عمران خان: له افغانستان سره ټولې ستونزې باید د خبرو له لارې حل کړو

نوموړي تازه له ځینو رسنیو سره په خبرو کې ویلي، چې پلار یې د زړه تکلیف لري او باید په دوامداره توګه تر درملنې لاندې وي.

هغه ویلي: « تاسو باید د هغوی عمر ته چې ۸۰ او ۷۶ کاله دی پام وکړئ، دغه عمر د بند او نامناسبو شرایطو د زغم وړ نه‌دی.»

وړاندې د یادې جوړې لور سارا انټویسټل هم ویلي و، چې د پلار روغتیایي حالت یې ښه نه ‌دی او طالبانو د هغې مور او پلار د لوړې کچې امنیتي نامعلوم زندان ته انتقال کړي او د هغې مور ته یې ویلي چې له دې وروسته له خپل خاوند سره نشي کتلی.

سارا همدا راز ادعا کړې وه، چې د بند پر مهال یې پلار وهل شوی او په زنځېرونو تړل شوی دی.

۷۹کلن پیټر رینولډز او د هغه ۷۵ کلنه مېرمن باربي شاوخوا شپږ میاشتې وړاندې په بامیان ولایت کې خپل کور ته د ستنېدو پر مهال د طالبانو له‌خوا ونیول شول، چې بیا وروسته یې طالبانو هم نیونه تایید کړه.

که څه هم وړاندې د طالبانو د کورنیو چارو وزارت ویاند عبدالمتین قانع ویلي و، له څېړنو وروسته هڅه کېږي چې دغه جوړه ژر تر ژره خوشې شي؛ خو د دغې ډلې د بهرنیو چارو وزارت سرپرست امیرخان متقي بیا په کابل کې د «طالبانو ادارو د لاسته راوړنې» په غونډه کې ویلي و، چې لاهم د دغه برېتانوۍ جوړې د خوشې کېدو شرایط نه دي برابر شوي.

ټېلیګراف ورځپاڼې د خپلو سرچینو په حواله راپور ورکړی و، چې حقاني شبکې دغه برېتانوۍ جوړه د طالبانو پر مشر ملاهبت الله د نړۍوالو فشارونو د راوستلو لپاره د یوه «سیاسي عمل» په توګه نیولې ده.

۷۹کلن پیټر رینولډز او د هغه ۷۵ کلنې مېرمنې باربي له نږدې دوو لسیزو راهیسې په افغانستان کې په بېلابېلو روزنیزو برخو کې فعالیت کاوه.

د یاد وزارت ویاند شرافت زمان وایي، د دغو ۱۵ ډوله درملو راواردول له نورو هېوادونو څخه په بشپړه توګه بند شوي او یوازې له کورنیو تولیداتو څخه ګټه اخیستل کېږي.

د طالبانو د عامې روغتیا وزارت د روغتیايي محصولاتو د تنظیم رییس ډاکټر نعیم الله ایوبي په وینا؛ د درملو په برخه کې یې د کورني تولیداتو د ملاتړ لپاره په هېواد کې له بهرنیو او کورنیو ادارو سره خبرې کړې دي، چې تر ممکنه حده کورني درمل وکاروي.

خو طالبانو دا نه ده څرګنده کړې، چې افغانستان د کوم ډول درملو په برخه کې پر ځان بسیا شوی.

پر کابل واکمنه ډله د سیرومو په برخه کې په بشپړه توګه د ځان بسیاینې ادعاوې کوي او وایي، د عراق او یمن تر څنګ ازبکستان ته هم صادرېږي. یو شمېر ډاکټران باور لري، چې د وارداتي درملو پر ځای باید کورنیو تولیدات وکارول شي؛ څو په کور دننه دغه صنعت پیاوړی شي.

د رسمي شمېرو له مخې؛ اوس‌مهال په افغانستان کې د درملو د تولید ۱۰۴ کارخونې فعالیت لري، چې نږدې ۶۵۰ ډوله درمل تولیدوي. همدا راز ادعا کېږي، چې طالبان د تاریخ تېرو او بې کېفیته درملو په مخنېوي کې هم پاتې راغلي او ان د هغو شرکتونو مخه یې هم نه ده ډب کړې چې هېواد ته دغه درمل راواردوي.

دغه سازمان د یوه راپور په خپرولو سره ویلي، ډېری دغه اعدامونه پټ ترسره شوي چې دا خپله له بشري حقونو ښکاره سرغړونه ده او د عدالت له ټاکل شویو معیارونو سره اړخ نه لګوي.

په راپور کې راغلي، چې ډېری دغه اعدام شوي کسان د نشه‌یي توکو اړوندو جرمونو، قتل یا جنسي تېري په تور د ایران په بېلابېلو زندانونو کې بندیان وو؛ خو د اعدام شویو افغانانو د جرمونو او هویت په اړه یې بیا ډېر جزییات نه دي خپاره کړي.

