د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور احمد پښتین وايي: «د پنجابي جنرالانو اشغالګر پوځ په باجوړ کې د هدفي عملیاتو پر مهال د ماشومانو او سپینږیرو په ګډون هغه پښتانه په نښه کړي، چې له کلونو راهيسي په خپله خاوره کې اوسېدل.»
د نوموړي په خبره، پوځ د ظلم پروړاندې د غږ پورته کېدو او حرکتونو د مخنيوي هڅې کوي.
د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین د سهشنبې په ورځ (د زمري ۷مه) په باجوړ کې د پاکستاني پوځیانو هدفي عملیاتو ته په اشارې سره لیکلي: «ناامني، د وسلوالو ډلو جوړول، د پښتنو وژل، وضعیت خرابول او د امن په نوم پوځي عملیات، په حقیقت کې د پښتون قوم نسلوژنه ده.»
د نوموړي په خبره، تر دې مهاله ۸۰ زره پښتانه وژل شوي دي.
منظور پښتین وايي، چې پوځ له خبرتيا پرته په باجوړ کې بریدونه کړ دي.
نوموړي زياته کړې: «په دې وروستيو کې په وزيریستان او خېبر کې ناکام عملیات او تازه له کومې خبرتيا پرته په باجوړ کې برید ددې ظلم او بې عدالتۍ یو بل عملي پلان دی.»
هغه غوښتنه کړې، چې باید ټول د دې ظلم پروړاندې په رسنيو کې غږ پورته کړي.
پښتین ویلي: «دا د پوځ هیله ده چې هر حرکت او غږ کمزوری او خاموشه کړي؛ تر څو دوی د پښتنو نسل وژنې ته په خاموشۍ دوام ورکړي.»
د منظور په خبره، ټول باید د ظلم پروړاندې د مظلوم پښتون ملت ملاتړ وکړي.
د خېبر پښتونخوا والي فیصل کریم کنډی وايي، اسراییل او هند له افغانستان څخه د پاکستان پر ضد فعالیت کوي، خو بیا هم ایالتي حکومت له افغانستان سره پر خبرو اترو ټینګار کوي. نوموړي دا هم وویل چې د تېرا د پېښې په اړه رښتینې څېړنې روانې دي او مظلومو ته به حساب ورکول کېږي.
د خېبر پښتونخوا والي فیصل کریم کنډي دا څرګندونې د سې شنبې په ورځ د بېلابېلو سیمو او ولسوالیو له خبریالاتو سره په ناسته کې کړې دي.
هغه وویل چې د خیبر پښتونخوا امنیتي وضعیت د ایالتي حکومت د ناسمو پالیسیو له امله خراب شوی دی.
کنډي زیاته کړه، چې د سولې د رامنځته کولو واک له سر وزیر اعلی امین ګنډاپور سره دی.
نوموړی وايي، په خیبر پښتونخوا کې د ناامنۍ اصلي لامل په سیمهيیزه کچه د وسله والو ملاتړ دی، او د هېواد دښمنان د دوی تر شا ولاړ دي.
فیصل کریم کنډي وویل:«په ډرون کې چاودیدونکي توکي ځای پر ځای کول دا د عام کس کار نه دی.»
دا څرګندونې په داسې حال کې ترسره کېږي، چې د خیبر پښتونخوا سر وزیر امین ګنډاپور د زمري په ۲مه وویل ، پښتونخوا ایالت د ناامنیو له امله سخت ځپل شوی او دې سیمه کې د نورو پوځي عملیاتو اجازه نه ورکوي.
ګنډا پور د پوځ له نوم یادونې پرته ویلي و، «زه له چا څخه نه ډاریږم، ښه طالبان که ستاسې په کار وي په پوځ کې یې شامل کړئ، یا یې بل ځای وجنګوئ.»
