طالب چارواکو له ایران سره د کلتوري او رسنیزو اړیکو د پراخېدو غوښتنه کړې ده

یاد سازمان وایي، د روان کال له پیل راهیسې ۹ نوې پېښې ثبت شوې دي، چې اته یې په پاکستان او یوه یې په افغانستان کې رامنځته شوې ده.

د روغتیا نړۍ وال سازمان د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، چې په دواړو هېوادونو کې د پولیو خپرېدل د نړۍوالو هڅو لپاره یو جدي ګواښ دی. د راپور له مخې، د افغانستان سوېلي ولایتونه، د پاکستان کویټه، کراچۍ او خېبرپښتونخوا هغه سیمې دي، چې د ویروس د خپرېدو د اصلي مرکزونو په توګه پېژندل شوې دي.

د«ډبلیو اېچ او» په حواله، د افغان کډوالو بېرته ستنېدل د دې ویروس د لېږد ګواښ لا زیاتوي. دغه سازمان ټینګار کړی، چې د پولیو له منځه وړل به یوازې هغه وخت ممکن وي، چې سیمه‌ییزه همغږي پیاوړې شي او ټولو ماشومانو ته پرته له خنډه واکسین ورسېږي، په ځانګړې توګه هغو سیمو ته چې جنګ ځپلي یا شاته پاتې دي.

د عامې روغتیا کارپوهان هم خبرداری ورکوي، چې که بېړنۍ او دوامداره هڅې ونشي، نو د تېرو لسیزو لاسته‌راوړنې به له منځه ولاړې شي. WHO او نورو ادارو له حکومتونو، بشري موسسو او سیمه‌ییزو مشرانو غوښتي، چې د واکسیناسیون کمپاینونه پیاوړې کړي او ډاډ ترلاسه کړي چې هېڅ ماشوم له واکسینه پاتې نه‌شي.

د پاکستان د ملي روغتیا ادارې (NIH) د راپور له مخې، یوازې د همدې اوونۍ په اوږدو کې درې نورې نوې پېښې ثبت شوې دي، چې د ۲۰۲۵م کال د پېښو شمېر یې ۱۷ ته لوړ کړ. دا پېښې د خېبرپښتونخوا په لکي مروت کې د یوه ۱۵ میاشتني ماشوم، د شمالي وزیرستان په میرعلي کې د شپږ میاشتني ماشوم او د سند ایالت په عمرکوټ کې د یوه پنځه کلن ماشوم سره تړاو لري.

د پاکستان روغتیایي چارواکي وايي، چې له ۱۰ پېښو څخه ډېر یې په خېبرپښتونخوا، پنځه په سند او یو شمېر نورې په پنجاب او ګلګت بلتستان کې ثبت شوې دي.

دا وضعیت دا ښيي، چې د پولیو خپرېدل لا هم دوام لري او دا ویروس له هغو ټولنو ګټه پورته کوي، چې هلته د واکسین پوښښ کم دی، خلک واکسین ته زړه نه ښه کوي، یا امنیتي ستونزې شتون لري.

سره له دې چې د جولای له ۲۱مې تر ۲۷مې پورې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د ځانګړو واکسیناسیون کمپاینونو پيلولو سره هیله وه، چې پرمختګ وشي، خو شنونکي وايي چې دا هڅې تر اوسه مطلوبې پایلې نه‌دي لرلي. همداراز، د چمن ښار او د بلوچستان په شپږو ولسوالیو کې د جولای له ۲۸مې د جزوي واکسین کمپاین هم د کمزوري او کمرنګه تطبیق له امله د اغېز له کمښت سره مخ دی.

د طالبانو د عدليې وزارت د سې شنبه په ورځ (د زمري ۷مه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د دوی د څارنې ډلې تېره میاشت په کابل کې د معاملاتو لارښوونې له ۱۶۰ دفترونو څارنه کړې او پر مهال يې د غېر قانوني فعالیت له امله ۲۸ دفترونه تړلې دي.

