د سي‌ای‌اې‌ پخوانۍ ماموره: طالبانو یو کال وړاندې حبيبي القاعده شبکې ته سپارلی دی

په اسلام‌اباد کې مېشتو ځینو افغان کډوالو له افغانستان انټرنشل – پښتو سره په خبرو کې ویلي، چې پولیس د جمعې په ورځ (د زمري ۱۷مه) لسګونه کسان نیولي دي.

په ګلبرګ ګرین ښارګوټي مېشت افغان ثناءالله «مستعار نوم» وايي، د پولیسو له ډاره د جمعې لمانځه ته نه و تللی. هغه وایي:« د جمعې لمانځه ته په تیارۍ بوخت وم، چې ملګري راته زنګ وواهه چې د جومات خوا ته پولیس راغلي؛ مه راځه چې خلک بیايي.»

د ثناءالله د معلوماتو له مخې؛ پولیسو له دغه ځایه یوازې د جمعې په ورځ تر ۱۵ ډېر کسان نیولي دي.

د باره‌کو په نامه په یوې بلې افغان مېشتې سیمه کې فرشته «مستعار نوم» وايي، اوس پولیس پوهېږي چې ګڼ افغانان ویزې نه‌لري او د نیولو لړۍ یې پراخه کړې ده. نوموړې وايي، د پولیسو له وېرې له خپلې وړې لور سره ټوله ورځ او ان ځینې شپې په پارکونو کې تېروي.

هغه زیاتوي:« د پاکستان په دې ګرمۍ کې مې لور راسره وي؛ کله په یوه پارک او کله په بل پارک سر یم، چې کور کې کېنم نو دوی به دې سرته ولاړ وي.»

له بل پلوه د اسلام‌اباد په «بي۱۷» ښارګوټي کې هم پولیسو ځینې کسان نیولي دي. په دغه سیمه کې مېشت افغان کډال ابراهیم وايي، د پاکستان حکومت له یوې خوا د ویزو د تمدید لړۍ درولې او ورسره هم‌مهاله یې د نیولو لړۍ چټکه کړې ده.

هغه وایي:« ویزه نه راکوي، افغانستان ته بېرته نه شو تلای او په کوم سفارت چې مو انټریو ورکړې د هغوی راکړل شوی سند هم نه مني. نپوهېږم بیخي لالهانده یو او لاره رانه ورکه ده، چې څه وکړو؟»

په ورته وخت کې په دغه ښارګوټي کې د بصیر «مستعار نوم» په نوم مېشت یو افغان ادعا کړې، چې اوس د افغانانو نیونه پولیسو ته یو کاروبار او د عاید سرچینه ګرځېدلې ده. نوموړی وايي، پولیس هره ورځ افغانان نیسي؛ له ځینو ډېرې او له ځینو کمې پیسې اخلي او بیا یې بېرته خوشې کوي.

په اسلام‌اباد کې رسمي سرچینو تراوسه د دغه نیونو او د افغانانو د کړاو په اړه څه نه‌دي ویلي.

په پاکستان کې مېشت هغه افغانان چې په ویزو راغلي او ډېری یې نورو هېوادونو ته د تګ په تمه دي وايي، د پاکستان حکومت له تېرې یوې میاشتې راهیسې د ویزو د تمدید لړۍ درولې ده.

د پاکستان حکومت تازه په دغه هېواد کې مېشتو ۱.۴ مېلیونه هغو افغان کډوالو ته چې د پي او ار کارتونه لري خبرداری ورکړی، چې د روانې اګسټ میاشتې تر وروستۍ نېټې دې له دغه هېواده ووځي.

د دغه وزارت ویاند شفقت علي خان پرون جمعه (د زمري ۱۷مه) په اونیزه خبري غونډه کې د طالب وزیر وروستیو څرګندونو ته په اشارې سره ویلي، چې پاکستان یو سوله‌ییز او باثباته افغانستان غواړي.

د طالبانو د اوبو او برېښنا وزیر عبداللطیف منصور تېره ورځ ویلي و، دوی دا درک کړې چې پاکستان په افغانستان کې پیاوړی مرکزي حکومت نه غواړي او د دغه هېواد لپاره د طالب او مجاهد تر منځ هېڅ توپیر نشته.

د هغه په وینا؛ پاکستان له هر هغه حکومت څخه وېره لري، چې د افغانستان خپلواکي او پر ځان بسیاينه ټینګه کړي.

نوموړي زیاته کړې وه، پاکستان فکر کوي چې د شخړو او کړکېچونو په پارولو سره به افغانستان کې خپلې سیاسي او اقتصادي موخې ترلاسه کړي.

