ایران وايي چې غیر قانوني افغان کډوالو ته روغتیايي بیمه نه ور کوي

د کابل اوسېدونکې ګل بي بي افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې ۳۵ کاله وړاندې په ځوانۍ کې له خپل خاوند سره پاکستان ته راغلې وه، خو اوس یې دلته ماشومان پیدا شوي او نن اړ اېستل کیږي، چې هر څه پرېږدي او بېرته افغانستان ته ستنه شي.

د ننګرهار اوسېدونکی رحمت االله له تېرو ۴۰ کلونو راهيسې له خپلې کورنۍ سره په پاکستان کې مېشت و.

هغه په پنجاب کې د جامو کاروبار کاوه او ژوند يې تر يوه بريده عادي روان و.

نوموړی وايي، « پي او ار د اوسېدو قانوني کارډ لرم، خو بيا هم له موږ سره داسې چلند کېږي لکه موږ چې ناقانونه يو».

د ملګرو ملتونو د کډوالو د عالي کمېشنرۍ (یو اېن اېچ سي ار) د معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۵ کال د جون تر ۳۰مې نېټې پورې په پاکستان کې له ۱۳ سوه زرو څخه زيات افغان کډوال مېشت ول.

د یادې ادارې په وینا، په دوی کې تر ټولو زيات افغان کډوال چې شمېر یې ۷۱۷ زره او ۵۱۰ تنه کېږي یوازې په خېبر پښتونخوا کې اوسېږي او پاتې نور د پاکستان په نورو سیمو کې مېشت دي.

د پاکستان حکومت د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې په مرسته افغان کډوالو ته د پي او آا کارډونه ورکړي دي.

دوه ورځې وړاندې د ملګرونو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنري له پاکستان څخه غوښتنه وکړه، چې د زیانمنو افغان کډوالو ایستل ودروي. دغې ادارې خبرداری ورکړی، چې د ښځو، نجونو او ناروغانو جبري ایستل کولی شی د اساسي بشري حقونو او خوندیتوب څخه سرغړونه وي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ د پنجشنبې په ورځ له پاکستان څخه د هغو افغان کډوالو د شړلو پر پرېکړه اندېښنه وښوده، چې د اوسېدو لنډمهالي اسناد لري.

پاکستان په داسې حال کې دا پرېکړه کړې، چې په ظاهر یې له طالبانو سره اړیکې ډېرې ښې نه دي او ویل کېږي چې پاکستان دا کار له دې امله کوي څو د طالبانو پر واکمنۍ فشار زیات کړي.

د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخي، په ۲۰۲۵ کال کې له ۲،۱ میلیونه څخه زيات افغان کډوال هېواد ته ستانه شوي او یا جبري لېږل شوي دي.

له دې جملې څخه یې یوازې ۳۵۲ زره تنه له پاکستان څخه ایستل شوي دي.

ځايي سرچینو د یکشنبې په ورځ، د زمري پر ۱۹مه، افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د طالبانو د نادعلي ولسوالۍ د نشه يي توکو پر وړاندې د مبارزې مدیر ملا ضمیر هغه مهال د ناڅرګندو وسله والو له لورې په نښه شو، چې د هلمند امنیه قوماندانۍ ته پر لاره و.

برېدګر د پېښې له ځایه په تېښته بریالي شوي دي.

په هلمند کې د طالبانو امنیه قوماندانۍ د یادې پیښې په اړه رسنیو ته څه نه دي ویلي.

په هلمند کې د طالبانو د نادعلي ولسوالۍ د نشه یې توکو پروړاندې د مبارزې مدیر داسې مهال وژل شوی، چې له تېرو پنځو میاشتو راهیسې طالبانو د نشه يي توکو د نیولو کمپاین پیل کړی او د طالبانو د کورنیو چارو وزارت ویلي، چې تېره ورځ یې په دغه ولایت کې څه د‌پاسه ۹زره کیلوګرامه نشه يي توکو سوځولي او په تړاو یې له ۱۰۰ ډېر کسان نیولي دي.

امین حسین رحیمي د ایران دولتي اژانس ایرنا ته په خبرو کې ویلي، چې د افغان وګړو بېرته ستنېدل د اعزاز او درناوي په فضا کې ترسره کېږي او باید د ټولو دولتي او محلي ادارو له هڅو مننه وشي.

رحیمي زیاته کړې، چې افغان غیرقانوني مهاجر له څلورو لسیزو راهیسې د ایران د خلکو مېلمانه دي او په ستنولو کې یې هر ډول ناوړه چلند د قانون له مخې تعقیبېږي.

هغه ټینګار کړی، چې هېڅ هېواد د غیرقانوني اتباعو ننوتل نه مني او هر کډوال باید د هر هېواد د قوانینو او شرایطو په منلو سره قانوني لارې غوره کړي.

د تایباد ولسوال، حسین جمشیدي ادعا کړې، چې ټولې دولتي ادارې، خدماتي برخې، ولسي ډلې او امنیتي ځواکونه د دې لپاره کار کوي چې افغانان په درناوي سره ووځي او تر اوسه په دې برخه کې هېڅ هڅه نه ده سپمول شوې.