د طالبانو په خبرپاڼه کې لیکل شوي: «د معاملاتو لارښوونې ۲۸ دفترونه د غېر قانوني فعاليتونو له امله تړل شوي او د پاتې نورو دفترونو په فعاليتونو کې موجودې ستونزې هم مشخصې او د حل په برخه کې یې متصديانو ته لازمې لارښوونې شوې دي.»

دغه ډلې د یادو دفترونو د غېر قانوني فعالیت په اړه نور جزیات نه دي ورکړي.

د طالبانو د عدليې وزارت د معلوماتو له مخې؛ د دوی د عریضه لیکلو ادارې په تېره میاشت کې ۱۰۹ غوښتونکو ته د معاملاتو لارښوونې د فعالیت نوي جوازونه ورکړي او ۱۰۸ نور جوازونه يې تمديد کړي دي.

د طالبانو په خبره، هڅه کوي چې په ټول هېواد کې په ورته برخه کې د غېر قانوني فعالیتونو مخه ونيسي.

یو شمېر دیني عالمان او سیاستوال د دغه وزارت پر کړنو نیوکې کوي او وایي، چې زیاتره وخت له زور او واک څخه ناسمه ګټه اخیستل کېږي.

یوه اوونۍ وړاندې یو مشهور شیعه عالم وعظزاده بهسودي ویلي و، چې د طالبانو عدليې وزارت د کابل په لوېديځ کې د هغه دفتر تړلی دی.

بهسودي په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې طالبانو د هغه د دفتر غړي اېستلي او دفتر يې بند کړی دی.

د خبرپاڼو له مخې، د کابل د نشه‌يي توکو د مخنیوي ابتدایی محکمې د پرېکړې پر بنسټ، درې کسان د «ټابلیت K، شیشې او چرسو د پلور او قاچاق» په جرم په عام محضر کې له ۱۵ څخه تر ۲۰ دُرې وهل شوي دي.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې دغو کسانو ته يې له یو کال څخه تر دوو کلنو او شپږ میاشتي تنفيذي بند سزا هم ورکړې ده.

د طالبانو په خبرپاڼه کې راغلي، چې په بدخشان کې يې بیا دوه کسان د «زنا» په تور په عام محضر کې ۳۹ -۳۹ دُرې وهلي.

دا په داسي حال کې ده، چې طالبانو په همدې ورځ په کابل ولایت کې د «لواطت» په تور دوو نارینه‌ و ته د ۳۹ دُرو سزا او دایکنډي ولایت کې یوې ښځې ته «د نامشروع اړیکو» په تور د ۳۹ دُرو او یو کلن بند سزا ورکړې وه.

د دغې اړیکې د مقابل لوري په تړاو هېڅ نه دي ویل شوي.

د بشري حقونو اړوند سازمانونه د طالبانو دغه ډول کړنو ته د بشري حقونو د نقض په سترګه ګوري او د درېدو غوښتنه یې لري.

یادې ادارې ویلي، چې افغانستان دا مهال په نړۍ کې دویم هېواد دی چې د جنسیتي توپیر کچه پکې تر ټولو لوړه ده، ځکه چې د طالبانو له خوا صادر شوي له ۸۰ څخه ډېر فرمانونه د ښځو او نجونو اساسي حقونه محدودوي.

د ملګرو ملتونو د ښځو اداره زیاتوي، یوازې افغانستان نه دی چې د ښځو پر حقونو بریدونه پکې روان دي؛ بلکې په نړۍ کې له هرو څلورو هېوادونو یو یې د ښځو د حقونو پر ضد منفي دریځ غوره کړی دی.

د دغه ادرې اجراییوي مشره «سیما بحوث» وایي: «اوس د شا تګ وخت نه دی، بلکې د یو ګام مخکې تګ وخت دی.»