هاخوا بیا شفقت علي خان په خیبر پښتونخوا کې وروستیو نا امنیو ته په اشارې سره ویلي، چې دوی په وار، وار له طالب لوري سره په افغانستان کې د پلانېدونکو ورانکاره فعالیتونو په اړه خبرې کړې او باید دغه موضوع جدي وګڼل شي.

خو د طالبانو دغه وزیر بیا وړاندې د اسلام‌اباد دغه تورونه رد کړي وو، چې ګوندې د پاکستاني طالبانو تحریک (ټي‌ټي‌پي) غړي په افغانستان کې پناه ځایونه لري. هغه ټینګار کړی و، چې د دوی د بیا ځل واکمنۍ له پیل راهیسې «ټي‌ټي‌پي» په افغانستان کې هېڅ پټنځای نه دی جوړ کړی.

دغې شبکې د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، ۴ کاله مخکې نړۍوالې ټولنې په ډېرې بې پروايۍ سره افغان ولس یوازې پرېښود، د افغانانو هیلې له منځه ولاړې او له یوه نامعلوم راتلونکې سره یې مخ کړل.

اعلامیه کاږي، افغان ولس دغه تېر څلور کاله په ویرې، فقر او جبري کډه کولو سره تېرې کړي او ان ځينې یې له تیري، شکنجې، بندي کېدو او وژنو سره مخ شوي، په ځانګړې توګه ښځې په دې څلورو کلونو کې په سیستماتیک ډول له ځپنې سربېره په بشپړ ډول له ټولنې، سیاست او له زده کړو حذف شوي دي.

د افغان ښځو د سیاسي مشارکت شبکه زیاتوي، په دې څلورو کلونو کې افغان ولس او په ځانګړې توګه، مدني فعالان، خبریالان، هنرمندان او همداراز قومي او مذهبي لږکي له ډول ډول جنایتونو سره مخ شوي او میلیونونه نور هېوادوال کډوالۍ ته اړ شوي، چې دا بهیر لا هم دوام لري.

دغه شبکه وايي، «په دې څلورو کلونو کې نړۍواله ټولنه نه یوازې د افغانستان د ولس او ښځو تر څنګ ونه درېده بلکې له طالبانو سره د اړیکو د عادي کولو او سیاسي تعامل لپاره د هڅو په ترڅ کې یو ځل بیا د افغانستان بې ګناه ولس د خپلو سیاسي ګټو قرباني کړ، بیا هم د جوړجاړي او معاملې بوی راځي، خو د دغې معاملې بیه به افغان ولس پرې کوي.»

دغو ښځو له نړۍوالې ټولنې یو ځل بیا وغوښتل، چې د طالبانو جنایتونه باید د جنسیتي اپارتاید په توګه په رسمیت وپېژني.

د دغې ډلې مشران باید له تحریمېدو سربېره تر نړۍوال څار لاندې ونیول شي، نړۍواله ټوله باید دغه ډله په رسمیت ونه پېژني، ملګري ملتونه او نور نړۍوال سازمانونه باید د افغان ولس تر څنګ ودرېږي نه د بشري حقونو د ناقضینو تر څنګ.

دوی همداراز په ډاګه کړې چې افغان ولس طالبان خپل استازي نه ګڼي او د جهل، ترور او تیارو پر وړاندې به خپلې مبارزې ته دوام ورکړي.

د یادولو وړ ده، چې په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو سره پر افغان ولس او په ځانګړې توګه پر نجونو او ښځو ګڼ محدودیتونه ولګول شول، چې د نړۍوالو له تُندو غبرګونونو سره سره طالبان له خپلو دغو لګول شویو محدودیتونو په شا نشول او د هرې ورځې په تېرېدو سره د دغو محدویتونو لمن لاپسې پراخېږي.

ټاکل شوې وه د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر د «زمري پر ۱۳مه» په یوه ۳ ورځني سفر پاکستان ته ولاړ شي، خو دغه سفر لا تراوسه ځنډېدلی دی.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند شفقت علي خان د جمعې په ورځ د (زمري په ۱۷مه) په اونیزه غونډه کې د یوې پوښتنې په ځواب کې، چې ایا ملګرو ملتونو اسلام اباد ته د امیرخان متقي د سفر په تړاو د پاکستان غوښتنه رد کړې وویل، د امیرخان متقي د سفر د لغوه کېدو او یا هم ځنډول کېدو په تړاو هېڅ پوښتنه نه رامنځته کېږي، ځکه لا تر اوسه په رسمي توګه د سفر پر نېټې توافق نه دی شوی خو کار پرې روان دی.

