امرالله صالح: ملي بیرغ وکړای شول چې ملت تر یوه چتر لاندې راټول کړي

طالبان وایي یاد توکي د ټولو صادراتو شاوخوا ۴۱ سلنه جوړوي.

د طالبانو تر واک لاندې د احصایې او معلوماتو ملي ادارې د معلوماتو له مخې، پاکستان، هند، متحده عربي امارات، ازبکستان او ایران د افغانستان پنځه اصلي صادراتي بازارونه دي، چې ټولټال ۸۹سلنه صادرات دغو هېوادونو ته شوي دي.

طالب چارواکي ادعا کوي چې د صادراتو د کچې لوړېدل، د افغانستان د کرنیزو او کاني محصولاتو د اقتصادي ظرفیتونو ښکارندويي کوي.

خو د طالبانو د دغو څرګندونو باوجود، نړیوال بنسټونه او مرستندویه ادارې د افغانستان د خلکو د اقتصادي وضعیت په اړه اندېښمن دي.

د ملګرو ملتونو د راپور له مخې، د دوامدارې وچکالۍ، بې‌ځایه‌کیدو او له ګاونډیو هېوادونو د افغان کډوالو جبري اېستلو له امله به د ۲۰۲۵کال په ترڅ کې په افغانستان کې غذايي امنیت لا خراب شي.

د مرستندویه ادارو د راپورونو له مخې ۹،۵ میلیونه افغانان د وچکالۍ او د خوراکي محصولاتو د کمښت له امله د خوړو له شدیدې ناامنۍ سره مخ شي.

د طالبانو د برېښنا شرکت رییس د سې شنبې په ورځ (د زمري ۷مه) د دې ډلې د یادې ادارې د یو کلنو لاسته راوړنو د تشریح پروګرام کې وویل، چې د افغانستان برېښنا شرکت له تېر یو کال راهیسې د زیان له حالت څخه راوتلی او د ګڼو پراختيايي پروژو کارونه روان دي.

نوموړي په خپلو خبرو کې وویل، چې د افغانستان یوازې ۴۰ سلنه خلک برېښنا ته لاسرسی لري.

هغه زیاته کړه، چې د ټول هېواد په کچه دا مهال ۵۰ ولسوالیو ته د برېښنا شبکو غځونې چارې پر مخ روانې دي او ۸۰ ولسواليو ته د پانګونې له لارې د برېښنا شبکو غځول پلان شوي.

عمر د ټاپ پروژې په اړه وویل، چې د ټاپ پروژې چارو پيل لپاره اړونده کمېټې جوړې شوې او په دې تړاو به ښه زيری ولري. هغه همدا راز وویل، چې له ازبیکستان سره د ۵۰۰ کېلوولټه برېښنا د انتقال پروژې د چارو د پیل په تړاو خبرې هم وروستۍ شوې.

عمر زیاته کړه: «کوښښ کوو، چې په کور دننه د برېښنايي توکو توليد کمپليکس ولرو، څو په کم لګښت د تجهیزاتو چمتو کولو اسانتیاوې برابرې شي.»

هغه د پنجشیر د پارندې او د هلمند د ګرشک برېښنا د تولید فابریکې د ژر ګټې اخیستې خبر هم ورکړ.

یاد طالب چارواکي وویل:‌«په سمارټ مېټرونو باندې د شبکې سمبالولو چارې نهايي شوې دي چې ژر به یې عملي چارې پیل شي. همدا راز د عصري ډیټا سنټر جوړولو چارې پیل شوې، څو پېرودونکو ته اسانتیاوې برابرې شي».

د طالبانو تر واک لاندې د برېښنا شرکت رییس دا څرګندونې داسې مهال دي، چې ګڼ شمېر افغانان د برېښنا له زیاتې پرچاوۍ او لوړې بیې شکایت کوي.

دمګړۍ افغانستان له ۲۰تر ۳۰سلنې برېښنا له کورنیو سرچینو برابروي او له ۷۰تر ۸۰سلنې بیا له نورو هېوادونو په تېره له ترکمنستان، ازبکستان، تاجکستان او ایران نه را واردوي.

د مالیزیا د ملي خبري اژانس د رپوټ له مخې، یو نارینه او درې ښځې د اماراتو له لارې له دوبۍ نه مالیزیا ته راورسېدل، خو د کډوالۍ د کنټرول له ځایونو له تېرېدو پرته یې څو ورځې د هوايي ډګر د ترانزیټ په ساحه کې تېرې کړې.

یاد دولتي اژانس ویلي چې تر لا زیاتو پلټنو وروسته دا څرګنده شوې چې ددوی ویزې جعلي وې.

دغو کسانو ویلي چې یادې ویزې یې د یوه منځګړي له لارې ترلاسه کړې وې، چې ادعا یې کوله اسناد له ازبکستان نه صادر شوي دي. خو د مالیزیا سرحدي چارواکو ویلي چې یادو مسافرو هېڅ د ازبکستان د سفر سابقه نه درلوده.