ګنډاپور ویلي و، چې د سرحدي سیمو د ستونزو په هواري کې مرکزي حکومت خپل مسوولیت په سمه توګه نه دی ادا کړی او غوښتنه کوي، چې په پښتونخوا کې دې د پوځ له خوا ډرون بریدونه ودرول شي.
په باجوړ کې د پاکستاني پوځ او تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) ترمنځ په نښتو کې دواړې خواوې یوه او بل ته د مرګ ژوبلې اړولو ادعاوې کوي. پوځ وایي چې ۱۷ وسلهوال یې وژلي، خو طالبان ادعا کوي چې اووه پوځیان یې وژلي او ګڼ نور یې ټپيان کړي دي.
سرچینو د سې شنبې په ورځ، د زمري پر اوومه، افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې پاکستاني پوځ د خېبر پښتونخوا د باجوړ ولسوالۍ په لږ تر لږه ۱۶ سیمو کې پوځي عملیات پيل کړي دي.
باجوړ دمګړۍ د پاکستان امنیتي ځواکونو او تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) ترمنځ د جګړې شاهد دی.
د راپورونو له مخې، دا نښتې وروسته له هغې پیل شوې چې پوځ په سیمه کې درې ورځنی ګرځبندیز ولګاوه او عملیات یې پېل کړل.
د پاکستان امنیتي سرچینو د افغانستان انټرنشنل محلي همکارانو ته ویلي، چې تر دې دمه د ټي ټي پي ۱۷ وسله وال وژل شوي او ۲۴ نور ټپیان دي. دې سرچینو ادعا کړې، چې په وژل شویو کسانو کې ډېری افغانان دي.
خو تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) په یوه اعلامیه کې چې له رسنیو سره یې شریکه کړې، وایي چې د دوی د مقاومت له امله د پاکستان پوځ ته درنده مرګژوبله اوښتې ده. د دې ډلې ویاند محمد خراساني ادعا کړې چې «په دې نښتو کې مو د پوځ بریدونه په شا تمبولي، او تر اوسه مو اووه پوځيان وژلي او ګڼ شمېر نور ټپیان کړي دي.»
پر ټولنیزو رسنیو خپرې شوې ویډیوګانې ښيي چې خلک د جګړې له امله تر سخت فشار لاندې دي.
په یوه ویډيو کې د باجوړ یو تن اوسېدونکی، چې هویت یې نه دی څرګند، وایي: «تود جنګ دی، پوځیان د خلکو کورونو ته ننوتي، سخت ظلم روان دی».
په بله ویډیو کې ښکاري چې یو سپین ږیری ټپي شوی او خلک یې د جګړې له صحنې د اېستلو هڅه کوي.
د لوی ماموند، واړه ماموند، ترخو، لغړۍ، بندانو او ګڼو نورو سیمو اوسېدونکو ته ویل شوي چې له خپلو کورونو ونه وځي او د جولای تر ۳۱مې به ګرځبندیز وي.
د پاکستان امنیتي سرچینې وایي چې عملیات به تر ټاکلي وخت پورې دوام وکړي، او پوځ هڅه کوي د وسله والو تر نفوذ لاندې سیمې تصفیه کړي.
باجوړ، چې د خېبر پښتونخوا له قبایلي سیمو څخه یوه مهمه ولسوالۍ ده، له تېرو څو کلونو راهیسې د پاکستاني ځواکونو او ټي ټي پي ترمنځ د تاوتریخوالي او وسله والو نښتو مرکز پاتې شوی دی.
د پاکستان د لومړي وزیر مرستیال او د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار د نیویارک په یوه غونډه کې چې د پاکستاني ټولنې لپاره جوړه شوې وه، ویلي چې اسلاماباد هڅه کوي له افغانستان سره د سیمې د نښلولو لپاره د رېلپټلۍ، سوداګرۍ او ټرانسپورټ لارې فعاله کړي.