نوموړي زیاته کړه چې درې بندرونه ماهیرود په جنوبي خراسان کې، میلک په سیستان او بلوچستان، او دوغارون په خراسان رضوي کې د غیرقانوني افغان مهاجرو د ستنېدو لپاره ځانګړي شوي دي.

د هغه په وینا، د دوغارون له لارې د وتلو ټول بهیر له تنظیم نه تر ستنېدو پورې په دوه ساعتونو کې بشپړېږي او ۷۰ سلنه افغان غیرقانوني مهاجر دغه لار کاروي.

ایراني چارواکي داسې مهال د اخراج پرمهال له افغان کډوالو سره د ښه او له درناوي ډک چلند یادونې کوي، چې افغان کډوالو افغانستان انټرنشنل ته په خپلو پیغامونو کې د ایران د پولیسو او ادارو له چلند نه ګڼ شکایتونه کړي دي.

زمریان د وحشي ژوو په نړۍ کې د ځواک، زړورتيا او ښايست نښه بلل کېږي، چې تر ډېره په افریقا او د اسیا په ځینو سیمو کې په طبیعي ډول مېشت دي.

په لومړي ځل د زمري د نړۍوالې ورځې د نمانځنې فکر په ۲۰۱۳ زېږديز کال کې په هند کې د ځنګلي او وحشي ژوو د ساتنې د برخې فعالانو له‌خوا وړاندې شو او په رسمي ډول یې د زمري میاشتې ۱۹مه نېټه د زمري نړۍوالې ورځې په نوم ونوموله.

له هغه وروسته بیا دغه ورځ هرکال د زمري د ژغورنې لپاره د لاهمغږۍ په موخه د مدني ټولنو او چاپېریال ساتنې بنسټونو له لوري په پراخه کچه نمانځل کېږي.

د راپورونو پربنسټ؛ په تېرو څو لسيزو کې د زمريانو شمېر په نړۍ کې په چټکۍ سره راکم شوی او په تېرو سلو کلونو کې د وحشي زمريانو شمېر له ۲۰۰زرو څخه تر ۲۰زرو راټيټ شوی دی.

د دغه وحشي ژوي د کمېدو مهم لاملونه ښکار، د طبيعي ځايونو له منځه تلل او د وحشي ژویو ساتنې ته نه پاملرنه ښودل شوې ده.

په افغانستان او بیا په ځانګړې توګه د سوېل او ختیځو سیمو په دښتو او ځنګلونو کې هم پخوا زمریان ډېر وو؛ خو د وخت په تېرېدو یې نسل د څو لسيزو جګړو، د طبيعي چاپېريال د ويجاړۍ او د ښکار له امله له‌منځه ولاړ.

د وحشي ژوو او د چاپېریال ساتنې برخې پوهان وايي، چې د دغه ژوو ساتنه د ټولو ګډ مسوولیت دی او که دې مسلې ته جدي پام ونشي؛ نو ښايي د وخت په تېرېدو نور ژوي هم چې د چاپېریال د برابرۍ لپاره خورا مهم دي، له‌منځه ولاړ شي چې بیا به یې زیان ټول طبیعت ته اوښتی وي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه ماموریت دفتر (یوناما) نن یکشبه (د زمري ۱۹مه) د بشري حقونو د وضعیت په تړاو په خپل خپور شوي درې میاشتني راپور کې ویلي، چې طالبانو د ښځو پر وړاندې محدودیتونه لا پسې پراخ او سخت کړي.

یوناما اندېښنه ښودلې، چې په افغانستان کې د ښځینه کارکوونکو پر فعالیتونو بندیزونه لاهم دوام لري.

په راپور کې راغلي، چې «طالبانو د ښځو او نجونو د زده‌کړو، کار، تګ راتګ او عامه ژوند په برخه کې محدودیتونه نور هم سخت کړي دي. دغه محدودیتونه د حجاب، له محرم پرته تګ راتګ، ورزش، تفریح او عامه ځایونو ته د ښځو د تګ راتګ په برخو کې لګول شوي دي.»

یوناما دارنګه ویلي، چې بېرته ستنېدونکي افغانان او په ځانګړې توګه د پخواني جمهوري نظام کارکوونکي، امنیتي ځواکونه، مدني فعالان، د بشري حقونو فعالان او هغه کسان چې په تېر کې یې له سفارتونو سره کار کړی؛ له جدي ګواښونو سره مخ دي.

په راپور کې له نړۍوالو غوښتنه شوې، چې په جبري توګه د افغانانو د ستنولو مخه ونیسي او د دوی د بیا مېشتېدنې لپاره دې خوندي لارې چارې برابرې کړي.

یوناما زیاته کړې، چې دغه راپور یې له خلکو سره د مستندو مرکو پر بنسټ برابر کړی دی.

د طالبانو حکومت تراوسه د یوناما د تازه خپور شوي راپور په اړه څه نه دي ویلي؛ خو تر دې وړاندې یې د یوناما راپورونه له واقعیتونو لرې بللي وو.