چارواکو ویلي چې دغو کسانو ته مالیزیا ته د داخلېدو اجازه نه ده ورکړل شوې او د هغوی د بېرته ستنولو پلان د جولای ۳۰مې نېټې لپاره ټاکل شوی دی.

دا په روانه میاشت کې په کوالالامپور هوايي ډګر کې دویمه ورته پېښه ده. تېره اونۍ هم اووه تنه افغانان، چې پنځه لویان او دوه ماشومان پکې شامل وو، د جعلي ویزو له امله مالیزیا ته له ننوتو منع کړل شول.

د مالیزیا چارواکي وايي، نورې پلټنې روانې دي چې دغو کسانو څرنګه جعلي ویزو ته لاسرسی پیدا کړی دی.

د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت نن سې شنبه د زمري۷مه وویل، چې ‏د طالبانو معلول وسله وال به د خیاطۍ، کمپیوتر زده‌کړې، د موبایل ترمیم، د کورنیو برېښنایي وسایلو ترمیم، د موټرسایکل او موټرو ترمیم په حرفو کې تر شپږ میاشتنیو نظري او عملي زده‌کړو وروسته د کار بازار ته د ماهرو کارګرو په توګه وړاندې شي.

د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت فني او حرفوي زده‌کړو د همغږۍ او انسجام رییس عبدالغني وفا هم په خپلو خبرو کې معلولو طالبانو ته ډاډ ورکړی، چې تر نظري او عملي زده‌کړو وروسته به د کار او ټولنیز چارو وزارت په اړوندو حرفو کې ورته د کار زمینه هم برابره کړي.

په افغانستان کې نیوکې دا دي، چې طالبان په هره په برخه کې یوازې خپلو وسله والو ته پاملرنه کوي او په ټولو دولتي او غیر دولتي ادارو کې خپل پلویان وګوماري.

ددې سند په اساس، همدراز په دې دندو کې عادي خدمتکار، د خوړو او څښاک توکو بس چلوونکی، د پاک کارۍ د مېز همغږی کوونکی، سر پخلیوال، لومړی پخلیلوال، دویم مرستیال، د هوټل د تفریح لارښوود او ریزرف کولو استازی هم شامل دي.

100%

په دې لېست کې یوازې دوه داسې بستونه مسلکی دي چې د برقي انجنیر او برېښنايي وسایطو تخنیکي متخصص بستونه دي.

د ځینو ولایتونو اوسېدونکي وايي چې ددې پروسې د نوملیکنې لپاره ځانګړو شویو دفترونو ته د نوملیکنې لپاره ورغلي خو د سلګونو کسانو ګڼه ګوڼه ددې لامل شوی، چې دا پروسه غیر منظمه پرمخ لاړه شي.

د کابل یو اوسېدونکی وايي:« د خلکو رش ډېر زیات دی او ترڅنګ یې د غیر مسلکي بستونو لپاره دوی د لوړو زده کړو د ادارو سندونه غواړي.»

په ننګرهار کې دې پروسې ته لېواله یو بل کس افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې غواړي دوی هم قطر ته مزدورۍ ته لاړ شي، خو دوی د موټرو داسې مستري غواړي چې د پوهنتون سند ولري.

هغه زیاته کړه، « که اشپز هم غواړي نو له پوهنتون نه باید فارغ وي او یا په پنځه ستوریز هوټل کې کاري تجربه ولري.»

یو شمېر د کار په لټه کې کسان شکایت کوي، چې ډېری د طالبانو نږدې کسانو او هغو خلکو ته لومړیتوب ور کول کیږي، چې له دې ډلې سره تړاو لري.

دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو ویلي و قطر د ۲۰۰۰ ماهرو او مسلکي افغان کارګرانو د لېږلو هوکړه کړې ده.

طالبانو همدراز تېره ورځ وویل چې نن د زمري میاشتې پر اوومه نېټه به په مختلفو ولایتونو کې قطر ته د لېږل کېدونکو کارګرانو نوملیکنه پيل شي.

د طالبانو په واکمنېدو سره افغانستان کې سلګونه زره کسانو خپلې دندې له لاسه ورکړې دي.

هم‌مهاله په ایران او پاکستان کې پر کار بوخت سلګونه زره افغانان بېرته افغانستان ته اېستل شوي او په کور دننه هم ورته کاري فرصتونه نشته. پر طالبانو تور دی، چې هر څه یې تر خپلې ډلې محدود کړي او ان په حکومتي چوکاټ کې هم د عادي کچې کارګرو ته چې له دغې ډلې سره اړیکې ونه لري، دندې نه ورکوي.

طالبان که څه هم ادعا لري، چې د کانونو د کېندنو تر څنګ یې په بېلابېلو برخو کې کاري فرصتونه پراخ کړي، خو د بشري حقونو نړۍوالو بنسټونو اندېښنې ښوولې، چې په افغانستان کې ورځ تر بلې د بې روزګارۍ له امله لوږه مخ په ډېرېدو ده.