د پاکستانۍ ورځپانې اېکسپرېس ټریبون د راپور له مخې، د پاکستان، افغانستان او ازبکستان ترمنځ د یوه درې اړخیز تفاهم له مخې ټاکل شوې ده، چې له ترمز څخه تر کراچۍ پورې د افغانستان له لارې یوه نوې رېلي پروژه جوړه شي. دا پروژه به د افغانستان له مزارشریف، لوګر او ورپسې خېبر پښتونخوا سره وصل شي.
په راپور کې راغلي، موخه دا ده چې د منځنۍ اسیا هېوادونه د پاکستان له بندرونو سره وصل شي او افغانستان ته ټرانزیتي عواید، سوداګري او کارموندنه برابر کړي.
په همدې تړاو پاکستاني چارواکو ویلي، چې له افغانستان سره د امنیت په برخه کې هم همکاري روانه ده او له طالبانو یې ژمنه اخیستې، چې له افغان خاورې څخه به د پاکستان پر ضد د وسلهوالو فعالیتونو اجازه نه ورکوي. دا ژمنه د سیمهییز امنیت د ټينګښت او د اقتصادي پروژو د پلي کېدو لپاره یو مهم پرمختګ ګڼل شوی دی.
د پاکستان، ازبکستان او افغانستان ترمنځ د دې درې اړخیزې رېلي پروژې تخنیکي طرحه په ۲۰۲۵ کال د جولای په ۱۶مه په کابل کې لاسلیک شوه، چې له مخې به یې د فزیکي کار د پیل لپاره اساسي تیاری وشي. دا پروژه به د سوداګریزې راکړې ورکړې سرعت لوړ کړي، سیمهییز اقتصاد ته به وده ورکړي او افغانستان ته به د یوه ټرانزیټي هب (hub) حیثیت ورکړي.
اسحاق ډار ویلي، چې دا پروژه به یوازې یو ټرانسپورټي ابتکار نه وي، بلکې له هغې سره به سیمې ته ثبات، دندې او پانګونه هم راشي. نوموړي له طالب چارواکو سره د دوامداره همغږۍ هیله څرګنده کړې او ټینګار یې کړی، چې دواړه لوري باید د باور فضا رامنځته کړي.
هغه دا هم ویلي، چې د پاکستان له لوري د نورو بنسټیزو پروژو په ترڅ کې، د خېبر پاس اقتصادي دهلیز هم د افغانستان لپاره مهم ارزښت لري او پاکستان چمتو دی، چې د افغانستان له لارې سوداګریز فعالیتونه پراخ کړي.
نوموړي زیاته کړې، چې د افغانستان اقتصادي بیا رغونه او سیمهییز پرمختګ به یوازې د سیمهییزې همکارۍ له لارې امکان ولري او اسلاماباد غواړي دا اړیکې نورې هم پراخې کړي.
ډار ټینګار وکړ، چې له افغانستان سره اقتصادي همکاري یوازې سوداګریزه پروژه نه ده، بلکې د ټولې سیمې د ثبات، دندو او پانګونې تضمین هم دی.
هغه زیاته کړه: «د سیمې امنیتي ثبات د اقتصادي پرمختګ لپاره ضروري ده. موږ له طالبانو سره همکاري کوو، خو هغوی ته مو روښانه کړې، چې د پاکستاني طالبانو تحریک «ټي ټي پي» پر ضد باید جدي اقدام وشي.»
د پاکستاني چارواکو له نظره، د افغانستان له خاورې د «ټي ټي پي» د فعالیتونو دوام نه یوازې د دوی د امنیت لپاره خطر دی، بلکې دا کولی شي د دواړو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي پروژو تطبیق هم له خنډ سره مخ کړي. ډار ویلي، اسلام اباد تمه لري چې طالبان به نه یوازې د امنیتي ژمنو پابندي وکړي، بلکې د «ټي ټي پي» د ځپلو لپاره عملي اقدامات هم وکړي.
