په اسلام‌اباد کې د افغان کډوالو د نیولو دوام؛ نن یو وار بیا ځیني افغانان نیول شوي

دوی وايي چې پولیس له لویو موټرو سره د افغان کډوالو د استوګنې سیمې ته ورغلي او د ښځو او ماشومانو په ګډون یې ګڼ کسان نیولي دي.

د دغه ښارګوټې یوه اوسېدونکی چې نه غواړي نوم یې په راپور کې یاد شي وايي، د پولیسو د نیولو له وېرې له کوره وتلی؛ خو د پولیسو لوی موټر یې لیدلي چې له افغانانو ډک له دغه ښارګوټي وتلي دي.

په اسلام‌اباد کې د افغانانو د شورا مشر میوند عالمي افغان هم وايي چې پولیسو له تېرو ۱۰ ورځو راهیسې د اسلام‌اباد په بېلابېلو سیمو کې چاڼړیز عملیات پیل کړي دي. د افغان په خبره، پولیس هره ورځ په افغان مېشتو سیمو کې افغانې کورنۍ نیسي او حاجي کمپ ته یې لېږدوي.

که څه هم د تازه نیول‌شویو کسانو د کره شمېرې په اړه معلومات نشته؛ خو په اسلام‌اباد کې د افغانانو شورا وايي چې پولیسو په تېرو څه باندې ۱۰ ورځو کې د بې ۱۷ ښارګوټې په ګډون له افغان میشتو سیمو ګن کسان بېولي چې ځیني یې افغانستان ته هم ډیپورټ کړي دي.

له هغه وروسته چې په پاکستان کې د ویزو موده یوې میاشتې ته راکمه شوه او بیا له تېرو څه باندې درېیو اوونیو د ویزو د تمدید لړۍ په ټپه درېدلې؛ افغان کډوال له سختو ننګونو سره مخامخ دي.

د طالبانو د ویاند مرستیال حمدالله فطرت نن (شنبه، زمري ۴مه) پر اېکس‌پاڼه د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې کمېسیون د کاري راپور په خپرولو سره ویلي چې ډېری راستانه شوي له ایران نه راغلي دي.

د کډوالو ستونزو د رسېدنې کمېسیون په کاري راپور کې همداراز ویل شوي چې افغانستان کې د کډوالو د ستنولو لړۍ په ورځڼي ډول روانه ده. د راپور په یوې برخه کې ادعا شوې چې له دغو ډېریو راستانه شویو کډوالو سره د طالبانو له لوري مرستې هم شوي دي.

افغانستان په ورستیو څو اوونیو کې د کډوالو د بې‌ساري ستنېدنې له لړۍ سره مخامخ دی چې له کبله یې په کور دننه راستنېدونکي له ګڼو ستونزو ځورېږي او طالبانو هم ویلي چې نړۍوال دې د دغه کړکیچ په مهارولو کې د دوی لاسنیوی وکړي.

د ورلډ رېلیف په نوم د یو امریکايي خیریه سازمان د پالیسۍ او مدافعې مشر، ماتیو سورینس، وایي چې د امریکا حکومت تر اوسه افغانستان د خپلو وګړو لپاره ناامنه بللی، خو په داسې حال کې چې افغان کډوال له دې هېواد څخه د شړلو له ګواښ سره مخ دي.

سورینس وویل: «طالبان لا هم پر هېواد واک لري. هغوی لا هم مذهبي لږکي او هغه کسان ځوروي چې د امریکا له پوځ سره د همکارۍ شک پرې کېږي.»

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت اعلان کړی چې د جولای له ۲۲مې نېټې راهیسې، هغه ځانګړی قانون پای ته رسېدلی چې له مخې یې لسګونه زره افغانانو ته، چې له امریکايي ځواکونو سره یې همکاري کړې وه، د لنډمهالي خوندیتوب (TPS) اسناد ورکړل شوي وو.

یاد قانون له ۲۰۲۱ کال را وروسته پلی شوی و، هغه مهال چې امریکا خپل ځواکونه له افغانستانه وایستل، او طالبانو د افغانستان واک تر لاسه کړ.

د امریکا حکومت استدلال کوي چې وسله‌والې نښتې په افغانستان کې کمې شوي او اقتصادي وضعیت لږ څه ښه شوی، ځکه دا هېواد نور د موقتي خوندیتوب وړ نه دی. خو ګڼ شمېر کډوال، مدني فعالان، او د بشري حقونو سازمانونه دا پرېکړه تر وخت وړاندې او له واقعیتونو بې‌خبره ګڼي.

د ملګرو ملتونو یو راپور چې تېره اونۍ خپور شوی، ښيي چې طالبان هغه کسان په نښه کوي چې له بهرنیو هېوادونو بېرته ستانه شوي، او ان له ایران او پاکستانه شړل شوي کسان هم له ګواښ سره مخ دي.

