وايي، چې مړي یې د څېړنو لپاره عدلي طب څانګې ته وړي او تر دې دمه د پېښې لامل څرګند نهدی.
رسنیو ویلي، چې د دې مېرمنې خاوند تر دې پېښې وړاندې افغانستان ته تللی، خو معلومه نه ده چې هغه په خپله خوښه خپل هېواد ته تللی او که د ایران حکومت په زور شړلی دی.
یاده دې وي، چې په ایران کې مېشت افغان کډوال له اوږدې مودې راهیسې له ګڼو ستونزو سره مخ دي. یو شمېر یې وایي چې پر وړاندې یې تبعیضي چلند، فزیکي زور زیاتی او حتی د وژنې پېښې ورځ تر بلې ډېرېږي، خو اړوندې ادارې هېڅ جدي اقدام نه کوي.
په تهران کې یو افغان کډوال چې نه غواړي نوم یې واخیستل شي، افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې وویل: «موږ دلته نه امنیت لرو، نه کار، نه تعلیم. کله چې داسې وحشتناکې پېښې پېښېږي، هېڅوک زموږ غږ نه اوري.»
د بشري حقونو یو شمېر سازمانونه لکه «د بشري حقونو د څار سازمان» او د «بښنې نړۍوال سازمان» پر ایران نیوکه کړې، چې له افغان کډوالو سره قانوني چلند نه کوي. د دوی په وینا، «افغانان په ایران کې له سیستماتیک تعصب سره مخ دي.»
په داسې حال کې چې ایران د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی، خو د کډوالو چارو اړوند همکاریو لپاره د دواړو لورو ترمنځ تخنیکي تماسونه شته. د طالبانو سفارت ټینګار کوي، چې د افغان وګړو د خوندیتوب لپاره به خپلو هڅو ته دوام ورکړي.
دا سروې، چې په فیسبوک کې ۸،۷۰۵ کسانو او په ټویټر کې۲۵۴ کسانو پکې برخه اخیستې، ښيي چې د بېکارۍ نرخ د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت تر اعلان کړې شمېرې ۲۲سلنه لوړ دی.
طالبانو، چې له ۲۰۲۱ کال راهیسې د واک تر بیا نیولو وروسته د اقتصاد او کار په تړاو اړتیا وړ معلومات نه خپروي، د بیکارۍ بحران په رسمي ډول منلی، خو دا کچه یې ۳۰سلنه ښودلې، چې د اقتصادي کارپوهانو په باور، خورا محافظه کارانه ده.
د افغانستان انټرنشنل پښتو پر ټویټر او فیسبوک د نارسمي سروې د شمیرو د کچې له مخې، ټولیزه پایله ښيي چې شاوخوا ۵۲،۱ سلنه ګډونوال بېکاره دي. دا نتیجه د طالبانو د ۳۰سلنه بېکارۍ له رسمي ادعا شاوخوا ۲۲سلنه لوړه ده.
د افغانستان انټرنشنل پښتو په فېسبوک کې خپره شوې سروې، چې ۸،۷۰۵ کسانو پکې برخه اخیستې، ښيي چې۵۲ سلنه بې کاره، ۳۶سلنه کارلرونکي، ۷ سلنه کله ناکله کارلرونکي دي او ۵ سلنه نورو کسانو ویلي، چې په دې اړه نظر نه لري.
په ورته وخت کې پر اېکس په ورته سروې کې ۲۵۴ کسانو برخه اخیستې، چې ۵۵،۱ سلنه کسان وايي، کار نه لري، خو ۳۶،۶ سلنه نورو ویلي، چې کار لري. دغه راز ۳،۱ سلنه کسانو ویلي چې کلهناکله کار لري او ۵،۱ سلنه نورو ویلي، چې نظر نه لري.
که څه هم دا سروې انلاین ترسره شوې، خو تر عددونو ډېر، د خلکو تبصرې د ستونزو، بېباورۍ او اقتصادي فشار ښکارندويي کوي.
سره له دې چې طالبان وایي ۳۰سلنه خلک بېکاره دي، ډېری تبصرې ښيي چې ریښتینې کچه ښایي ۸۰ سلنه یا تر هغې هم لوړه وي.
د مالک جواد په نامه یو تن ویلي، چې «۹۵خلک بېکاره دي، نیمايي خلکو رواني تکلیفونه پیدا کړي او ان ځینې له فقره ځانونه وژني. غټو خېټو والا مزې کوي».
ځینو خلکو بیکاري د الهی ازموینې یا قسمت په توګه تعبیر کړې.
د الهام جان په نامه یو تن ویلي، « رزق د الله ج له خوا دی. شکر ادا کوه، نهیلی کېږه مه».
خو یو بل تن تبصره کوونکي ابو طلحه التوحیدي د طنز له لارې خپل حالت تشریح کړی او وايي، « یوه چا ته یې ویلي وو چې څه کار کوې؟ هغه ورته ویلي و چې له ماما سره ګرځم».
د عجب ګل شیرزي په نامه یو تن پر انلاین سروې نیوکه کړې او ویلي یې دي، چې « داسې سروې غلطه ده. څوک چې بېکاره وي، هغوی انټرنېټ ته هم لاسرسی نه لري».