د درې اړخیزې رېلي پروژې تخنیکي طرحه د ۲۰۲۵ کال د جولای په ۱۶مه نېټه په کابل کې د پاکستان، افغانستان او ازبکستان ترمنځ لاسلیک شوه، چې له مخې به یې فزیکي کار ته د زمینې برابرولو هڅې پیل شي.
اسحاق ډار دا هم ویلي، چې د خېبر پاس اقتصادي دهلیز چې د چین-پاکستان اقتصادي دهلیز یوه فرعي څانګه بلل کېږي، افغانستان ته ځانګړی ارزښت لري او پاکستان چمتو دی چې دا لارې د طالبانو له ادارې سره په همغږۍ فعاله کړي.
خو نوموړي په ډاګه کړه، چې امنیتي اندېښنې باید په عمل کې وڅېړل شي.
هغه وویل: «موږ د طالبانو له مشرانو سره په تماس کې یو او پر هغوی مو ټینګار کړی، چې له خپلې خاورې د ترهګرو ډلو په ځانګړي ډول «ټي ټي پي» فعالیتونو ته اجازه ورنه کړي. دا زموږ د متقابل اعتماد، سیمه ییز ثبات او اقتصادي پراختیا لپاره اساسي شرط دی.»
د هغه په باور، که له طالبانو سره فعاله همکاري وشي، دا به نه یوازې د افغانستان د اقتصادي بیا رغونې لپاره یو مهم ګام وي، بلکې د ټولې سیمې د نښلولو ستراتیژي به هم پیاوړې شي.
پاکستان د افغان کډوالو د ویزو د تمدید بهیر په موقتي ډول بند کړی او زرګونه هغه افغانان چې د طالبانو تر بیا واکمنېدو وروسته دغه هېواد ته تللي، اوس د پولیسو د چاپو، نیولو او جبري اېستلو له ګواښ سره مخ دي.
د ۲۰۲۵ کال د جولای په اوومه پاکستان په بشپړه توګه د افغان کډوالو لپاره د ویزې تمدید بهیر بند کړی، چې له املهیې له ۲۰۲۱ کال وروسته دغه هېواد ته تللي افغانان اوس غېرقانوني ګڼل کېږي. پولیس د دوی په کورنیو چاپې اچوي، کورنۍ نیول کېږي او ګڼ خلک "حاجي کمپ" ته د جبري اېستلو لپاره لېږدول کېږي.
پاکستاني پولیسو په اسلاماباد کې د B‑17، D‑17، ګلبرګ او نورو هغو ښارګوټو کې چې افغانان پکې مېشت دي، چاپې پیل کړي دي. پولیس د کډوالو دروازې ماتوي او د ښځو، ماشومانو او ناروغانو په ګډون افغانان نیسي او په جبري ډول یې افغانستان ته استوي.
د ویزې وضعیت او فساد
د راپورونو پر بنسټ، د ویزې د تمدید بهیر وروسته له هغه وځنډول شو، چې د حکومت دننه د فساد له امله د کورنیو چارو وزارت د ویزې تمدید مسوولین ونیول شول. دا بهیر دا مهال د ناڅرګندې مودې لپاره بند شوی او څوک د تمدید لپاره رسمي چینلونو ته لاسرسی نه لري.
یو افغان چې نه غواړي نوم یې یاد شي افغانستان انټرنشنل - پښتو سره په خبرو کې وویل: «موږ په پاکستان کې د قانوني اوسېدو لپاره ټول هغه کارونه ترسره کوو، چې یو بهرنی یې باید ترسره کړي او دلته د قانوني اوسېدو لامل دا دی چې په وطن کې مو ژوند خوندي نه دی، اوس پاکستان د ویزې تمدید بند کړی او پولیس زموږ د نیولو لپاره په کورونو چاپې اچوي، زه ډاډه یم چې که زه افغانستان ته واستول شم نو ژوندی به پاتې نشم.»