شفقت علي خان سره له دې چې د ملګرو ملتونو له لوري امیرخان متقي ته د سفر د محوز د ورکړې د څرنګوالي په تړاو په روښانه ټکو څه ونه ویل خو دومره یې په ډاګه کړه، چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت له خوا د امیرخان متقي د سفر د نېټې په تړاو رسمي اعلان نه دی شوی، نو په دې سره د سفر د ځنډېدو مساله هم نه رامنځته کېږي.

نوموړي زیاته کړه، «د سفر د نېټو پر موضوع لا هم کار روان دی، د افغان بهرنیو چارو وزیر د سفر د ځنډ موضوع چې مطرح شوې، باید ووایم، کله چې موږ د لوړپوړو چارواکو سفرونه پلان کوو، نو لومړی یوه ابتدایي نېټه ټاکل کېږي تر هغو چې دواړه هېوادونه پرې موافقه ونکړي، کوم رسمي اعلان نه کېږي. په دې اړه د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت له خوا کوم رسمي اعلان نه و شوی، نو د سفر د ځنډ خبره هم نه مطرح کېږي.»

تر دې مخکې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت اړوند یوې سرچینې د تېرې یکشنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې پاکستان ته د امیرخان متقي سفر د تخنیکي ستونزو له امله ځنډول شوی، خو د دغو ستونزو په اړه یې نور وضاحت نه وو ورکړی.

تر دې وروسته بیا داسې راپورونه خپاره شول چې پاکستان ته د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر سفر د ملګرو ملتونو د بندیزونو کمېټې د معافیت د نشتوالي له امله ځنډېدلی دی.

دا معافیت معمولا کوربه هېواد وړاندیز کوي، خو داسې ښکاري چې پاکستان د متقي د سفر معافیت په ترلاسه کولو نه دی بریالی شوی.

د افغانستان انټرنشنل موندنې ښيي چې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ۱۹۸۸ بندیزونو کمېټې تر اوسه پاکستان ته د سفر په تړاو د امیرخان متقي نوم د سفر د معافیت لرونکو کسانو په لېست کې نه دی شامل کړی.

د طالبانو هغه چارواکي چې د بندیزونو په نوملړ کې شامل دي، د ملګرو ملتونو د اصولو له مخې نشي کولای له معافیت پرته بهر ته سفر وکړي. دا معافیت یوازې د ملګرو ملتونو د بندیزونو کمېټې له تایید وروسته او د مشخصو موخو لکه رسمي ناستو، سولې خبرو یا عاجلو درملنو لپاره ورکول کېږي.

سره له دې چې دغه اقدام په ظاهري توګه د شفافیت، معاصر سیستم او فساد کمولو په نوم وړاندې کېږي، خو د طالبانو د ادارې تر واک لاندې د عوایدو راټولولو پروسه له ګڼو نیوکو سره مخ ده.

ډېری هېوادوال وایي، دا ډله د مالیاتو، فیسونو، او ګمرکي عوایدو له لارې پیسې راټولوي، خو د هغو لګښتونه، برخلیک، یا شفاف حساب‌ورکونه نه وړاندې کوي.

د افغانانو لویه نیوکه دا ده چې طالبان د فیسونو او مالیاتو ټول سیستم نه له خلکو سره شریکوي، نه هم د کوم ځانګړي ارګان له‌خوا څارل کېږي، او نه هم د لګښتونو راپور وړاندې کوي.

د دوی په باور، که څه هم د پیسو راټولولو سیستم برېښنايي کېږي، خو دا یوازې د ظاهري اصلاحاتو هڅه ده، نه د اساسي ستونزو حل.

طالبان هر کال له کانونو، ګمرکونو، وارداتو او نورو عوایدو ملیاردونه افغانۍ راټولوي، خو تر اوسه یې ولس ته دا نه ده څرګنده کړې چې دا پیسې څه ډول لګول کېږي، کومو برخو ته ځي، او څوک پرې څارنه لري.

د نړیوالو څارونکو ادارو او مرستندویو هېوادونو اندېښنه دا ده، چې طالبان ټولې اقتصادي سرچینې تر خپل ناقانونه کنټرول لاندې راولي، خو د شفافیت، عدالت، او خلکو د خوښې پرته پرې واک چلوي. دا چاره د ولس د بې‌باورۍ، اقتصادي فشار، او د فساد د پراخېدو سبب شوې ده.

سره له دې چې د فیسونو برېښنايي کول یو عصري ګام ښکاري، خو تر هغې چې د عوایدو راټولولو او لګښتونو پروسه روښانه، شفافه، او د ولس تر نظارت لاندې نه وي، دا ډول اقدامات د باور د بېرته ترلاسه کولو لپاره بسنه نه کوي.