سورینس وایي: «که د امریکا حکومت پخپله خپلو وګړو ته خبرداری ورکوي چې افغانستان ته مه ځئ، نو ولې هغه افغانان، چې له جګړې، مرګ، یا ځورونې تښتي، باید بېرته هماغه ځای ته واستول شي؟»

اوس مهال زرګونه افغان کډوال په امریکا کې د پناه غوښتنې دوسیې لري، خو د قضیې فیصله‌یې کلونه وخت نیسي. ځینې یې لا د مخه د ایستل کېدو حکمونه هم ترلاسه کړي دي.

نړیوال بشري سازمانونه له امریکايي چارواکو غواړي چې د افغان کډوالو د خوندیتوب پالیسي بیا وارزوي او هغو کسانو ته، چې له احتمالي ځورونې یا مرګ سره مخ دي، د پناه دوامداره لاره برابره کړي.

په اعلامیه کې راغلي، چې پرون د ننګرهار د تورخم له لارې۵۷، د نيمروز د ورېښمو پله له لارې ۳۴۸ او د هرات اسلام کلا له لارې ۱۳۲۴ کورنۍ هېواد ته راستنې شوې دي.

اعلامیه زیاتوي، له دغه راستانه شویو کډوالو څخه ۶۴۸ کورنۍ خپلو سیمو ته استول شوي دي.

په تېرو وروستیو کې په پاکستان کې د افغان کډوالو نیونه او افغانستان ته یې د ستنولو لړۍ چټکه شوې ده.

په پاکستان کې هغه افغان کډوال هم شکایت کوي، چې دغه هېواد ته په پاسپورټ او وېزه تللي دي. دوی وايي، له یوې میاشتې راهيسې د وېزو تمدید ځنډېدلی او د ځينو وېزو غوښتنلیکونه رد شوي چې دې وضعیت ډ‌ېری افغان کډوال وارخطا کړي هم دي. 

له بل پلوه له ایرانه هره ورځ شاوخوا ۲۰زره افغان کډوال په جبري توګه افغانستان ته ستانه کېږي.

له ایرانه ستنېدونکي کډوال د ایراني پولیسو او خلکو له ناوړه چلند، د سرپناه نشتوالي او بې‌روزګارۍ شکایت لري.

د چهارشنبې په ورځ د (زمري لومړۍ نېټه) د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت د حقوقي ملاتړ رییس غلام نبي ستانکزي د خپلې ډلې د پوهنې وزارت غړو سره د ناستې پر مهال اندېښنه ښوولې، چې له راستنېدونکو ماشومانو سره د تعلیمي اسنادو نشتوالی یوه ننګوونه ده.

هغه وړاندیز کړی، چې د حل لارو اړوند باید اقدامات وشي او زده‌کړو ته د جذب پر وړاندې دې شته ستونزې حل شي.

خبرپاڼه کې زیاته شوې: «ستانکزي وړاندیز وکړ، چې پوهنې وزارت دې ولایتي واحدونو ته هدایت ورکړي، ترڅو لا دمخه ترتیب شویو فورمو له مخې د دغو زده‌کوونکو ستونزې حل شي».

د طالبانو پوهنې وزارت چارواکو په یاده ناسته کې ویلي، چې تازه ورستانه شوي زده‌کوونکي د دوی ولایتي ریاستونو ته د خپلو زده‌کړو دوام لپاره عارض کېدلای شي.

له پاکستان او ایرانه په جبري توګه د اېستل کېدو په روان پړاو کې ډېری برخه یې ماشومان دي، چې په ګاونډیو هېوادونو کې یې له قانوني اسنادو پرته زده‌کړې کولې او په هېواد کې یې د زده‌کړو دوام پر وړاندې د کاري اسنادو نشتوالی یو لوی سرخوږی دی.

له دې ور هاخوا دغه تازه ستانه شوي افغان ماشومان په یادو هېوادونو کې هم د ښوونځیو او تعلیمي ادارو دننه له دوه ګوني او له توپیره ډک چلند سره مخ وو.

خواله رسنیو کې یو شمېر لاس په لاس کېدونکو وېډیوګانو کې ښکاري، چې د ایران په بېلابېلو ښوونځیو کې افغان زده‌کوونکو ته سپکې سپورې ویل کېږي.

د مالوماتو له مخې؛ په ایران او پاکستان کې افغان کډوال ماشومان قصدا نه پرېښودل کېږي، چې لوړې نومرې او درجې ولري.

په تېره یوه میاشت کې له ایرانه نږدې ۸۰۰ زره افغانان په زوره اېستل شوي او هم‌مهاله د اپرېل میاشتې له لومړۍ نېټې شاوخوا ۳۰۰ زره افغانان په جبري توګه خپل هېواد ته ستانه کړي دي.