د احمد بلال په نوم یو بل افغان کډوال چې په اسلاماباد کې اوسېږي، وایي چې ویزه یې پای ته رسېدلې او د تمدید په تمه دی. نوموړي افغانستان انټرنشنل - پښتو ته په خپلو څرګندونو کې وویل: «زما لپاره دا وضعیت اندېښمنونکی دی. موږ دلته قانوني اوسېدل غواړو، د همدې لپاره مو پیسې لګولي، هېڅ ډول غېرقانوني کړنه نه کوو. خو اوس وینو چې پاکستاني پولیس د هغو افغانانو د نیولو عملیات پیل کړي، چې د پاکستان حکومت یې د ویزې تمدید بند کړی دی.»
نوموړی وایي، د ډېرو افغانانو لپاره افغانستان ته بېرته ستنېدل له ګواښ څخه خالي نه دی او نړۍوال بنسټونه باید پر پاکستاني حکومت فشار راوړي، څو د ویزو د تمدید بهیر بېرته پیل شي او د جبري اېستلو دا لړۍ ودرول شي.
د محمد جان په نوم یو بل افغان چې دا مهال یوه اروپایي هېواد ته د تګ په موخه په اسلام اباد کې مېشت دی، وایي: «د پاکستان حکومت په لوی لاس قانوني افغان کډوال غېرقانوني کړل، د ویزې تمدید یې پرې بند کړ او اوس ورپسې کور په کور پولیس ګرځي، تاسو وګوری هغه ښارګوټو کې د پولیسو عملیات روان دي چې له ۲۰۲۱ کال وروسته ورته افغانان راغلي، دا افغانان اکثریت یې داسې دي چې په افغانستان کې یې ژوند له ګواښ سره مخ دی او جدي مسله ده، که دوی واېستل شي، ښایي ووژل شي.
محمد جان زیاتوي، چې نړۍواله ټولنه باید لاس په کار شي او ددغه چارې مخه ونیسي، ځکه ددې امکان شته چې زیات افغانان چې له طالبانو راتښتېدلي دي، بېرته طالبانو ته په لاس ورشي.
د بښنې نړۍوال سازمان راپور کې راغلي، چې د ویزې د مهلت کمېدو او د تمدید درېدنې له امله افغان کډوال بېاسناد ګرځول کېږي، چې له نیونو او زورزیاتي سره مخ دي.
د یوناما راپور هم څرګندوي، چې جبري بېرته لېږدونه افغانان د ظلمونو، شکنجو او ګواښونو سره مخ کوي، په ځانګړي ډول ښځې، نجونې او د بشري حقونو مدافعین ناڅرګند ګواښ ته سترګې په لار دي.
یاده دې وي، چې له دې وضعیت سره په میلیونونه افغان کډوال له یوې خوا د قانوني اوسېدو شرایط له لاسه ورکوي او له بلې خوا د پولیسو سختو عملیاتو له امله رواني، اقتصادي او فزیکي فشارونو سره مخ شوي. ډېری کسان چې په لوېدیځ هېوادونو کې مېشت کېدو ته په تمه دي، اوس د نیولو او جبري ستنولو له ګواښ سره مخ دي .
نړۍوال بنسټونه او د بشري حقونو فعالینو په پاکستان غږ کړی، چې ژر تر ژره د افغان کډوالو د ویزې تمدید بهیر له سره پیل کړي او پولیسو ته امر ورکړي، چې چاپې ودرول شي او د بشري حقونو دغه ناورین ته پام وکړي.
د ۲۰۲۱ کال په اګست کې پر افغانستان د طالبان له بیا واکمنېدو وروسته زرګونه افغانان له سیاسي، امنیتي او بشري ګواښونو سره مخ شول او د خوندي ژوند په لټه کې ګاونډیو هېوادونو ته کډه شول. پاکستان د لنډمهاله پناه ځای په توګه د ډېرو افغانانو لومړی انتخاب و. که څه هم زیات شمېر دغه کډوال د قانوني ویزو له لارې پاکستان ته داخل شوي، خو په وروستیو کې د ویزو تمدید بندېدو د دوی قانوني وضعیت له خطر سره مخ کړی دی.