د دغه ادارې د معلوماتو له مخې، اوسمهال د نړۍ له هرو لسو ښځو او نجونو یوه په شدیدې بې‌وزلۍ کې ژوند کوي او که چیرې همداسې دوام وکړي، نو نړۍ به تر راتلونکو ۱۳۷ کلونو پورې له ښځو سره اقتصادي نابرابرۍ پای ته ونه رسوي.

د ملګرو ملتونو د ښځو ادارې په خپل خپور کړي راپور کې ویلي، چې په تېره یوه لسیزه کې د جګړو سره نږدې سیمو کې د هغو ښځو شمېر دوه چنده شوی، چې له لوږې، خوارځواکۍ او جنسي تاوتریخوالي سره لا ډېر مخامخ دي.

راپور زاتوي، دا مهال، ۱۰۳ هېوادونه لا هم هېڅ ښځینه دولتي مشره نه لري او د سیاسي رهبري په لوړو کچو کې د ښځو او نارینه ترمنځ برابري ښايي تر راتلونکو ۱۳۰ کلونو پورې ممکنه نه وي.

له بل پلوه، که څه هم نړۍ د مصنوعي ځیرکتیا او ټکنالوژۍ په یوه نوي پړاو کې داخله شوې، خو ښځې او نجونې لا هم له ډیجیټلي وسایلو او زده‌کړو څخه شاته پاتې دي. دا ډیجیټلي توپیر د ښځو د راتلونکي نسل د پرمختګ مخه نیسي.

سره له دې چې د ملګرو ملتونو د ښځو اداره وایي، هغوی به له لا قوي هوډ سره د ښځو د حقونو او فرصتونو لپاره مبارزې ته دوام ورکړي، اوس هم له ۶۰۰ میلیونه زیاتې ښځې او نجونې د جګړو له سیمو ۵۰ کیلومترۍ کې ژوند کوي.

شواهد ښيي، د سولې هغه بهیرونه چې ښځې پکې لاسلیک کوونکې وې، ډېر دوامدار پاتې شوي دي. خو بیا هم له ۲۰۲۰ تر ۲۰۲۳ کاله پورې د سولې ۸۰ سلنه خبرو اترو کې ښځو ګډون نه‌درلود.

د شپږيزه کرېکت ليګ په دې سياليو کې د سې شنبه په ورځ (د زمري ۷مه) بُست ساتونکو لوبډلې د لوبې پچه وګټله او امو نهنګانو ته يې د توپ وهنې بلنه ورکړه.

امو نهنګان لوبډلې د خپلو ټولو لوبغاړو په سوځېدو بُست ساتونکو ته د ۱۲۹ منډو هدف وټاکه.

په امو نهنګان لوبډله کې سميع الله شينواري ۴۹ تر ټولو ډېرې مندې جوړې کړې؛ خو په بُست ساتونکو کې بیا وحیدالله ځدراڼ څلور لوبغاړي وسوځول.

بُست ساتونکو لوبډلې په خپلو ټولو لوبغاړو یوازې ۵۱ مندې جوړې کړې او د ۷۷ منډو په توپير يې ماتې وخوړه.

د دې سیاليو په دویمه لوبه کې بیا بند امیر ښامارانو د پچې په ګټلو سره د مس عینک لوبډلې په وړاندې د توپ اچونې پرېکړه وکړه.

مس عینک لوبډلې د دوو لوبغاړو په سوځېدو ۲۶۵ منډې هدف وټاکه.

د مس عینک په لوبډله کې وفي الله تره خېل ۷۸، فرمان الله ساپي ۷۲ او رحمان الله ګربز ۷۰ منډې جوړې کړې او د دې سيالیو په تاريخ کې يې تر ټولو لوړ هدف وټاکه.

بند امیر ښامارانو د خپلو ټولو لوبغاړو په سوځېدو ۱۹۲ منډې جوړې کړې او د ۷۲ منډو په توپير يې ماتې وخوړه.

امو نهنګان او مس عینک لوبډلې د دې لوبو په ګټلو سره د سیاليو پايلوبې ته لاره پيدا کړه.