له بل پلوه د بشري حقونو ملاتړي سازمانونه وایي، په ایران کې د افغان کډوالو د اعدام پېښې ورځ تر بلې ډېرېږي چې دغه وضعیت نه یوازې نړۍوالې اندېښنې راپارولې دي؛ بلکې د عدلي روڼتیا او د مظلومو کسانو د قانوني دفاع په اړه یې جدي پوښتنې هم راولاړې کړې دي.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو دفتر له‌خوا راټول شوي معلومات ښيي، چې د ۲۰۲۵کال په لومړۍ نیمایي کې په ایران کې د اعدامونو شمېر د ۲۰۲۴کال د ورته مودې پرتله دوه چنده زیات شوی چې په دې موده کې ۲۹۷کسان اعدام شوي دي.

د ټرمپ د سلاکار د دفتر مشر سټیفن مېلر وویل: «دا د منلو وړ نه ده، چې هند له روسیې څخه تېل پېري. هغه زیاته کړه، چې هند له روسیې څخه ساوخوا د چین په اندازه تېل پېري.

هندي چارواکو له دې خبرداري سره، سره ويلي، چې دوی به له روسیې څخه تېلو اخیستلو ته دوام ورکړي.

امریکا د جمعې په ورځ پر هندي محصولاتو ۲۵ سلنه تعرفې ولګولې. ټرمپ ګواښ کړی، که روسیه له اوکراین سره سوله و نه کړي؛ پر هغو هېوادونو به ۱۰۰ سلنه تعرفې لوړې کړي، چې له روسیې څخه تېل پېري.

د سکندر خان په نوم یو افغان سوداګر د دغه ناستې پر مهال ویلي، چې پاکستان کې د ملګرو ملتونو سره ثبت «پي او ار» کارت لرونکو کډوالو د اېستلو په څپه کې د اېستل کېدو له ګواښ سره مخ دي او غواړي د خپلو پانګونو اړوند وسایل او ماشینرۍ افغانستان ته ولېږدوي.

هغه زیاته کړې، چې ۵۵۰ افغان پانګه‌والو د پاکستان په بېلابېلو اقتصادي برخو کې پانګونې کړې دي.

هغه له طالبانو غوښتي، چې د دوی د شتمنیو او ملکیتونو د خوندیتوب په تړاو دې اقدامات وکړي.

په اسلام کې د طالبانو د کډوالو چارو اتشې له دغو افغان پانګه‌والو او سوداګرو څخه غوښتي،‌ چې د خپلو شتمنیو او پانګونو اړوند اسناد له دوی سره شریک کړي.

هغه ویلي، چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت سره په ګډه په ټول پاکستان کې د مېشتو افغانانو د منقولو او غیر منقولو شتمنیو په تړاو یوه مېکانیزم رامنځته کوي.

دغه اندېښنې داسې مهال دي، چې د ۲۰۲۳کال راهیسې د کډوالو د لومړۍ څپې او د روان زېږدیز کال د اپرېل له لومړۍ میاشتې د دوېیمې څپې د اېستل کېدو پر مهال یو شمېر افغانانو نیوکې کړې دي، چې پاکستاني پولیسو ان د خپلو کورونو سامانونو ته نه دې پرېښي او اېستلي یې دي. په پاکستان کې له ډېری افغانانو څخه کورونه، جایدادونه او شتمنۍ پاتې شوې دي، چې اوس د درېیم پړاو په پیلېدونکي بهیر کې هم دغه اندېښنې په جدي توګه مطرح کېږي.

د پاکستان په یو شمېر ښارونو کې ان خلکو د افغان کډوالو د کورونو توکي لوټ کړي او یا هم مجبوره شوي دي، چې په ناڅیزو بیو خپل ملکیتونه یا د کورونو توکي وپلوري. که څه هم کابل ته د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار د لومړي سفر پر مهال ژمنه شوې وه، چې اسلام‌اباد به د افغان کډوالو د شتمنیو خوندیتوب په تړاو اقدام کوي؛ خو لا هم په دې برخه کې بشپړ ډاډ نشته.

تازه د پاکستان حکومت د «پي او ار کارت لرونکو او بې اسناده افغان کډوالو» د اېستلو بهیر هم پیل کړی او اټکل کېږي، چې په نږدې راتلونکي کې به دغه څپه د پولیسو له لوري په لا جدیت او شدت سره پیل شي. یونسیار هم د اسلام اباد پر دغه اقدام خواشیني ښودلې او د افغانانو پر باعزته اېستل کېدو یې ټینګار کړی دی.

افغانستان هم‌مهاله له ایران څخه هم د افغان کډوالو د اېستل کېدو له لویو څپو سره مخ دی او یوازې تهران نږدې ۹۰۰زره کډوال په ۴۵ورځو کې اېستلي دي.

د افغانستان پخواني ولسمشر محمد اشرف غني خبرداری ورکړی، چې ګاونډي هېوادونه پلان لري تر ۶مېلیونه پورې افغانان خپل هېواد ته واستوي او دې سره په هېواد کې د بشري ناورین د پراخېدو اټکل هم شته.

افغانستان چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې له جدي بشري ناورین سره مخ دی؛ یو شمېر نړۍوال سازمانونه وايي، د افغان کډوالو ورستنېدو دغه ناورین لا پراخ کړی او د بې روزګارۍ، لوږې، فقر او محرومیتونو کچه لا لوړه شوې ده.