د ویزې تمدید موقتي بندېدو، د پولیسو چاپې او د جبري اېستلو پیل په ځانګړي ډول د هغو افغانانو لپاره چې لا هم د نورو هېوادونو ویزو ته منتظر دي، له سختو اندېښنو ډک وضعیت رامنځته کړی. په ورته وخت کې، پاکستاني چارواکو د ویزو د ورکولو په اداره کې پراخ فساد هم تایید کړی، خو د حل لپاره یې لا هم عملي ګام نه دی پورته کړی.
دا ټول هغه فکتورونه دي، چې اوسنی وضعیت یې نه یوازې د زرګونه افغانانو قانوني اوسېدل له ګواښ سره مخ کړي، بلکې د انسانیت، پناهغوښتنې او نړۍوالو اصولو پر وړاندې لویې پوښتنې راپورته کړې دي.
د خیبرپښتونخوا په تیرا کې پر عامو خلکو او لاریونوالو د پاکستان د پوځ له ډزو وروسته چې په پایله کې یې ۷ کسان ووژل شول او ۲۰ نور ټپيان شول، په دغه ایالت کې د تحریک انصاف ګوندي کمېټې د پاکستان له مرکزي حکومته وغوښتل چې په ۱۵ ورځو کې له ټولو قبایلي ولسوالیو پوځ وباسي.
په خیبر پښتونخوا کې د تحریک انصاف ګوند تنظیمي کمېټې په تیرا کې پر عامو خلکو او لاریونوالو د پاکستان د پوځ د یکشنبې ورځې مخامخ ډزې او د پاکستاني ځواکونو ورته چارې په کلکه وغندلې.
د تحریک انصاف ګوند د پښتونخوا تنظیمي کمیټې په یوه پرېکړه لیک کې ویلي، چې په خیبر پښتونخوا کې د اوږد مهال لپاره د پوځیانو د ځای پر ځای کېدو له امله د ځایي خلکو بنسټیز حقوق تر پښو لاندې شوي او ورسره سیمه هم نا امنه شوې ده.
دغه ګوند همداراز د خیبر پښتونخوا په اسامبلې کې د پاکستان تحریک انصاف ګوند غړو ته سپارښتنه کړې چې یاد پرېکړه لیک اسامبلې ته وړاندې کړي او د تصویبېدو لپاره یې د نورو ګوندونو ملاتړ هم ترلاسه کړي.
یاد ګوند همداراز د تقاعد شویو قاضیانو او د مدني ټولنې د غړو په ګډون د یوه خپلواک کمېسیون د جوړېدو غوښتنه کړې او په وینا یې دغه کمېسیون به د تېرا پېښې په ګډون ټولې شوې پېښې په خپلواکه توګه وڅېړي او په ۳۰ ورځو کې خپل راپور اړوندو ادارو ته د نورو اقداماتو په موخه وسپاري.
د ویلو ده چې پرون په تیرا کې د پاکستان د پوځ د هاوان په ډزو کې یو ماشوم ووژل شو او ورسره جوخت د سیمې اوسېدونکو د جنازې په لېږدولو سره لاریون وکړ خو د پاکستان پوځ وروسته پر لاریونوالو مخامخ ډزې وکړې چې له امله یې ۷ لاریونوال ووژل شول او شاوخوا ۲۰ نور ټپيان شول.
د تحریک انصاف ګوند د خیبر پښتونخوا تنظیمي کمېټه داسې مهال دا پریکړه لیک صادروي، چې له دې وړاندې د پښتون ژغورنې غورځنګ په مشرۍ پښتون قومي جرګې هم د پاکستان له پوځ نه غوښتي وو، چې له خیبر پښتونخوا ایالت نه ووځي.